"Alienacja rodzicielska", czyli bzdura Gardnera
Kto stworzył pseudoteorię alienacji rodzicielskiej (PAS) i jak wpływa ona na sądownictwo?
Syndrom Alienacji Rodzicielskiej (PAS – Parental Alienation Syndrome) – koncepcja, która od dekad budzi ogromne kontrowersje w sądownictwie rodzinnym i psychologii – został opisany w 1985 roku przez amerykańskiego psychiatrę sądowego, dr. Richarda Gardnera.
Swoje tezy Gardner oparł na własnych doświadczeniach zawodowych, pracując jako psychiatra i biegły sądowy. Twierdził, że zaburzenie to występuje u dzieci wciągniętych w "konflikt rozwodowy" rodziców, a jedynym wyjściem z tej sytuacji jest natychmiastowa izolacja dziecka od matki/rodzica opiekuńczego i poddanie go przymusowej terapii.
Choć w wielu amerykańskich i europejskich sądach teoria ta zyskała popularność, ponieważ skracała procedury sądowe i często wystarczała sędziom do wydania wyroku, z czasem środowiska naukowe i obrońcy praw dzieci jednoznacznie uznali PAS za „śmieć naukowy” (trash science).
Kim był Richard Gardner i jak zarabiał na PAS?
Gardner promował swoje poglądy głównie na własną rękę, wydając książki i materiały audio-wideo nakładem założonego przez siebie wydawnictwa Creative Therapeutics.
Z doniesień publikowanych m.in. przez organizacje zajmujące się prawami matek i dzieci wynika, że Gardner za swoje zeznania w sądach na rzecz mężczyzn pobierał stawkę 500 dolarów za godzinę. Zazwyczaj rekomendował sądom przyznanie opieki nad dziećmi tym rodzicom (często ojcom), wobec których wysuwano zarzuty przemocy lub molestowania seksualnego.
Szokujące poglądy Gardnera na pedofilię – bezpośrednie cytaty
Analitycy oraz publikacje, w tym analiza opublikowana na łamach Children’s Legal Rights Magazine, wskazują, że Gardner w swoich książkach wprost relatywizował pedofilię i usprawiedliwiał sprawców nadużyć:
O powszechności pedofilii:
„Pedofilia jest szeroko rozpowszechnioną i akceptowaną praktyką wśród milionów ludzi”
— R.A. Gardner, True and False Accusations of Child Sex Abuse, 1999.
O braku potępienia dla pedofilów:
„Jestem przeciwko niepohamowanej, moralistycznej i karzącej reakcji wielu członków naszego społeczeństwa w stosunku do pedofilów. Przekracza ona granice tego, co uważam za powagę zbrodni”
— R.A. Gardner, Sex Abuse Hysteria: Salem Witch Trials Revisited.
O powszechności skłonności:
„...każdy z nas ma w sobie trochę pedofilii”
— R.A. Gardner, Sex Abuse Hysteria: Salem Witch Trials Revisited.
O obwinianiu dzieci za molestowanie:
„W obecnych czasach dziecko molestowane seksualnie jest powszechnie uważane za ofiarę, ale przecież to dziecko może inicjować akty seksualne poprzez uwodzenie dorosłego”
— R.A. Gardner, Child Custody Litigation, 1986, s. 93.
O rezygnacji z reakcji na przemoc domową:
„Jeśli matka zareaguje na molestowanie dziecka przez ojca w zbyt histeryczny sposób, należy pomóc jej docenić fakt, że w większości społeczeństw w historii świata takie zachowania były wszechobecne”
— R.A. Gardner, True and False Accusations of Child Sex Abuse, 1992, s. 584–585.
Jak teoria PAS jest wykorzystywana w sądach?
Teoria Gardnera stała się w praktyce procesowej wygodnym narzędziem służącym do dyskredytowania zgłoszeń o przemocy domowej i wykorzystywaniu seksualnym:
Podważanie zeznań dzieci: Jeśli dziecko zgłasza bicie lub molestowanie, zwolennicy PAS kwalifikują to nie jako realną krzywdę, lecz jako objaw „indoktrynacji” i „prania mózgu” dokonanej przez matkę.
Sądy opierające się na pseudokoncepcji "alienacji rodzicielskiej" często karzą matki starające się chronić dzieci, uniemożliwiając im przedstawianie dowodów czy świadków potwierdzających przemoc ze strony ojca.
Realizując wytyczne Gardnera, sądy wydają wyroki nakazujące odseparowanie dzieci od chroniących je matek i umieszczenie ich w placówkach opiekuńczo-wychowawczych lub przekazanie pod bezpośrednią opiekę rodzica oskarżanego o przemoc.
Głos dorosłych ofiar teorii PAS
W konsekwencji stosowania teorii Gardnera utworzyła się m.in. amerykańska Rada Dorosłych Dzieci Alienacji Rodzicielskiej (Adult Children of Parental Alienation), zrzeszająca osoby, które w dzieciństwie padły ofiarą decyzji sądowych opartych na PAS. Podczas wystąpienia na X Konferencji w kwietniu 2004 roku dorosłe już dzieci złożyły poruszające świadectwo:
„Sędziowie i urzędnicy sądowi mścili się na chroniących nas matkach. Nie pozwalali im na pokazanie dowodów lub świadków, którzy mogliby dowieść, że ojcowie stosowali wobec nas przemoc. Sądy nie chciały wysłuchać nas, ofiar przemocy. Większość z naszych matek zupełnie pozbawiono opieki nad nami. Były zmuszone nas osierocić i pozostawić bez ochrony przed ojcem-sprawcą”.
„Nie pozwalano nam przytulać naszych matek ani mówić im, jak się czujemy. Niektórych z nas oddzielono od rodzeństwa, dziadków i innych członków rodziny. Straciliśmy nasze domy, zwierzątka, zabawki, przyjaciół... nasze dzieciństwo. Żyliśmy w strachu, depresji, beznadziei i bezradności przez lata. Niektórzy z nas uciekli od stosującego przemoc rodzica. Niektórzy nie mogli znieść tej traumy i popełnili samobójstwo”.
Marta Żejmo-Adamiuk
Trwa ładowanie...