Ile tygrysów zostawiło duszę na Pomorzu? - czyli o bursztynie w medycynie chińskiej...

Darmowy! · 2 · 13.10.2025

W Chinach istnieje starożytne powiedzenie, że „kiedy tygrys umiera, jego dusza wstępuje w ziemię i przemienia się w bursztyn”. Dlatego też bursztyn w Chinach jest nazywany "Hu-Po" - dusza tygrysa (przy czym "Po" to dusza ciała; istnieją również dusze "duchowe", zwane "Hun", które mogą się przemieszczać, ale "Po" według chińskich wierzeń wnika w ziemię).

I oczywiście, gdyby wziąć pod uwagę tylko to, gdzie dzisiaj żyją tygrysy, to zielonego pojęcia nie mam jak można byłoby wytłumaczyć fakt, że taka ilość ich "dusz" jest znajdowana na bałtyckich plażach i pomorskich polach ;) Ale jeśli tylko cofnąć się do epoki lodowcowej, to powodów takiego stanu rzeczy mogłoby się pojawić znacznie więcej, bo Europę (i nie tylko) w tym czasie zamieszkiwał tygrys (lew) jaskiniowy...

...A temu, że nasi przodkowie mieli z nim kontakt raczej zaprzeczyć się nie da, skoro malowali jego wizerunki na ścianach swoich jaskiń...

...Te powyżej są akurat z południowej Francji z Jaskini Chauveta (i tak, bursztyn też tam znaleziono), ale i u nas - na ekspozycji w Jaskini Niedźwiedziej w Sudetach - można sobie to zwierzę obejrzeć. I z bezpiecznej czasowo "odległości" poczuć jego wielkość i majestat...

...Ale ja nie o tygrysach chciałem dzisiaj pisać, tylko o bursztynie. A konkretnie o jego zastosowaniach w medycynie chińskiej. Bo że używany był w Chinach od dawna to świadczą choćby znaleziska z tamtejszych stanowisk archeologicznych sprzed 2000 lat. I choć na terenie Chin występują żywice kopalne i od starożytności były pozyskiwane lokalnie (pewnie do nich się ta nazwa "Hu-Po" odnosiła pierwotnie), to już wtedy, czyli na przełomie er przynajmniej, Chińczycy doskonale rozróżniali nasz bursztyn, "bałtycki" od tamtejszych żywic. I trochę czasu na badanie jego właściwości w związku z tym mieli.

W jaki sposób ten nasz bursztyn tak wcześnie trafiał do Chin to opowiem szerzej w nowej serii o bursztynowych szlakach. Teraz wspomnę tylko jeszcze, że istnieją zapiski (z IX wieku naszej ery), podróżującego po Europie z misją dyplomatyczną wysłannika chińskiego Cesarza, z których wyraźnie wynika, że ten doskonale wiedział gdzie po bursztyn należy się udać.

Wracając do bursztynu w medycynie chińskiej to bardzo długo nie mogłem znaleźć niczego sensownego w tym temacie. Aż tu, dosłownie kilka dni temu, jeden z naszych Patronajtowych kolegów (pozdrawiam Zbyszku i dziękuję za czujność) odnalazł i podesłał mi artykuł z jakiegoś medycznego periodyku ze Stanów. A ponieważ na chwilę obecną niczego lepszego nie znam (jak Wam coś wpadnie w ręce to bardzo proszę o kopię dla mnie) to poniżej zamieszczam tłumaczenie, które dla Was zrobiłem.

I żeby była jasność w temacie, ja niczego nie polecam, nie sprzedaję żadnych tabletek ani nie próbuję nikogo namówić na żadną kurację czy terapię. Dzielę się jedynie zdobytą wiedzą, bo uważam że jest ona warta przemyśleń i może inspirować do wyciągnięcia własnych wniosków. O których bardzo chętnie porozmawiam z Wami w komentarzach :) A teraz już tłumaczenie:

"Amber Use in Chinese Medicine"

by Subhuti Dharmananda, Ph.D.,

Institute for Traditional Medicine

Portland, Oregon, 2006.

Bursztyn jest klasyfikowany w Chinach jako słodki w smaku (choć w rzeczywistości prawie go nie posiada, jest tylko lekko gorzki i słodkawy) i ma charakter neutralny. Jest bezużyteczny w wywarze, ponieważ bardzo mała ilość substancji zdrowotnych ekstrahuje się we wrzącej wodzie (istnieje pewna ekstrakcja w mediach alkoholowych). Zazwyczaj bursztyn w Chinach jest mielony na proszek i połykany z wodą, lub częściej z wywarem z ziół. Jest również łączony w pigułki wykonane z proszku bursztynowego i ekstraktu z pozostałych składników. Typowa dawka bursztynu wynosi 1,5-3,0 grama na jeden dzień. Ponieważ proszek jest bardzo drobny, aby uniknąć utknięcia w gardle lub wdychania, często miesza się go z ciepłym wywarem i spożywa w ten sposób. Po namoczeniu w płynie proszek nie powoduje żadnych problemów.

W Materia Medica (5) bursztyn jest wymieniony wśród „osiadających” lub „ciężkich” środków uspokajających, które są głównie materiałami mineralnymi; w rzeczywistości bursztyn jest organiczny i dość lekki. Innym środkiem uspokajającym używanym przez Chińczyków jest "fu-shen" (duch poria), symbiotyczny grzyb rosnący w korzeniach sosny. Pod względem działania uspokajającego "fu-shen" i bursztynowi przypisuje się podobne działanie. Właściwości bursztynu są także wspólne dla innych, chemicznie niepowiązanych materiałów kopalnych. Na przykład takich jak kości i zęby smoka (głównie skamieniałe szczątki mastodontów i innych dużych zwierząt z epoki lodowcowej; składają się głównie z węglanu wapnia i innych składników mineralnych).

Uspokajające działanie bursztynu to tylko jedna z deklarowanych właściwości, które obejmują następujące główne obszary:

1. Uśmierzanie lęku, uspokajanie umysłu i łagodzenie konwulsji i drgawek.

Bursztyn jest stosowany w leczeniu kołatania serca, amnezji, problemów ze snem, epilepsji itp. Według Jiao Shude (6) jest on stosowany głównie w leczeniu padaczki; choroba ta jest zazwyczaj diagnozowana w dzieciństwie, dlatego bursztyn jest stosowany w recepturach pediatrycznych. Zgodnie z tradycyjnym chińskim punktem widzenia (który znacznie różni się od współczesnej interpretacji medycznej w tym zakresie), padaczka u dzieci jest spowodowana lękiem, powstającym na skutek zobaczenia bądź usłyszenia czegoś niepokojącego, przerażającego.

Przykładem chińskiego sposobu leczenia padaczki u niemowląt i małych dzieci jest starożytna "Hupo Zhenjing Wan" (Bursztynowa Pigułka Uspokajająca Przerażenie). Jest to formuła składająca się z 25 składników (7), w tym minerałów (perły, cynobru, realgaru - dwa ostatnie są oparte na metalach ciężkich), rogu nosorożca, piżma, a także popularnych ziół (mięta, arcydzięgiel, uncaria - vilcacora itp.).

Bardziej okrojona wersja tej formuły nazywa się "Hupo San" (Proszek Bursztynowy) i zawiera 14 składników, w tym cynober i piżmo; kilka składników należy połknąć w postaci proszku, a z pozostałych zrobić napar. Jeszcze bardziej odpowiednią dla współczesnego użytku formułą zawierającą bursztyn jest "Hupo Duomei Wan" (Bursztynowa tabletka poprawiająca sen), wyprodukowana z zaledwie pięciu składników: bursztynu, dzwonkowca wschodniego, grzyba poria, lukrecji i rogu antylopy lub bawołu. Jednak formuła ta nie jest wskazana w przypadku padaczki.

2. Zatrzymanie wody w organizmie i łagodzenie trudności w oddawaniu moczu.

Bursztyn stosuje się w zaburzeniach układu moczowego, między innymi takich jak stranguria, krwiomocz, szczególnie gdy występuje na skutek powikłań spowodowanych przez gorączki patogenne. Ponieważ jest uważany za podobny w działaniu do grzyba poria, jest z nim często łączony w recepturach mających łagodzić problemy w oddawaniu moczu.

Formuła na kamienie nerkowe i pęcherzowe z krwią w moczu nazywa się "Hupo San" - tak samo jak jedna z wyżej wymienionych, ale różni się od tamtej składem. W tej wersji bursztyn łączy się z nasionami babki, juncusem i miętą. Z tych trzech ziół robi się napar, który służy do popijania połykanego proszku bursztynowego.

Nowoczesna formuła, produkowana na Tajwanie (Kaiser Pharmaceuticals) i sprzedawana na całym świecie, to "Hupo Huashi Pian" (Tabletki Przekształcające Kamienie Nerkowe), która jest stosowana w przypadku kamieni nerkowych i pęcherzowych. Formuła zawiera kłącze imperaty i kwiaty san-chi (notoginseng; zwany również żeń-szeniem tien-chi) w celu zatrzymania lub zapobiegania krwawieniu oraz zioła moczopędne wspomagające wydalanie kamieni. Niektóre składniki tabletki, takie jak kwiaty desmodium, zarodniki wężówki drobnolistnej i ortosyfon groniasty mają rzekomo rozpuszczać i zmniejszać kamienie.

W chińskim raporcie klinicznym (8) formułę zwaną "Wywarem Paishi" podawano 215 pacjentom z kamieniami nerek, cewki moczowej lub pęcherza co cztery godziny, co skutkowało usunięciem kamieni u prawie 60% pacjentów. Formuła zawierała bursztyn, goździki, nasiona babki, gardenię, tojeść pospolitą, naparstnicę chińską, plewikwiat, zarodniki wężówki drobnolistnej, korkowiec, akebię i lukrecję.

Podobną formułę (9), zwaną "Wywarem Rongshi" (zastępującą goździk, tojeść pospolitą i korkowiec - malwą, liściem bambusa i rabarbarem), podawano dwa razy dziennie 32 pacjentom z kamieniami w układzie moczowym. Ta metoda wymagała średniego czasu leczenia 45 dni, ale stwierdzono, że 30 pacjentów wydaliło kamienie.

Trzecią formułę o podobnym charakterze (10), zwaną "Wywarem Hupo Shiwei", wykorzystującą pyrozję, tojeść pospolitą i zarodniki wężówki drobnolistnej jako główne zioła moczopędne, a także kilka ziół witalizujących krew (np. czerwoną piwonię, jeżogłówkę, kurkumę plamistą i krowiziół), podawano razem z bursztynem trzy razy dziennie 51 pacjentom z kamicą układu moczowego. 35 pacjentów zostało wyleczonych, a w moczu wielu z nich znaleziono kamienie. W trakcie kuracji pacjentom zalecono dodatkowo picie dużej ilości wody, a także wykonywanie ćwiczeń polegających na skakaniu, co miało pomóc w przesuwaniu się kamieni w przewodach moczowych.

3. Wspomaganie krążenia krwi, usuwanie zastojów krwi.

Bursztyn jest stosowany w leczeniu problemów menstruacyjnych oraz powiększonej masy podbrzusza spowodowanej zastojem krwi, limfy i zastojem energii życiowej. Jest również zalecany w przypadku bólów podbrzusza, wpływających na okolice narządów płciowych. Bursztyn jest jednym z komponentów 28-składnikowej formuły "Da Tiaojing Wan" (Pigułka regulująca menstruację) stosowanej w przypadku nieregularnych i bolesnych miesiączek (7).

W raporcie klinicznym (11) opisano formułę na łagodny obrzęk prostaty, zwaną "Wywarem Bushen Sanjie", pochodzącą z tradycyjnej formuły "Rehmannia Eight" z dodatkiem ziół tonizujących, takich jak dzwonkowiec, traganek i szparagi, oraz bursztynu i ekstraktów zwierzęcych. Stwierdzono, że po 6-12 miesiącach leczenia u 25 z 30 pacjentów zaobserwowano poprawę.

Bursztyn został włączony również do niektórych receptur używanych w leczeniu chorób serca. Według medycyny chińskiej posiada ożywiające działanie na krew. Jest na przykład łączony z żeń-szeniem i notoginsengiem w leczeniu dławicy piersiowej (12). Yang Yifan (13) również wspomina o jego zastosowaniu w chorobach serca, mówiąc: „W praktyce klinicznej jest stosowany u pacjentów z chorobami serca, gdy krew nie krąży prawidłowo, a jednocześnie pacjent ma kołatanie serca bądź zaburzenia tętna takie, jak obserwowane w chorobie wieńcowej”.

Ta sama receptura z bursztynem, żeń-szeniem i notoginsengiem była przepisywana w przypadkach przewlekłej choroby wątroby w celu przywrócenia prawidłowego składu krwi (14). Jiao Shude (6) wspomina, że bursztyn „udrażnia przepływ”, co jest określeniem stosowanym w leczeniu takich schorzeń, jak miażdżycowe zablokowanie tętnic i zakrzepy krwi, które mogą powodować dławicę piersiową, zawał serca i udar.

4. Inne zastosowania wewnętrzne

Bursztyn jest składnikiem formuł tonizujących, często w połączeniu z proszkiem perłowym. Formuła toniku "Qi i krew" (Qi bądź Chi - siła życiowa, przepływ siły życiowej - jak w słowach Thai-chi albo Qi-gong - w obydwu przypadkach zestaw "ćwiczeń fizycznych" mających usprawniać/uzdrawiać przepływ energii w organizmie), obniżająca poziom lipidów we krwi składa się głównie z bursztynu, traganka błoniastego, perły, rehmannii, korzenia rdestowca i żeń-szenia amerykańskiego; oprócz obniżania poziomu lipidów, jest stosowana jako lekarstwo na długowieczność oraz środek wspomagający rekonwalescencję u pacjentów onkologicznych po standardowych terapiach medycznych (15, 16).

Bursztyn stosuje się również w leczeniu bólów brzucha, również w formułach z perłą. Przykładem jest formuła o nazwie "Weibao"; mieszanka składa się z bursztynu, perły, żabieńca - babki wodnej, indygo (qingdai), moreli japońskiej (mume), storczyka - bletilli, lukrecji, kwiatów san-chi i rabarbaru. Do tego dodawane są różne dodatki, w zależności od prezentowanych objawów. W raporcie z badania 100 pacjentów leczonych preparatami "Weibao" w leczeniu przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka stwierdzono, że u około 80% pacjentów zaobserwowano znaczną poprawę po stosowaniu ziół przez okres 3–6 miesięcy (17).

5. Zastosowania zewnętrzne - miejscowe

Ściąganie wrzodów i wspomaganie regeneracji tkanek. Stosowany zewnętrznie, jest skuteczny w leczeniu wrzodów, czyraków, obrzęków itp.

Ponieważ bursztyn jest żywicą kopalną, uważa się, że ma składniki wspólne z żywicą sosnową. W związku z czym przyjrzenie się zastosowaniu innych chińskich preparatów zawierających żywicę może rzucić światło na działanie bursztynu. Oprócz grzyba poria (wspomnianego wcześniej) dwa z nich są nadal używane (5):

Kalafonia (żywica sosnowa; kalafonia; pierwotnie nazywana "songzhi" - zęby sosny, a obecnie "songxiang" - zapach sosny) ma być słodka i ciepła, a także mieć właściwości osuszające i rozpraszające wiatr i wilgoć (np. leczy reumatyzm). Jest stosowana głównie miejscowo.

Sęki sosnowe (songjie - węzeł sosnowy) są opisywane jako gorzkie i ciepłe, mają właściwości rozpraszające wiatr, osuszające wilgoć oraz wzmacniające ścięgna i mięśnie. Są często stosowane w leczeniu „reumatyzmu”.

Co więcej, jeśli przyjrzeć się innym żywicom stosowanym w medycynie chińskiej. Takim na przykład jak „krew smoka” (xuejie) - czerwonawa żywica z pnącza z rodziny palm o wdzięcznej nazwie czarciuk smoczy bądź smoczy zaklęt - można zauważyć, że są one zazwyczaj zalecane do ożywiania krwi i łagodzenia bólu, a także do stosowania miejscowego w celu gojenia ran.

Bibliografia:

1.FAO Report: Non-wood forest products from conifers: resin. http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=/docrep/X0453E/X0453e10.htm

2.Kaliningrad Guide: Environment, Natural Resources, and Related Manufacturing (chapter 7). http://www.informest.it/progetti/kaliningrad/ENG/DOC/guida/7.PDF

3.Munro J, Amber forever, Saudi Aramco World, 1981; 32(6). http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198106/amber.forever.htm

4.Matuszewska A and John A, Some possibilities of thin layer chromatographic analysis of the molecular phase of Baltic amber and other natural resins, ACTA Chromatographica 2004; 14: 82-91. http://www.us.edu.pl/uniwersytet/jednostki/wydzialy/chemia/acta/ac14/zrodla/07_AC14.pdf

5.Hsu HY, et al., Oriental Materia Medica: A Concise Guide, 1986 Oriental Healing Arts Institute, Long Beach, CA.

6.Mitchell C, et al. (translators), Ten Lectures on the Use of Medicinals from the Personal Experience of Jiao Shude, 2003 Paradigm Publications, Brookline, MA.

7.Huang Bingshan and Wang Yuxia, Thousand Formulas and Thousand Herbs of Traditional Chinese Medicine, vol. 2, 1993 Heilongjiang Education Press, Harbin.

8.Wang Xinji, Treatment of 215 cases of urolithiasis with Paishi Tang, Hunan Journal of Traditional Chinese Medicine 1987; (2): 8-9.

9.Jiang Xianming, Treatment of 32 cases of urolithiasis with Rongshi Tang, Hunan Journal of Traditional Chinese Medicine 1987; (2): 10.

10.Su Zongze, et al., Treatment of 51 cases of urolithiasis with Hupo Shiwei Tang, Pharmacology and Clinical Applications of Chinese Materia Medica 1987; 3(1): 54-56.

11.Pan Liqun and Huang Shugang, Treatment of 30 cases of prostatic hypertrophy with Bushen Sanjie Tang, Jiangsu Journal of Traditional Chinese Medicine 1987; 8(11): 507-509.

12.Yuan Jinqi, et al., 116 cases of coronary angina pectoris treated with powder composed of ginseng, notoginseng, and succinum, Journal Traditional Chinese Medicine 1997;17(1): 14-17.

13.Yang Yifan, Chinese Herbal Medicines Comparisons and Characteristics, 2002 Churchill Livingstone, London.

14.Yuan Weiqi, Prelminary studies on improvement of serum protein abnormalities of patients with chronic hepatic disease treated with ginseng, notoginseng, and amber powder, Journal of Traditional Chinese Medicine 1990; 31(12): 732.

15.Qian Zengnian, et al. Anti-aging actions of Jianyanling, Chinese Traditional and Herbal Drugs 1988; 19(7): 307-312.

16.Lu, Decheng; et al. (1994). Effects of Jianyanling on serum lipids, apolipoprotein, and lipoprotein. Chinese Journal of Integrated Traditional and Western Medicine, 14(3): 142-44.

17.Yuan Weiqi, Preliminary studies on improvement of serum protein abnormalities of patients with chronic hepatic disease treated with ginseng, notoginseng, and amber powder, Journal of Traditional Chinese Medicine 1990; 31(12): 732.