Tomasz Słoikowski

Pierwszy samolot, który odnalazł George One, policzył pięciu żywych. Kilka minut później było ich sześciu. To nie są dwie wersje katastrofy. To dwa kolejne stany wiedzy. I właśnie od tej różnicy zaczęła się piąta część „Ziemskiego Kosmosu”. 30 grudnia 1946 roku George One, łódź latająca PBM-5 Mariner należąca do Zachodniej Grupy operacji Highjump, wystartował z USS „Pine Island”. Na pokładzie było dziewięciu ludzi. Samolot nie wrócił. Kiedy po kilkunastu dniach odnaleziono wrak, historia była już znana w wersji końcowej: sześciu przeżyło, trzech zginęło. Mnie zainteresowało to, co wydarzyło się pomiędzy. Pierwsza obserwacja z powietrza: pięciu żywych. Kolejna: sześciu. Na skrzydle nazwiska trzech zmarłych. W meldunku jedno z nich zapisane błędnie. Ostatnia transmisja George One zawierała kurs, prędkość i znoszenie. Potem samolot zmienił kierunek i kolejnej pozycji już nie podał. W materiale dla Patronów rozkładam tę historię na trzy warstwy: zdarzenie, wiedzę, zapis. Bo końcowy raport może być prawdziwy i jednocześnie nie pokazywać drogi, którą informacja do tej prawdy doszła.

Podczas Operation Highjump jedenastu reporterów wysłało z Antarktydy 2011 wiadomości. Łącznie prawie pół miliona słów. To nie wygląda jak operacja prowadzona w całkowitej ciszy. Ale przy czwartej części „Ziemskiego Kosmosu” zainteresowało mnie inne pytanie: co dzieje się z informacją pomiędzy chwilą, w której zostaje odebrana, a chwilą, w której ktoś ją czyta? Bo surowy sygnał, poprawiona kopia i gotowy raport mogą opisywać to samo wydarzenie, a jednak nie być tym samym.

W 1939 roku niemiecka ekspedycja fotografowała Ziemię Królowej Maud z powietrza. Publiczny katalog PANGAEA zawiera dziś 558 fotografii. W jednym z ciągów po zdjęciu 3/240 pojawia się 3/244. Brakuje trzech numerów. To fakt. Tajna baza pod lodem już nim nie jest. I właśnie w tej różnicy zaczął powstawać trzeci odcinek „Ziemskiego Kosmosu”.

Pierwszy odcinek „Ziemskiego Kosmosu” zaczyna się od dokumentu, który naprawdę istnieje. 16 stycznia 1947 roku podczas Operation Highjump odnotowano całodzienny blackout radiowy. W tym samym oficjalnym raporcie znajdują się informacje o rejestratorach nagrywających transmisje radiowe. I właśnie tutaj zaczęła się historia „Czwartego tonu”.