Inny Świat Podcast

W odcinku rozmawiam z autorką opublikowanej właśnie książki Kiedyś wszyscy byliśmy tu ludźmi. Składa się ona z reportaży o Palestynie, ale jest czymś więcej: opowieścią o historii represji, okupacji i różnych sposobach trwania w oporze. Z autorką, Dalią Mikulską rozmawiamy o społeczeństwie palestyńskim i izraelskim, prostujemy niektóre dominujące przekłamania w narracji na temat „konfliktu izraelsko-palestyńskiego”. Zastanawiamy się też nad tym jaka przyszłość czeka jedną z najbardziej represjonowanych społeczeństw na świecie i co to mówi o kondycji światowej polityki. Dalia Mikulska – z wykształcenia prawniczka i politolożka; z zawodu dziennikarka, reporterka i pracowniczka humanitarna. Od ośmiu lat pisze reportaże o świecie arabskim, publikowane w wielu gazetach i czasopismach. Właśnie ukazał się jej książka Kiedyś wszyscy byliśmy tu ludźmi (Wydawnictwo Filtry, 2025).

W najnowszym odcinku podcastu rozmawiamy z Dawidem Kujawą na temat tego jak lewica uległa logice towarowej i zaakceptowała świat, w którym kapitał przenika wszystko. Wszystkie najważniejsze pojęcia takie jak wolność, równość, braterstwo – a także starsze: wiara, nadzieja, miłość – uległy głębokiej transformacji i przekształciły na trwałe sposób myślenia i działania ruchów lewicowych. Samo pojmowanie polityki stało się pochodną autokreacji, budowania marki czy zaangażowania w prezentację własnych moralnych przewag. W rozważaniach zamieszczonych w książce W myśl praw geometrii. Jak lewica przestała się martwić i pokochała logikę towarową, Kujawa z miłością, ale i wnikliwą krytyczną uwagą pokazuje kryzys zachodniej lewicy i pokazuje gdzie wciąż znajdują się drogi, przez które można z niego wyjść. Dawid Kujawa – krytyk literacki, eseista, redaktor, doktor nauk humanistycznych. Zajmuje się najnowszą polską poezją, politycznymi kontekstami historycznych ruchów awangardowych, incydentalnie również krytyczną teorią migracji. Opublikował książki: Pocałunki ludu. Poezja i krytyka po roku 2000 (2021) oraz Niedzielne ziemie. Poezja i dobra wspólne (2024). Jego najnowsza książka to W myśl praw geometrii. Jak lewica przestała się martwić i pokochała logikę towarową (2025).

Punktem wyjścia naszej rozmowy w tym odcinku będzie pytanie jakie są w ogóle warunki i ograniczenia poważnej rozmowy na temat dziedzictwa ZSRR i w jaki sposób kształtują je historyczne i teraźniejsze wymogi polityczne. Jak to się stało, że o tak ważnym historycznym doświadczeniu rozmawia się u nas wciąż przede wszystkim w tonie moralnego potępienia albo kryminalizującej podejrzliwości i co nam to mówi o fundamentach naszego aktualnego porządku politycznego? W odcinku podejmujemy próbę przywołania innych perspektyw i innych modeli rozumienia ZSRR po to, aby zamiast odcinać en bloc jego dziedzictwo zastanowić się nad aktualnością niektórych jego osiągnięć.

W odcinku rozmawiamy o tym, w jaki sposób ewolucja systemu kapitalistycznego prowadzi do wojny i dlaczego staje się ona konieczna do reprodukcji obowiązujących w nim hierarchii politycznych i mechanizmów ekonomicznych. Zastanawiamy się też jak wojny między państwami wiążą się z wojnami domowymi i walką klas i jakie transformacje społeczne są wynikiem tych wzajemnych związków. Wreszcie, spekulujemy na temat najbliższej przyszłości, pełzającej III wojny światowej i możliwości rewolucji. Maurizio Lazzarato – włoski filozof, eseista, myśliciel polityczny. Autor wielu książek, w tym wydanej w ostatnich latach trylogii poświęconej kwestii wojny: Wojna czy rewolucja (2022), Wojna i pieniądz (2023) oraz Globalna wojna domowa? (2024).

W najnowszym odcinku „Lektur” analizuję plan pokojowy Donalda Trumpa dla Gazy, który – przynajmniej na razie – wydaje się wchodzić w życie. Czy jednak zapisane w nim pomysły są naprawdę propozycją „pokoju” dla Palestyny czy tylko bardziej zawoalowanym sposobem jej neutralizacji? Czy to plan przyznania Gazie autonomii czy też jej ostatecznej, ujętej w zinstytucjonalizowaną formę, kolonizacji? Żeby pokazać jak mało wspólnego z pokojem ma ta propozycja odwołuję się do kontr-planu sporządzonego w reakcji na dokument Trumpa przez Jeffreya Sachsa i Sybil Fares. W tym tekście autorzy wyeksponowali doskonale kolonialne matryce i podwójne standardy stojące u podstaw „misji dyplomatycznej” prezydenta USA. W tym odcinku zastanawiam się również nad tym jakie są powody zamrożenia, by nie powiedzieć porażki, rokowań pokojowych wokół Ukrainy i jakie warunki nie zostały spełnione w ramach dotychczasowych rozmów. Na początku jednak umieszczam krótki komentarz do Pokojowej Nagrody Nobla przyznanej w tym roku podżegaczce wojennej z Wenezueli. Pokazuje to jak daleko od jakichkolwiek warunków pokoju dryfuje nasz system.

W najnowszym odcinku „Lektur” omawiam różne aspekty sankcji nakładanych nielegalnie przez jedne kraje na inne kraje, zwykle w celu ich podporządkowania. Oczywiście nie wszystkie kraje w równym stopniu mogą stosować to narzędzie, do tego potrzebne są określone „zasoby” i określona pozycja w systemie światowej polityki. Dlatego sankcje są typowym środkiem polityki imperialnej. W odcinku omawiam politykę sankcji stosowaną przez USA wobec Kuby, Wenezueli, Iraku czy Syrii. Omawiam skutki sankcji UE na Rosję oraz na końcu zastanawiam się czy warto domagać się sankcji na Izrael.

W najnowszym odcinku naszego formatu rozmawiamy o Organizacji Narodów Zjednoczonych, a właściwie o tym, co ona reprezentuje – prawo międzynarodowe. Komentujemy ostatnie Zgromadzenie Ogólne ONZ, gdzie mieliśmy do czynienia z szeregiem ważnych wystąpień i dyskusji pokazujących stan polityki międzynarodowej. W tym kontekście staramy się zastanowić nad tym, co ów zjazd mówi nam o kondycji prawa międzynarodowego i jego instytucji, a także jak można myśleć o jej naprawieniu. Być może ONZ może się odrodzić paradoksalnie poprzez kryzys i dzięki kryzysowi, w którym ewidentnie się znalazła.

22.09.2025 - Lektury dodatkowe

In today’s political situation the last thing that comes to the fore in public discussions is the concept of neutrality. As if that thing itself and its legacy ceased to exist long ago. In spite of all this climate of enforced campism and deepening confrontation we must think about alternatives. That is why I discuss the question of neutrality and its usefulness in contemporary international politics with Pascal Lottaz, an Associate Professor at Kyoto University (Japan) working on the question of neutrality in international relations. Our point of departure is his latest article Third-Party Actor Models: Towards a Theory of Neutrality (https://pascallottaz.substack.com/p/third-party-actor-models-toward-a). I strongly recommend to follow his podcast Neutrality Studies - https://www.youtube.com/@neutralitystudies

Tym razem czytamy tekst okolicznościowy i należący do gatunku oficjalnych – przemówienie pierwszego sekretarza KPCh Xi Jinpinga wygłoszone na 25. szczycie Szanghajskiej Organizacji Współpracy w Tianjin. Wszystko wskazuje na to, że właśnie ogłoszono nową inicjatywę o skali globalnej – Global Governance Initiative, której ton nadawać będzie właśnie SOW. Przyglądam się w tym odcinku pięciu punktom tego programu a także omawiam różne konteksty samego szczytu: przyjazd premiera Indii, deklaracje współpracy, defiladę z okazji rocznicy zakończenia II wojny światowej w Chinach, stosunek państw i mediów zachodnich do podobnych inicjatyw, wreszcie miejsce i przyszłość Polski w zmieniającym się układzie sił na świecie. Tekst przemówienia: https://www.chinadaily.com.cn/a/202509/01/WS68b57f8ca3108622abc9e4c0.html Omówienie wojskowej strony defilady: https://chiny24.com/news/chiny-prezentuja-nowe-systemy-uzbrojenia-podczas-parady-z-okazji-80-rocznicy-zwyciestwa-nad-japonia

W najnowszym odcinku naszego podcastu omawiam trzy teksty rosyjskiego socjologa, Borysa Kagarlickiego, autora m.in. Imperium peryferii. Rosja i system światowy. Okoliczności powstania tych tekstów są wyjątkowe – ich autor przebywa bowiem od 2022 roku w rosyjskim więzieniu, skazany za „wspieranie terroryzmu”. Mimo tych warunków kontynuuje jednak refleksję na temat polityki międzynarodowej i współczesnych przemian społecznych. W tekstach, które tu przedstawiam analizuje pierwsze 100 dni prezydentury Trumpa w kontekście przemian imperializmu, przygląda się różnym nurtom wewnątrz rosyjskiego establishmentu w kontekście potencjalnego zbliżenia Rosji z USA oraz przekonuje, że stojący przed nami porządek wielobiegunowy to wizja „wojny wszystkich ze wszystkimi”. Można się nie zgadzać, ale warto się zapoznać z tymi przemyśleniami. Linki do tekstów: https://www.counterfire.org/article/from-us-hegemony-to-a-war-of-all-against-all-boris-kagarlitsky-on-trumps-first-100-days/ https://www.monde-diplomatique.fr/2025/08/KAGARLITSKY/68629 https://jacobin.com/2024/04/boris-kagarlitsky-multipolarity-social-change Link do petycji w sprawie uwolnienia Kagarlickiego: https://freeboris.info/case

Temat migracji znów wrócił do centrum polskiej politycznej awantury. Dlatego postanowiliśmy go podjąć i rozpakować. Zacząć trzeba od tego, że pytanie „za czy przeciw” migracji jest już efektem abstrahowania od wielu jej kontekstów i aspektów. Żeby na poważnie i w sposób odpowiedzialny dyskutować o tym zjawisku, trzeba wrócić do podstaw. A podstawa to: kapitalizm i imperializm. Bez zwrócenia uwagi na te dwa problemy, wszystkie debaty o migracji będą się zaczynać od połowy i pomijać najważniejsze kwestie. Dlatego nie można rozmawiać o migracji nie rozmawiając o światowych nierównościach oraz militaryzacji stosunków międzynarodowych. Dopiero z tej perspektywy widać, co w ogóle znaczy „za” a co „przeciw”.