Czemu „Na wschód od Edenu” wciąż zachwyca?

Darmowy! · 0 · 4 dni temu

Kochani Patroni!

Nowy odcinek jest już na kanale. Oto moja subiektywna ściągawka z ciekawostkami. Dobra zarówno po seansie, jak i jako zachęta, żeby obejrzeć nowy serial lub wrócić do klasycznego filmu.

✍️ Książka, przy której wszystko inne było rozgrzewką

John Steinbeck miał już Pulitzera, „Grona gniewu” i „Myszy i ludzi”, a mimo to mówił, że wszystko, co napisał wcześniej, było tylko ćwiczeniem przed tą jedną książką. Pisał ją ołówkiem w ogromnym zeszycie od swojego redaktora, Pascala Coviciego. Każdy dzień zaczynał od listu do niego na lewej stronie, a dopiero potem przechodził na prawą, do powieści. Gotowy rękopis wręczył mu w drewnianej skrzynce, którą sam wyrzeźbił. W dedykacji napisał, że włożył do niej prawie wszystko, co miał, a skrzynka wciąż nie jest pełna.

Kilka ciekawostek o książce i Steinbecku:

🐶 Szczeniak Steinbecka zjadł połowę rękopisu „Myszy i ludzi”. Pisarz skwitował to tak, że pies być może wystąpił po prostu w roli krytyka.
📖 Tytuł wziął się z Biblii. Steinbeck przepisywał do zeszytu historię Kaina i Abla i zatrzymał się na zdaniu, że Kain zamieszkał w krainie Nod, na wschód od Edenu.
🔑 „Timszel”, czyli „możesz”. To najważniejsze słowo powieści, o którym Lee mówi, że może być najważniejszym słowem na świecie. Filolodzy wytykają Steinbeckowi drobny błąd, bo w hebrajskim oryginale jest timshol. Ale to forma Steinbecka trafiła do piosenki Mumford & Sons i na tysiące tatuaży.
🧠 Steinbeck wyprzedził psychiatrię. W tym samym 1952 roku, w którym ukazała się powieść, do amerykańskiego podręcznika diagnostyki trafiło pojęcie osobowości socjopatycznej. Dzisiejsi psychologowie rozpoznają w Cathy Ames podręcznikowy przypadek.
🏅 „Szczerze mówiąc, nie”. Tak Steinbeck odpowiedział dziennikarzowi, który zapytał, czy zasłużył na Nobla. Archiwa Akademii Szwedzkiej pokazały potem, że był kandydatem kompromisowym.
📺 Uratowała ją Oprah. Krytycy książkę zmiażdżyli, czytelnicy ją pokochali, a w 2003 roku Oprah Winfrey wybrała ją do swojego klubu książki i powieść sprzed pół wieku znów trafiła na szczyty list bestsellerów.

🎬 James Dean i film, który zrobił z niego legendę

Elia Kazan wziął z powieści tylko ostatnią część i nakręcił film o ojcu, który nie potrafi kochać syna. Do roli Cala wybrał nieznanego dwudziestotrzylatka z Indiany, Jamesa Deana, bo od razu zrozumiał, że ten chłopak nie musi grać Cala. On był Calem.

🤝 Najsłynniejsza scena filmu to improwizacja. Według scenariusza Cal miał po prostu odejść. Dean z płaczem rzucił się ojcu na szyję, a zakłopotanie na twarzy Raymonda Masseya jest całkowicie prawdziwe. Panowie zresztą szczerze się nie znosili, a Kazan wcale tego nie łagodził.
🎥 Zachowały się zdjęcia próbne, na których Dean gra scenę z młodziutkim Paulem Newmanem. Newman roli nie dostał.
🌟 Na premierze bileterkami były między innymi Marilyn Monroe i Eva Marie Saint. Dean się nie pojawił.
🕯️ Dean zginął kilka miesięcy później w drodze na wyścigi do Salinas, czyli do miasta, w którym toczy się akcja filmu. Jako pierwszy aktor w historii dostał pośmiertną nominację do Oscara.
🏆 Oscara zdobyła za to Jo Van Fleet za przerażającą rolę Kate.

Po drodze były jeszcze miniserial z 1981 roku, w którym Cathy zagrała Jane Seymour (Złoty Glob!), i niezrealizowany projekt, w którym Cathy miała zagrać Jennifer Lawrence.

🌿 Wnuczka bierze sprawy w swoje ręce

A teraz najważniejsza część. Zoe Kazan, wnuczka Elii, przeczytała tę powieść jako nastolatka i myślała o niej przez dwadzieścia lat. Dekadę temu poprosiła agentów, żeby zgłosili jej nazwisko, gdy tylko prawa będą dostępne. Nad scenariuszem pracowała sześć lat.

🧩 Pierwsze wersje pisała z pamięci, bez zaglądania do książki, żeby sprawdzić, co naprawdę w niej zostało. Niektóre rzeczy zapamiętała odwrotnie!
🇳🇿 Serial o Kalifornii kręcono w Nowej Zelandii. Ma siedem odcinków, a ostatni nosi tytuł „Timshel”.
🌼 Florence Pugh była jej jedyną kandydatką do roli Cathy. Oglądając „Midsommar”, Zoe musiała zatrzymać film po dziesięciu minutach, tak bardzo była wstrząśnięta. Pugh jest też producentką wykonawczą serialu.
✉️ Klucz do Cathy Zoe znalazła w tych samych porannych listach Steinbecka do Coviciego. Pisarz zaczyna w nich od „potwora”, a kończy na „mojej drogiej Cathy” i zastanawia się, czy się co do niej nie pomylił.
🐇 Drobny szczegół z książki, mała Cathy, która w chwilach zagrożenia wyobraża sobie, że kurczy się jak Alicja w Krainie Czarów, Zoe odczytała jako dysocjację, czyli reakcję dziecka na traumę.
💛 Ogromnie rozbudowała postać Lee, w którego wciela się Hoon Lee. Jeden odcinek, napisany z Alexandrem Chee, w całości poświęcony jest jego przeszłości.

I tu zaczyna się spór. „The New Yorker” zarzuca serialowi, że zamienił potwora w antybohaterkę z traumą, ale przyznaje coś przewrotnego. Odczytanie Zoe Kazan jest w pewnym sensie bardziej steinbeckowskie niż sam Steinbeck. Pisarz dał przecież wolność wyboru wszystkim bohaterom oprócz jednej, a wnuczka Kazana rozciągnęła timszel także na Cathy.

🎁 Bonus: siedem wielkich adaptacji amerykańskiej klasyki

Na koniec odcinka zestawiłam siedem ekranizacji, od „Gron gniewu” po „Małe kobietki” Grety Gerwig. Ciekawostkę zostawiłam na sam koniec: scenariusz do wcześniejszych, równie cenionych „Małych kobietek” z 1994 roku napisała Robin Swicord, czyli mama Zoe Kazan. Ta rodzina naprawdę ma literaturę we krwi!

Dziękuję Wam, że jesteście i że dzięki Wam mogę poświęcać tym odcinkom tyle czasu. A teraz pytanie do Was: oglądaliście już serial? A może widzieliście i nowy serial i stary film? Czekam na Wasze opinie o obu w komentarzach! 💬

Karolina