(Nie)przyjaźń?

Obrazek posta

Spór wokół nadania jednej z ukraińskich jednostek specjalnych nazwy nawiązującej do UPA wywołał po obu stronach granicy lawinę emocji. Nie należy jednak oczekiwać, że jego efektem będzie gwałtowne załamanie relacji polsko-ukraińskich, zamknięcie szlaków tranzytowych czy wstrzymanie współpracy wojskowej. Polska i Ukraina pozostają dziś zbyt silnie związane wspólnymi interesami bezpieczeństwa, by jeden kryzys mógł zakończyć to partnerstwo. Ale cała sprawa nie pozostanie bez konsekwencji. Jej najbardziej prawdopodobnym skutkiem będzie dalsza erozja wzajemnego zaufania i życzliwości.

„Zamknąć lotnisko w Jasionce!” – apelują zwolennicy twardej rozprawy z Ukrainą. Jeszcze inni oczekują, że Polska w ogóle wycofa się z roli hubu logistycznego dla walczącego z rosją sąsiada.

Mniejsza o adekwatność takich działań, dość zauważyć, że polska podmiotowość w tej kwestii jest ograniczona. Owszem, infrastruktura znajduje się na naszym terytorium, ale jej funkcjonowanie od dawna wykracza poza relacje Warszawy z Kijowem. Próba wykorzystania jej jako narzędzia nacisku zostałaby źle odczytana nie tylko przez Ukraińców, lecz także w stolicach państw, które współtworzą system wsparcia dla Ukrainy. Te kraje to nasi sojusznicy z NATO, współgwaranci bezpieczeństwa Rzeczpospolitej.

A więc owszem, uderzylibyśmy w Ukrainę, ale również w reputację Polski jako przewidywalnego i wiarygodnego sojusznika, fundując sobie poważny kryzys w relacjach z najważniejszymi partnerami. Podoba nam się to czy nie, tak długo jak Waszyngton, Paryż, Londyn czy Berlin chcą zachowania ukraińskiej państwowości, tak długo będzie to również nasz imperatyw.

I już choćby dlatego scenariusz zakładający zamknięcie tranzytu uzbrojenia należy traktować bardziej jako element publicystycznej retoryki niż realną opcję polityczną.

Armia na dwa zagrożenia

A przecież jest jeszcze inny, znacznie ważniejszy czynnik, który sprawia, że będziemy wspierać Ukrainę w jej walce z rosją. Niezależnie od sporów historycznych, emocji i wzajemnych pretensji, to właśnie ukraińska armia pozostaje dziś główną siłą absorbującą potencjał militarny federacji rosyjskiej. To dzięki ZSU putin może sobie co najwyżej pomarzyć o kolejnych aneksjach czy poważniejszych prowokacjach, także wymierzonych w Polskę. Z perspektywy bezpieczeństwa Rzeczpospolitej najważniejsze pozostaje jedno: aby ukraińscy żołnierze nadal byli zdolni do powstrzymywania rosyjskiej armii, także wtedy, gdy wojna się już skończy. Czy będą oni nosić naszywki oddające hołd „bohaterom UPA” czy nie, pozostanie bez znaczenia. Pouczające w tym kontekście mogą być tradycje brytyjskiej polityki obronnej i zagranicznej – owo słynne „będziemy walczyć do ostatniego żołnierza naszych sojuszników”. Póki w Polsce górę weźmie taki chłodny racjonalizm, póty będziemy stać przy Ukrainie.

Co nie znaczy, że działania antagonizujące Polskę i Ukrainę pozostaną bez skutków w obszarze obronności. W miarę jak sympatię będzie zastępował cynizm, pojawi się też coraz więcej nieufności wobec „taktycznego sojusznika”. W skrajnym przypadku może dojść do tego, że traktowanie ukraińskiej armii jako straszaka na rosję nie stanie w sprzeczności z tworzeniem planów operacyjnych zakładających ukraińską woltę. Dziś skupiamy się na budowaniu instalacji obronnych w ramach Tarczy Wschód na naszej północnej i północno-wschodniej granicy – z Królewcem i Białorusią. Jednym z możliwych efektów pogarszających się relacji z Kijowem byłaby rozbudowa Tarczy także na odcinku południowo-wschodnim – a więc kolejne duże wydatki. Tym większe, im bardziej rozkręci się spirala wzajemnej nieufności, co w finalnym ujęciu może przekształcić się w powszechnie odczuwaną w Polsce potrzebę budowy armii „na dwa zagrożenia ze wschodu” – rosyjskie i ukraińskie.

Integracja i odrębność

Rosnący deficyt zaufania i życzliwości będzie dotyczył również relacji międzyludzkich – co w sytuacji, w której przebywa u nas około 1,5 mln obywateli Ukrainy urasta do rangi poważnego wyzwania dla państwa.

Nadal nie należy spodziewać się gwałtownego wybuchu otwartej wrogości, ale definitywnego końca okresu „taryfy ulgowej” już owszem. W pierwszych miesiącach wojny Polacy postrzegali Ukraińców przede wszystkim jako ofiary rosyjskiej agresji. Dziś coraz częściej patrzą na nich jak na dużą społeczność cudzoziemców, która na stałe wpisała się w polski krajobraz społeczny. To zaś nieuchronnie rodzi oczekiwania – tym większe, im bardziej pogarszają się relacje międzypaństwowe. Znajomość języka polskiego, respektowanie lokalnych norm społecznych, uczestnictwo w życiu publicznym czy identyfikacja z państwem, które udzieliło schronienia, są i będą coraz częściej traktowane nie jako mile widziane gesty, lecz jako obowiązek i – przede wszystkim – dowód lojalności. Innymi słowy, społeczna presja na polonizację przynajmniej części ukraińskiej diaspory będzie tylko rosła, skokowo, gdy pojawią się kolejne kryzysy.

Tyle że proces ten może wywołać reakcję odwrotną od zamierzonej. Ukraińcy przybyli do Polski nie jako klasyczni migranci ekonomiczni, lecz jako przedstawiciele narodu toczącego wojnę o przetrwanie. Wielu z nich traktuje swoją obecność nad Wisłą jako stan przejściowy, a własną tożsamość narodową jako wartość, której należy szczególnie strzec. W takich warunkach każda próba wywierania presji kulturowej czy politycznej może prowadzić do zamykania się części społeczności ukraińskiej we własnym kręgu, wzrostu znaczenia organizacji etnicznych oraz coraz silniejszego eksponowania narodowych symboli i narracji historycznych.

Paradoksalnie więc kolejne kryzysy mogą jednocześnie wzmacniać po polskiej stronie oczekiwanie większej integracji, a po ukraińskiej potrzebę zachowania odrębności. A to gotowy przepis na narastanie wzajemnych pretensji.

Jednym z ich skutków może być stopniowy odpływ części ukraińskich migrantów i uchodźców do innych państw Europy Zachodniej. Taki scenariusz zapewne spotkałby się z aprobatą części środowisk politycznych nad Wisłą, jednak z ekonomicznego punktu widzenia trudno byłoby uznać go za korzystny. Ukraińcy stali się bowiem istotnym elementem polskiego rynku pracy, a ich obecność ma wymierny wpływ na kondycję gospodarki i finansów publicznych. Według raportu przygotowanego dla UNHCR w 2024 roku uchodźcy z Ukrainy wygenerowali 2,7 proc. polskiego PKB, co odpowiadało około 98–99 mld zł dodatkowej wartości gospodarczej. Z kolei analizy dotyczące wpływu migrantów z Ukrainy na finanse publiczne wskazują, że tylko w 2024 roku wpłacili oni do polskiego budżetu o ponad 15 mld zł więcej, niż wyniosła wartość otrzymanych świadczeń i wsparcia. 10 proc. tej sumy poszło na wzmacnianie polskiej armii.

A w tym wszystkim jest jeszcze trzeci aktor, który od początku wojny konsekwentnie pracuje na rzecz pogorszenia relacji polsko-ukraińskich. Przeczytacie o nim w dalszej części artykułu, który opublikowałem w portalu TVP.Info - oto link do tego materiału.

-----

Nz. w tle jeden z przekazanych Ukrainie polskich MiG-ów-29. Symbol bliskich relacji obu krajów.../fot. SzG ZSU

UPA Wołodymyr Zełenski Wołyń hub logistyczny wsparcie dla Ukrainy "Tarcza Wschód" Kijów-Warszawa rosyjskie zagrożenie

Zobacz również

(De)stabilizacja
(Nie)moc
Płoń!

Komentarze (0)

Trwa ładowanie...