Kolej Wschodnia – tu zaczęła się podróż przez historię!
Kolej Wschodnia – tu zaczęła się podróż przez historię! „Schneidemühl / Piła – kolej, która łączy przeszłość z teraźniejszością.
Dworzec w Pile to żywy pomnik historii kolejnictwa w Polsce – od pierwszego pociągu w 1851 roku po dzisiejsze nowoczesne połączenia, które wciąż służą tysiącom pasażerów.
Historia dworca kolejowego w Pile. Pierwszy przyjazd pociągu (1851).
Historia kolei w Pile rozpoczyna się 27 lipca 1851 roku, kiedy to do miasta dotarł pierwszy pociąg. Podczas uroczystego pierwszego przejazdu, obecny był sam król Prus, Fryderyk Wilhelm IV.
Piła była pierwszym odcinkiem szlaku Ostbahn – Pruskiej Kolei Wschodniej prowadzącym z Krzyża przez Piłę do Bydgoszczy. Ten historyczny moment stanowił część większego przedsięwzięcia – budowy Królewsko-Pruskiej Kolei Wschodniej (Preußische Ostbahn), która miała połączyć Berlin z Królewcem i dalej z granicą rosyjską.
Budowa Pruskiej Kolei Wschodniej
Koncepcja budowy Pruskiej Kolei Wschodniej powstała w 1842 roku, a pierwsze prace rozpoczęto w 1846. Realizacją projektu zajął się Zarząd Królewskich Pruskich Kolei Żelaznych. Prace rozpoczęto w miejscowości Krzyż, gdzie zbudowano dużą stację i rozpoczęto budowę linii kolejowej w kierunku Piły, która jest odległa o 64 km.
Budowa kolei miała ogromne znaczenie gospodarcze i strategiczne. W szczytowym momencie budowy, w czerwcu 1851 roku, przy budowie toru pracowało 12 000 robotników. Dworzec został oddany do użytku 27 lipca 1851 wraz z otwarciem przez Zarząd Królewskich Pruskich Kolei Żelaznych nowego odcinka Pruskiej Kolei Wschodniej z Krzyża do Bydgoszczy.
Budowa obecnego budynku dworca
Pierwszy budynek dworca powstał w 1851 roku niedaleko rzeki Gwdy. Jednak wraz z rozwojem węzła kolejowego w Pile zaszła potrzeba wybudowania większego i bardziej reprezentacyjnego obiektu. Obecny budynek dworca głównego wzniesiono w latach 1871-1874. Konstrukcja budynku rozpoczęła się w 1853 roku, ale nie została ukończona aż do 1876 roku.
Budynek zaprojektowano w stylu neorenesansowym. Jest to obiekt piętrowy z czterema wieżami, który wyróżnia się charakterystyczną architekturą z cegły. Architektami większości zabudowań dworcowych na Pruskiej Kolei Wschodniej był Eduard Knoblauch, który stworzył wizualnie spójną linię stacji.
Rozwój węzła kolejowego w Pile
W ciągu zaledwie 30 lat Piła przekształciła się w jeden z najważniejszych węzłów kolejowych we wschodnich Niemczech. Do miasta doprowadzono kolejne połączenia:
- 1851 – linia Krzyż – Piła – Bydgoszcz (Pruska Kolej Wschodnia)
- 1871 – połączenie do Złotowa (styczeń)
- 1879 – linia z Poznania do Szczecinka przez Piłę (maj)
- 1881 – połączenie do Wałcza (listopad)
- późniejsze lata – połączenie do Czarnkowa
Znaczenie Piły jako węzła rosło wraz z budową kilku innych połączeń, a w 1913 roku stacja obsługiwała około 575 000 osób.
Infrastruktura i zatrudnienie
W 1884 roku w budynku pilskiego dworca mieściły się 3 poczekalnie, biura stacyjne z telegrafem, 3 pokoje dla poczty oraz 2 mieszkania służbowe. Stacja zatrudniała znaczną liczbę pracowników: 57 robotników stacyjnych, 27 zwrotniczych i ich pomocników oraz kilkudziesięciu robotników magazynowych.
Pomiędzy liniami kolejowymi w kierunku Tczewa, Bydgoszczy i Poznania wybudowano dwie parowozownie z zespołem budynków potrzebnych do obsługi parowozów. Jedna z nich zachowała się do dzisiaj w oryginalnym kształcie.
XX wiek i współczesność
W okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej przez Piłę przejeżdżali m.in. legendarny luksusowy pociąg Nord Express. Po wojnie stacja otrzymała nową nazwę – początkowo Piła (1945-1967), a od 1968 roku Piła Główna.
Elektryfikacja wszystkich torów została ukończona w 1990 roku. W latach 2014-2015 przeprowadzono kompleksową modernizację dworca, a zmodernizowana stacja została otwarta 26 października 2015 roku.
Dworzec PKP Piła Główna jest jedną z największych stacji na terenie województwa wielkopolskiego i jest również najstarszym obiektem tego typu. Ma charakter przystanka węzłowego, bowiem przebiega i krzyżuje się w niej pięć ważnych linii kolejowych.
W 2010 roku zespół dworca kolejowego w Pile został wpisany na listę zabytków, chroniąc ten historyczny obiekt dla przyszłych pokoleń.
-------------------------
Pruska Kolej Wschodnia (niem. Preußische Ostbahn) – linia kolejowa długości około 740 km, łącząca Berlin ze stolicą Prus Wschodnich – Królewcem oraz z, leżącymi na granicy z Imperium Rosyjskim, Ejtkunami.
Koncepcja jej budowy powstała w 1842, a pierwsze prace rozpoczęto w 1846 r. W 1851 linia z Krzyża, przez Piłę, dotarła do Bydgoszczy, następnie w 1852 do Gdańska i w 1853 – Królewca. Odcinek Tczew – Malbork, ze względu na trwającą budowę mostów na Wiśle i Nogacie, do 1857 pasażerowie przebywali dyliżansami konnymi. 12 października 1857 ukończono odcinek Krzyż – Kostrzyn – Frankfurt nad Odrą[1]. Budowę linii kontynuowano i w 1860 poprzez Insterburg dotarła do granicy z Rosją w Eydtkuhnen (pol. Ejtkuny). W 1861 wybudowano odcinek Bydgoszcz – Toruń, przedłużony rok później do Aleksandrowa Kujawskiego. W latach 1871–1873 zrealizowano budowę drugiej równoległej linii w kierunku granicy rosyjskiej z Torunia przez Iławę, Olsztyn, Korsze, Gierdawę do Wystruci i dodatkowo linii z Piły przez Chojnice i Starogard Gdański do Tczewa.
W 1880 sieć osiągnęła 2210 km, w 1895 – 4833 km.
Od 1888 wchodziła w skład pruskich kolei państwowych. W 1895 Kolej Wschodnią zarządzaną dotychczas z jednego miejsca – z Bydgoszczy, rozdzielono między trzy obszarowe dyrekcje kolejowe – w Bydgoszczy, Gdańsku i Królewcu.
Obecnie Kolej Wschodnia utożsamiana jest w Polsce zasadniczo jedynie z odcinkiem [Berlin] – Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wlkp. – Piła – Chojnice – Tczew – Malbork – Braniewo – [Królewiec].
***
Przyjaciele kolei i historii, zwracamy się z prośbą o przekazanie 1,5% podatku na rzecz Muzeum Kolei w Pile. 🚉❤️
Taka okazja jest raz w roku!
Wystarczy wpisać w zeznaniu podatkowym:
👉 KRS: 0000507234
👉 Cel szczegółowy: 107688
Środki przeznaczymy na: Muzeum kolei w Pile.
🚉❤️ Dzięki Waszemu wsparciu możemy:
✔ ratować zabytkowy tabor kolejowy,
✔ rozwijać ekspozycje muzealne,
✔ prowadzić działalność edukacyjną,
✔ zachować kolejowe dziedzictwo regionu dla przyszłych pokoleń.
Dziękujemy za każdą formę wsparcia i udostępnienie tego posta!
Razem możemy więcej 🚉❤️
Szanowni Państwo, miłośnicy kolei!
W związku z przypadającą w 2026 roku - 175. rocznicą przyjazdu pierwszego pociągu do Piły, dokładnie w dniu 26 lipca 1851 roku, z królem pruskim Wilhelmem IV, jako honorowym pasażerem, otwierającym linię kolejową Krzyż - Bydgoszcz i rozpoczęcia kolejowego rozdziału w historii naszego miasta i regionu, pragniemy zaprosić Mieszkańców Piły oraz wszystkich miłośników kolei, na uroczystości poświęcone temu wydarzeniu.
Celem naszym poprzez organizację cyklu okolicznościowych uroczystości jest podkreślenie znaczenia pilskiego dziedzictwa kolejowego dla polskiego dziedzictwa narodowego. Ośmielamy się zauważyć, że planowane przez nas działania wpisują się nie tylko w 175 rocznicę kolejnictwa w naszym regionie, ale także w obchody 100 rocznicy powstania przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe i ustanowionego uchwałą Sejmu RP z 26 września 2025 r., Roku 2026 - Rokiem Polskiej Kolei.
Nasze uroczystości planowane, w dniach od 24 do27 lipca 2026 roku, odbędą się w historycznym odrestaurowanym dworcu kolejowym w Pile i w Muzeum Kolei w Pile.
Program uroczystości obejmuje: przyjazd pociągu specjalnego z Krzyża Wielkopolskiego do Piły, spacer historyczny po dworcu kolejowym w Pile, konferencji poświęconej historii kolei oraz zabytkom kolejowym Piły i regionu, otwarcie okolicznościowych wystaw stałej i czasowej wraz z prezentacją pamiątek i materiałów archiwalnych, koncert orkiestry, tort i inne jubileuszowe atrakcje.
Mając na uwadze rangę wydarzenia oraz jego znaczenie dla promocji dziedzictwa kolejowego, zwracamy się z uprzejmą prośbą o wsparcie organizacyjne uroczystości, w szczególności poprzez: przyjęcie honorowego patronatu, propozycje programowe, wsparcie rzeczowe, wsparcie finansowe. W szczególności wsparcie mogłoby dotyczyć organizacji konferencji popularnonaukowej, przejazdu pociągu specjalnego, oprawy wydarzenia, a także przygotowania materiałów informacyjnych, ekspozycji pamiątek i elementów wystawienniczych.
Będziemy zaszczyceni możliwością współpracy z Państwem przy realizacji tego przedsięwzięcia.
Z wyrazami należnego szacunku, organizatorzy i partnerzy:
Artur Łazowy
Adam Dopierała
Henryk Lewandowski
Jan Nowak
***
Więcej informacji:
Muzeum kolei w Pile (w budowie)
Piła, ul. Zygmunta Starego 1, peron 1.
FB: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575910318416
Tel. 601970679
e-mail: effata@wp.pl
***
„Pomóż nam w budowie Muzeum kolei w Pile! 🚀 Twoje wsparcie - 10 zł, pozwoli mi na remont pomieszczeń i budowę ekspozycji. Bez Was ten pomysł nie ruszy z miejsca. Dziękuję!”
https://suppi.pl/muzeumkoleiwpile
Muzeum Kolei w Pile
Trwa ładowanie...