Polska widziana z Północy - Jakub Godzimirski

Rosyjskie zagrożenie i niepewność dotycząca zaangażowania Stanów Zjednoczonych skłaniają kraje nordyckie do zacieśniania współpracy z Polską. Z perspektywy północnych sąsiadów rośnie znaczenie Warszawy jako partnera w obronie regionu Morza Bałtyckiego i wzmacnianiu europejskiego bezpieczeństwa. Połączenie potencjałów Polski i państw nordyckich może ograniczyć ich strategiczną asymetrię wobec Rosji.

 

Celem tego krótkiego tekstu jest przedstawienie, jak Polska jest postrzegana jako partner w krajach nordyckich. Kraje nordyckie to grupa pięciu państw: Norwegia, Szwecja, Finlandia, Dania i Islandia. Według najnowszych dostępnych danych zamieszkuje je 28,3 miliona osób, a ich łączna powierzchnia wynosi ponad 1,258 miliona km². Innymi słowy, są nieco mniejsze od Polski pod względem demograficznym, ale około czterokrotnie większe pod względem powierzchni.

Podstawowe dane o krajach nordyckich i Polsce

Dlaczego ważne jest zrozumienie, jak Polska jest obecnie postrzegana w tych krajach? Aby nakreślić szerszy obraz, zaczynam od przedstawienia instytucjonalnych i geopolitycznych ram, w których rozwijana jest współpraca między krajami nordyckimi a Polską, a następnie krótko analizuję, jak Polska jest postrzegana jako aktor w sferze bezpieczeństwa.

Instytucjonalne i geopolityczne ramy współpracy nordycko-polskiej

Istnieje kilka czynników instytucjonalnych i geopolitycznych, które ukształtowały ramy współpracy nordycko-polskiej. Po pierwsze, w 2026 roku wszystkie te kraje są członkami NATO, do którego Polska dołączyła w 1999 roku. Ułatwia to ich współpracę w trudnych kwestiach tradycyjnie pojmowanego bezpieczeństwa wojskowego. Po drugie, Szwecja, Finlandia i Dania są członkami Unii Europejskiej, do której Polska dołączyła w 2004 roku. To z kolei umożliwia zacieśnianie więzi gospodarczych oraz sprawniejszą współpracę instytucjonalną w rozwiązywaniu różnych problemów społecznych, gospodarczych i politycznych. Po trzecie, stosunkowo wiele osób z polskimi korzeniami mieszka w tych pięciu krajach, a polska diaspora stanowi „ludzki” pomost między Polską a państwami ich zamieszkania. Po czwarte, dwa kraje nordyckie graniczą z Rosją: Norwegia (198 km) i Finlandia (1340 km). Po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku kraje nordyckie i Polska udzieliły Ukrainie znaczącego wsparcia i postrzegają Rosję jako strategiczne zagrożenie dla swojego bezpieczeństwa, które należy odstraszać i powstrzymywać. Stanowi to dodatkową motywację do współpracy w różnych wymiarach bezpieczeństwa.

Wreszcie, w ostatnich latach Polska dążyła do bliższej współpracy z krajami nordyckimi, próbując wzmocnić współpracę regionalną w odpowiedzi na wyzwania polityczne i związane z bezpieczeństwem, wynikające z trendów międzynarodowych. Do najważniejszych trendów, które motywują Polskę i kraje nordyckie do rozwijania bliższej współpracy regionalnej, należą rosnące napięcia na kontynencie europejskim spowodowane rosyjską agresją na Ukrainę oraz widoczne problemy we współpracy transatlantyckiej. Te ostatnie wynikają przynajmniej częściowo z polityki administracji Trumpa, która podważa zaufanie do USA jako wiarygodnego dostawcy bezpieczeństwa.

Polska jako partner w dziedzinie bezpieczeństwa

Agresja Rosji wobec Ukrainy miała ogromny wpływ na sytuację bezpieczeństwa w Europie. W rezultacie Polska i kraje nordyckie definiują Rosję jako główne źródło strategicznego zagrożenia dla swoich interesów bezpieczeństwa. Jednocześnie muszą również rozważyć, w jakim stopniu w najgorszym scenariuszu mogą polegać na USA jako kluczowym dostawcy bezpieczeństwa w NATO i jak radzić sobie z tą niepewnością w obliczu bardziej agresywnej Rosji.

Jedną z możliwych reakcji jest wzmocnienie współpracy między krajami, które stoją przed podobnymi wyzwaniami. Może to wyjaśniać, dlaczego Polska dąży do bliższej współpracy z krajami nordyckimi oraz dlaczego kraje nordyckie postrzegają Polskę jako ważnego partnera w mierzeniu się ze wspólnym rosyjskim wyzwaniem. Poprzez zbliżenie swoich poglądów na wyłaniający się krajobraz bezpieczeństwa i łączenie strategicznych zasobów zarówno Polska, jak i kraje nordyckie mogą być lepiej przygotowane do stawienia czoła Rosji w okresie rosnącej strategicznej niepewności. Ta współpraca może również zmniejszyć widoczną asymetrię potencjałów strategicznych między Rosją a grupą stosunkowo małych krajów nordyckich i średniej wielkości Polską. Dane w tabeli 2, oparte głównie na informacjach z publikacji IISS „The Military Balance 2024”, pokazują, jak ta współpraca może zmienić tę asymetrię w różnych kategoriach. Wskaźniki uzyskano przez podzielenie wartości dla Rosji przez odpowiednie wartości dla krajów nordyckich, Polski oraz krajów nordyckich i Polski łącznie.

Asymetria strategiczna: stosunek potencjału Rosji do potencjału krajów nordyckich, Polski oraz obu stron łącznie

Postrzeganie Polski jako ważnego partnera jest widoczne na przykład w raporcie Norweskiej Komisji Obrony z 2023 roku, w którym Polska została pochwalona za inwestycje i plany związane z bezpieczeństwem. W dokumencie wspomniano o Polsce 21 razy. Historia i geografia Polski zostały wymienione jako czynniki wyjaśniające te decyzje obronne, które mają skutkować zwiększeniem potencjału obronnego przez stworzenie sił zbrojnych liczących 300 000 żołnierzy i wyposażonych w 1500 czołgów oraz 500 jednostek artylerii rakietowej. Polska jest także postrzegana jako kluczowy gracz w obronie Europy Środkowej, Morza Bałtyckiego i krajów bałtyckich. Dokument opisywał Polskę jako ważnego gracza w przemyśle obronnym oraz wymieniał sprzedaż polskich systemów obrony przeciwlotniczej Norwegii w 2022 roku jako pozytywny krok. Wskazano również, że Norwegia powinna rozważyć możliwości wzmocnienia współpracy obronnej z Polską.

To postrzeganie Polski jako coraz ważniejszego aktora bezpieczeństwa w regionie i w szerszym kontekście europejskim podzielają inne kraje nordyckie, które stoją przed podobnymi wyzwaniami bezpieczeństwa i muszą odpowiednio dostosować swoje plany i politykę.

Na przykład w listopadzie 2024 roku, podczas szczytu nordycko-bałtyckiego w Harpsundzie, Szwecja i Polska podpisały porozumienie o nowym partnerstwie strategicznym, które ma wzmocnić ich współpracę. Celem jest budowa „bezpiecznej, pewnej i dostatniej Europy ze szczególnym uwzględnieniem regionu Morza Bałtyckiego”. Zgodnie z tym dokumentem Szwecja i Polska odegrają wiodące role w dalszym rozwijaniu współpracy na rzecz bezpieczeństwa w regionie Morza Bałtyckiego oraz podejmą inicjatywy mające na celu dalsze ograniczenie wpływów Rosji, zakresu jej działań i zdolności do wyrządzania szkód. Celem jest współpraca na rzecz ochrony wspólnego bezpieczeństwa oraz dążenie do jeszcze głębszej, szerszej i skuteczniejszej współpracy dwustronnej w zakresie bezpieczeństwa i obrony. Współpraca ta ma być koordynowana w ramach NATO, ale oba kraje dążą również do wzmocnienia roli UE w kształtowaniu bezpieczeństwa w Europie.

Finlandia także inwestuje w rozwój różnych form współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa z Polską. Podczas rozmów między premierami Polski i Finlandii w Warszawie w lutym 2024 roku omawiano różne formy współpracy w tym zakresie. Wśród tematów tych rozmów na wysokim szczeblu znalazły się takie kwestie jak ochrona granic czy inwestycje w przemysł obronny. Premier Finlandii Petteri Orpo podkreślił znaczenie stosunków polsko-fińskich. Podobne rozmowy na temat zwiększenia poziomu i zakresu współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa odbyły się w Warszawie w marcu 2026 roku między polskimi a fińskimi decydentami. Obie delegacje zgodziły się, że zagrożenia, z jakimi obecnie mierzy się Europa, są poważne i wymagają intensywnych działań. Uznano, że w obliczu agresywnych działań Rosji tylko aktywne podejście może wzmocnić wspólne bezpieczeństwo. Dodano, że współpraca dwustronna może przyczynić się do wzmocnienia potencjału obronnego Polski i Finlandii, a tym samym Europy.

Kwestie współpracy dwustronnej w odpowiedzi na różne wyzwania związane z bezpieczeństwem są często omawiane także z Danią. Wiodący duński think tank DIIS już w 2024 roku opublikował krótki raport na temat rosnącej roli Polski w bezpieczeństwie europejskim. W raporcie stwierdzono, że „Dania może skorzystać na wzmocnionej roli Polski w obronie wschodniego skrzydła NATO i wzmacnianiu bezpieczeństwa w regionie Morza Bałtyckiego” oraz że bliższe więzi z Warszawą w zakresie współpracy obronnej, bezpieczeństwa energetycznego i ochrony infrastruktury krytycznej byłyby korzystne dla Kopenhagi. Podkreślono również, że koncentracja Polski na „twardym bezpieczeństwie” dostarcza cennych wskazówek duńskim decydentom, których tradycyjne podejście do „miękkiego bezpieczeństwa” zmieniło się od 2022 roku.

W 2024 roku Polska i Dania podpisały nową umowę o współpracy obronnej. Porozumienie to stanowi ogólne ramy rozwoju współpracy obronnej i ma na celu jej dalsze zacieśnianie. Współpraca ta miała koncentrować się na rozwoju sił powietrznych i współpracy przemysłów obronnych, co miało wzmocnić zarówno współpracę w sferze bezpieczeństwa, jak i więzi gospodarcze obu krajów.

Na przykład podczas spotkania polskiego ministra spraw wewnętrznych z duńskim odpowiednikiem odpowiedzialnym za odporność i przygotowanie we wrześniu 2025 roku obaj zwrócili uwagę na rolę, jaką NATO i UE mogą odegrać w reagowaniu na wyzwania związane z bezpieczeństwem. Podkreślili również potrzebę poprawy współpracy między tymi dwiema organizacjami, do których należą Polska i Dania, w odpowiedzi na wyzwania dotyczące bezpieczeństwa cywilnego i wojskowego, zwłaszcza w regionie Morza Bałtyckiego.

Komentarze (0)

Trwa ładowanie...

Załaduj więcej komentarzy