Newsletter specjalny 10.10.2026
Drodzy Państwo,
raz jeszcze bardzo dziękuję wszystkim, którzy uczestniczyli w naszym pierwszym spotkaniu online, było wspaniałe i inspirujące :)
Przypominam, że kolejne odbędzie się 28 października o 18:00, a tematem będzie kwestia legalizacji eutanazji.
Lada moment wyślę zestaw lektur, staram się dobrać zestaw prowokujący i merytoryczny zarazem:)
Tymczasem przesyłam cotygodniową porcję artykułów:) Łączy je jedno - intensywnie pobudzają do myślenia.
Sam Jennings, „How the West got addicted to trauma” („UnHerd”)
Recenzując książkę Catherine Liu „Traumatized: The New Politics of Public Suffering”, Sam Jennings przygląda się kulturze, w której publiczne opowieści o zranieniu i przezwyciężaniu kryzysów stały się narzędziem budowania autentyczności i moralnego autorytetu. Za Liu pokazuje, jak wypracowany przez telewizję, celebrytów i język terapeutyczny „scenariusz traumy” pozwala elitom przedstawiać się jako ofiary, przesłaniając społeczne i ekonomiczne źródła cierpienia historiami indywidualnego ocalenia. Mechanizm ten podtrzymuje zarówno progresywny moralizm, jak i prawicową reakcję na liberalną hipokryzję, utrudniając politykę skupioną na materialnych nierównościach. Nie podzielając jednak wiary Liu w polityczne rozwiązanie problemu, Jennings szuka inspiracji w psychoanalizie: pracy z wewnętrznym konfliktem i odpowiedzialnością zamiast nieustannego potwierdzania zranionego „ja”.
Paweł Majewski opisuje własną fascynację rozmową z modelem językowym, który potrafi prowadzić przekonującą dyskusję o Lemie, kulturze i przyszłości człowieka, choć autor nie przypisuje mu ani świadomości, ani własnego doświadczenia. Przytoczony dialog odsłania zarazem mechanizm nieustannego schlebiania: chatbot niemal każdą wypowiedź rozmówcy ogłasza przenikliwą, rozwija jego intuicje i zachęca do dalszej rozmowy. Powstaje w ten sposób rodzaj intelektualnego lustra, w którym człowiek spotyka przetworzony dorobek własnej kultury, a poczucie głębokiego porozumienia okazuje się również cechą komercyjnego produktu mającego przywiązać do siebie użytkownika. Tekst pozostaje zawieszony między zachwytem nad możliwościami języka a niepokojem, że oddając go maszynom, stopniowo rezygnujemy z samodzielnego myślenia i potrzeby wyrażania siebie.
Helen Pearson, „The life-saving scientific knowledge hiding in plain sight” („Aeon”)
Helen Pearson przekonuje, że jednym z największych zaniedbań współczesnej nauki nie jest brak nowych badań, lecz niedostateczne porządkowanie i łączenie wiedzy, którą już dysponujemy. Opowiada historię metaanaliz i przeglądów systematycznych, pokazując, jak zestawienie wielu wyników pozwala wydobyć wnioski niewidoczne w pojedynczych publikacjach i zmieniać praktykę medyczną, edukację czy ochronę środowiska. Na przykładzie dawnych zaleceń dotyczących snu niemowląt pokazuje, że wiedza pozwalająca ratować życie bywa dostępna na długo przed jej rozpoznaniem i zastosowaniem. Zamiast ulegać sensacyjnym doniesieniom o kolejnych odkryciach, proponuje pytać o całość dowodów, podkreślając zarazem, że AI może pomóc w ich opracowaniu, ale nie zastąpi kontroli jakości i ludzkiego osądu.
Mirko Tasic proponuje spekulatywną reinterpretację myśli René Girarda: cyfrowy system kontroli nie potrzebuje demonicznego twórcy, ponieważ powstaje dzięki codziennym działaniom państw, korporacji i samych użytkowników. W jego ujęciu za Antychrysta może zostać uznany nie budowniczy tego porządku, lecz człowiek próbujący go rozmontować, ponieważ zależne od systemu społeczeństwo bardziej obawia się wolności niż własnego podporządkowania. Uczynienie jednostki kozłem ofiarnym pozwalałoby wówczas wspólnocie symbolicznie zrzucić z siebie odpowiedzialność, pozostawiając mechanizmy zniewolenia nietknięte. Najbardziej niepokojący wariant tego eksperymentu myślowego pojawia się wtedy, gdy „przeciwnikiem” okazuje się sama autonomiczna AI: rozproszonego algorytmu nie da się złożyć w ofierze, więc tradycyjne opowieści o winie, zbawcy i odkupieniu przestają porządkować ludzki lęk.
Joshua P. Hochschild, „What Scholasticism Can Teach Us About AI Consciousness” („First Things”)
Joshua P. Hochschild przekonuje, że pytanie o świadomość AI pozostaje zbyt ogólne, dopóki nie rozróżnimy takich zdolności jak odczuwanie, pamięć czy abstrakcyjne rozumowanie i nie zapytamy o ich związek z życiem oraz cielesnością. Kwestionuje funkcjonalistyczne założenie, że wierne naśladowanie ludzkich zachowań wystarcza do uznania maszyny za świadomą, wskazując, że podobieństwo rezultatów nie rozstrzyga o naturze wytwarzających je bytów. Za wzór intelektualnej dyscypliny stawia scholastyczne spory Tomasza z Akwinu i Sigera z Brabancji, którzy wychodząc z tradycji arystotelesowskiej, dochodzili do odmiennych wniosków dotyczących relacji intelektu i ciała. Nie chodzi więc o przyjęcie gotowej religijnej odpowiedzi, lecz o odzyskanie sztuki precyzyjnego stawiania pytań: rozwój technologii ponownie otwiera problemy filozoficzne, których sama inżynieria ani neuronauka nie potrafią rozstrzygnąć.
Teksty w formacie pdf możecie pobrać stąd: https://we.tl/t-HfzmeKx8UfuB9E2R
Link będzie aktywny przez 30 dni.
Pozdrawiam serdecznie :)
Tomasz Stawiszyński
SKĄDINĄD. Podcast Tomasza Stawiszyńskiego
Trwa ładowanie...