Zbrojeniowe ambicje Azerbejdżanu. Baku rozwija własną produkcję, poszerza partnerstwa i modernizuje lotnictwo - Wasif Husejnow
Azerbejdżan buduje pozycję państwa, które potrafi uzbroić własną armię i dostarczać broń zagranicznym odbiorcom. Targi ADEX 2026 pokazały skalę tych ambicji: od własnych dronów po wspólną produkcję haubic i plany pozyskania nowych myśliwców. Baku łączy rozwój przemysłu zbrojeniowego z dyplomacją, coraz wyraźniej kierując uwagę poza Kaukaz Południowy, ku regionowi Morza Kaspijskiego.
Szósta edycja Międzynarodowych Targów Obronnych Azerbejdżanu (ADEX 2026), która rozpoczęła się 30 września w Baku Expo Center i trwała do 2 października, była największa w historii tej imprezy. Według kancelarii prezydenta Azerbejdżanu w ADEX 2026 i towarzyszących im targach Securex Caspian uczestniczyło 277 firm z 30 państw. Zarejestrowało się aż 59 zagranicznych delegacji z 39 krajów, a 14 państw przygotowało pawilony narodowe. Rekordowe zainteresowanie udziałem zmusiło organizatorów do otwarcia dodatkowego pawilonu. Po raz pierwszy całą halę przeznaczono też na narodową ekspozycję Azerbejdżanu.
Prezydent Ilham Alijew zwiedził targi w dniu ich otwarcia, a informacje o ekspozycji przekazali mu minister obrony Zakir Hasanow i minister przemysłu obronnego Wugar Mustafajew. W wystąpieniu skierowanym do uczestników Alijew stwierdził, że krajowy przemysł obronny „wszedł już w jakościowo nowy etap”, a jego produkty wyróżniają się konkurencyjnością na rynkach międzynarodowych. Ekspozycja dostarczała dowodów na poparcie obu tych twierdzeń, ale niosła również bardziej konkretny przekaz dotyczący przyszłego kierunku rozwoju azerskiego potencjału lotniczego.
Konsolidacja i rozwój przemysłu obronnego
Najwyraźniejszą zmianą w porównaniu z wcześniejszymi edycjami targów było znaczenie nadane rosnącym zdolnościom przemysłu obronnego Azerbejdżanu. Centralne miejsce w ekspozycji narodowej zajmował Azersilah, holding przemysłu obronnego utworzony w 2023 roku na mocy zarządzenia prezydenta i podlegający Ministerstwu Przemysłu Obronnego. Według prezydenckiej służby prasowej do jego zadań należą organizacja produkcji, sprzedaży i eksportu uzbrojenia, zwiększanie mocy produkcyjnych oraz budowanie międzynarodowych partnerstw. Skupienie rozproszonych państwowych zakładów w jednym podmiocie zdolnym do tworzenia spółek joint venture odzwierciedla przemyślaną politykę przemysłową, a nie jedynie starania o efektowną prezentację na targach.
Druga zmiana dotyczy roli kapitału prywatnego. Podczas ceremonii otwarcia minister przemysłu obronnego Wugar Mustafajew zaznaczył, że na ADEX swoje produkty prezentuje ponad 20 krajowych firm prywatnych, z których większość już zaopatruje siły zbrojne, a kilka rozpoczęło eksport uzbrojenia. Powiązał to bezpośrednio z doświadczeniami wojny o Karabach z 2020 roku, argumentując, że silny krajowy przemysł obronny nie może opierać się wyłącznie na przedsiębiorstwach państwowych i potrzebuje elastyczności oraz zdolności inwestycyjnych sektora prywatnego.
Prezentowana oferta produktów uwzględnia te doświadczenia z pola walki. Azerskie media zwracały uwagę na produkowany w kraju pojazd Tufan o zwiększonej odporności na wybuchy min, transportery opancerzone ITX-15 i ITX-20, a także Fireforce, opisywany jako pierwszy krajowy laserowy system obrony przeciwlotniczej. Według oficjalnych informacji Azerbejdżan produkuje obecnie ponad 1000 typów wyrobów wojskowych i eksportuje je do przeszło 30 państw. Kilka nowych systemów pokazano publicznie po raz pierwszy. Azersilah zaprezentował MGK MK-82 „SkyDiver”, 250-kilogramową bombę naprowadzaną laserowo, wyprodukowaną w Azerbejdżanie w 2026 roku, a także uzbrojone bezzałogowe pojazdy lądowe wyposażone w zdalnie sterowane moduły uzbrojenia z wielkokalibrowymi karabinami maszynowymi lub granatnikami. Były to „roboty kamikaze”, których prezentację Ministerstwo Przemysłu Obronnego zapowiadało przed targami. Krajowi producenci pokazali również serie dronów rozpoznawczych i uderzeniowych jednorazowego użycia QIRAT oraz ARROW. Z kolei Bayraktar Teknoloji Azerbaijan, lokalna spółka zależna firmy Baykar, która w 2025 roku rozpoczęła produkcję w Parku Przemysłowym w Sumgaicie, po raz pierwszy zaprezentowała KASIRGA. Ten dron pionowego startu może zarówno przeprowadzić atak jako amunicja krążąca, jak i powrócić z misji rozpoznawczej.
Rosnące grono zagranicznych partnerów obronnych Baku
Sama lista uczestników ADEX 2026 pokazuje wielowektorowy charakter dyplomacji obronnej Azerbejdżanu. Najliczniej reprezentowana jest Turcja. Według oficjalnej relacji z wizyty prezydenta wśród odwiedzonych przez niego stoisk znalazły się Baykar, Aselsan, Roketsan oraz stocznia Dearsan. Ta sama relacja wymienia izraelskie IAI, Rafael i Elbit Systems, włoskie Leonardo, niemiecki Rheinmetall, EDGE Group ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Czechoslovak Group, pawilon narodowy Słowacji oraz Pakistan Aeronautical Complex, który wspólnie z Chinami produkuje JF-17.
Szczególnie wyróżnia się debiut przedstawicieli dwóch państw zachodnich. Kilka renomowanych amerykańskich firm po raz pierwszy uczestniczyło w ADEX, a Wielka Brytania przybyła ze stoiskiem Ministerstwa Obrony, na którym obecne były BAE Systems oraz delegacja 14 firm z Izby Handlowej w Cambridge. Przyjmując brytyjskiego ministra stanu w Ministerstwie Obrony, lorda Vernona Coakera, prezydent Alijew określił współpracę w przemyśle obronnym jako nowy rozdział dwustronnego partnerstwa. Wskazał również możliwość tworzenia wspólnych przedsiębiorstw w Azerbejdżanie, wykraczającą poza same zakupy.
Targi ADEX przyniosły także kilka konkretnych porozumień. Minister obrony Azerbejdżanu Hasanow i Haluk Görgün, szef tureckiej Agencji Przemysłu Obronnego, nadzorowali podpisanie kontraktów z tureckimi firmami o wartości przekraczającej 500 mln dolarów. Pakiet obejmuje 14 samolotów szkolno-treningowych Hürkuş-II produkcji Turkish Aerospace, których dostawy, jak zapowiedział Görgün, rozpoczną się jeszcze w tym roku. Zakup ten ma znaczenie dla szkolenia pilotów w związku z wprowadzaniem do sił powietrznych nowych samolotów bojowych. Pakiet obejmuje również inteligentną amunicję krążącą Mızrak i systemy Antidot firmy Baykar, system obrony wybrzeża Barbaros firmy Roketsan oraz umowę ramową dotyczącą radarów ALP-100 firmy Aselsan.
Kilka porozumień wykraczało poza sam zakup sprzętu. Aselsan i azerska firma NOVASIS podpisały dokument określający podstawowe warunki utworzenia w Nachiczewanie zakładu produkującego zestawy naprowadzania laserowego, amunicję precyzyjnego rażenia TOLUN oraz systemy obrony przeciwlotniczej KORKUT. Z kolei MKE, Otokar, Kayı Defense i Boğaziçi Defense zawarły umowy o współpracy z azerskimi firmami Miras i NOVASIS. Ministerstwa Przemysłu Obronnego oraz Nauki i Edukacji Azerbejdżanu podpisały ponadto memorandum z turecką Agencją Przemysłu Obronnego i Radą Szkolnictwa Wyższego dotyczące wspólnego kształcenia inżynierów i prowadzenia badań. Towarzyszyło mu odrębne memorandum w sprawie szkolenia kadr i technologii dla przemysłu obronnego.
Największy ogłoszony na targach projekt uruchomienia produkcji w Azerbejdżanie pochodził z Europy Środkowej. Czechoslovak Group zapowiedziała, że w grudniu 2026 roku utworzy w Azerbejdżanie drugą spółkę joint venture, której celem będzie stopniowe uruchamianie miejscowej produkcji haubic samobieżnych. Produkcja ma rozpocząć się w 2027 roku, a wartość przedsięwzięcia w ciągu siedmiu lat wyniesie 1,8 mld euro, czyli 2,03 mld dolarów. Projekt ten jest kontynuacją współpracy rozpoczętej wraz z utworzeniem na początku bieżącego roku spółki VEXA DS, zajmującej się remontami i modernizacją pojazdów opancerzonych.
Tego samego dnia Uzbekistan podpisał z Azerbejdżanem plan dwustronnej współpracy wojskowej na 2027 rok. W imieniu Taszkentu podpisał go minister obrony Szuchrat Chalmuchamedow. ADEX 2026 odbywały się równolegle ze wspólnymi ćwiczeniami Azerbejdżanu, Turcji i Uzbekistanu „Siła jedności 2026”, które rozpoczęły się 22 września w regionie Karabachu. Według Ministerstwa Obrony w ich fazie prowadzonej na dużą skalę 1 października uczestniczyło 3579 żołnierzy, 135 bezzałogowych statków powietrznych, 27 samolotów i 25 jednostek pływających. Przebieg ćwiczeń śledzili obserwatorzy z dziewięciu państw, w tym Pakistanu, Gruzji, Iranu i Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA). Ministerstwo określiło je jako pierwsze ćwiczenia tego rodzaju i tej skali przeprowadzone na terytoriach Azerbejdżanu wyzwolonych spod okupacji ormiańskiej.
Nowy myśliwiec Baku i chiński J-10CE w azerskich barwach
Jednym z najczęściej komentowanych elementów ADEX 2026 była pełnowymiarowa makieta chińskiego myśliwca J-10CE, eksportowej wersji Chengdu J-10C, zaprezentowana przez chiński koncern AVIC ze znakami rozpoznawczymi Sił Powietrznych Azerbejdżanu. Prezydencka służba prasowa Azerbejdżanu potwierdza, że wśród wystawców znalazła się China National Aero-Technology Import and Export Corporation, spółka odpowiadająca za eksport koncernu AVIC.
Prezentacja ta nie była przypadkowa. W listopadzie 2024 roku dowódca sił powietrznych, generał broni Namig Islamzade, zapoznał się z J-10CE podczas pokazów lotniczych w Zhuhai i spotkał się ze swoim chińskim odpowiednikiem. Ministerstwo Obrony poinformowało, że rozmawiali o stanie i perspektywach współpracy wojskowo-technicznej między siłami powietrznymi obu państw. Od tego czasu Baku pozyskało chińsko-pakistańskie JF-17 Block III, a jego regionalny sąsiad, Uzbekistan, publicznie zaprezentował własne J-10CE w składzie swojego lotnictwa. Pod koniec sierpnia 2026 roku Ministerstwo Obrony Uzbekistanu opublikowało nagrania tych samolotów, określając je jako nowoczesne myśliwce strzegące powietrznych granic kraju. Tym samym Uzbekistan stał się ich drugim zagranicznym użytkownikiem po Pakistanie.
J-10CE oznaczałby istotny wzrost jakościowy i zajmowałby w azerskiej flocie miejsce powyżej JF-17, uzupełniając go. Baku już teraz jest największym odbiorcą eksportowym JF-17. W czerwcu 2025 roku rząd Pakistanu ogłosił, że Azerbejdżan zwiększył zamówienie z 16 do 40 samolotów w ramach umowy o wartości 4,6 mld dolarów. O znaczeniu wojskowym tych myśliwców chińskiej produkcji świadczył ponadto ich przelot nad Baku podczas parady z okazji Dnia Zwycięstwa w listopadzie 2025 roku.
Flota złożona z dwóch kategorii myśliwców, JF-17 Block III i J-10CE, zapewniłaby Azerbejdżanowi największe zdolności sił powietrznych od uzyskania niepodległości w 1991 roku. JF-17 wykonywałyby większość rutynowych misji dozorowania przestrzeni powietrznej i zadań uderzeniowych przy przystępnym koszcie godziny lotu. Mniejsza liczba J-10CE uzupełniałaby natomiast ograniczenia JF-17 pod względem prędkości, udźwigu i zdolności do walki powietrznej. Eksploatacja dwóch samolotów należących do tego samego chińsko-pakistańskiego zaplecza przemysłowego i systemu uzbrojenia, obejmującego między innymi pociski PL-15E i PL-10E, uprościłaby również szkolenie, logistykę i zarządzanie zapasami amunicji.
Znaczenie tych zdolności należy rozpatrywać w kontekście geografii. W miarę postępów procesu pokojowego między Armenią a Azerbejdżanem planowanie rozwoju potencjału lotniczego Baku przestaje ograniczać się wyłącznie do Kaukazu Południowego. Azerskie platformy wydobywcze, rurociągi i porty Korytarza Środkowego nad Morzem Kaspijskim należą do najcenniejszych elementów infrastruktury w całym regionie. Ochrona tej przestrzeni powietrznej wymaga myśliwców o zasięgu i prędkości pozwalających szybko docierać do zagrożeń poza przestrzenią powietrzną Azerbejdżanu. Ponadto pozyskanie myśliwców J-10CE stanowiłoby dla tego państwa istotny krok w kierunku uzyskania regionalnej przewagi w powietrzu nad jego częścią Morza Kaspijskiego.
Perspektywy
ADEX 2026 wskazują, że azerski przemysł obronny wykracza poza tradycyjną rolę nabywcy zagranicznego sprzętu. Staje się producentem, eksporterem i partnerem o coraz bardziej zaawansowanych kompetencjach w międzynarodowej współpracy obronnej. Zaangażowanie finansowe jest znaczące. Przykładowo projekt budżetu państwa na 2027 rok przewiduje przeznaczenie na obronność i bezpieczeństwo 8,8 mld manatów, czyli około 5,2 mld dolarów. Oznacza to wzrost o 1,1 proc. w porównaniu z 2026 rokiem. Premier zapowiedział, że pozycje te pozostaną w przyszłym roku jednymi z największych wydatków budżetowych.
Jeśli ten kierunek rozwoju zostanie utrzymany, przemysł obronny Azerbejdżanu będzie odgrywał coraz większą rolę w jego polityce zagranicznej i regionalnej strategii bezpieczeństwa. Będzie łączył krajową produkcję, modernizację sił zbrojnych, eksport i partnerstwa obejmujące Kaukaz Południowy, Azję Centralną, Turcję, Europę oraz szerzej rozumiany region Morza Kaspijskiego.
Układ Sił
Trwa ładowanie...