Kurier Ostrowski

Wbrew teoriom różnej maści obłąkanych wyznawców ideologii klimatyzmu i tzw. Zielonego Ładu powodzie, które okresowo nawiedzają ostatnio różne regiony Polski i świata, w tym tereny Dolnego Śląska na przełomie XX i XXI w., nie mają nic wspólnego z tzw. ociepleniem klimatu. I żeby nie być gołosłownym trzeba przypomnieć nie tak odległe fakty z klimatycznej historii ziem polskich. Klimat rzeczywiście się zmienia, ale podczas „małej epoki lodowcowej”, o czym już za chwilę, powodzie także bez przerwy dokuczały ludziom. Oto konieczna dygresja na ten temat!

O kim mowa? Oczywiście o małżonkach prezydentów, których II RP miała tylko trzech: Gabriela Narutowicza, Stanisława Wojciechowskiego i Ignacego Mościckiego. Niestety, małżonka Gabriela Narutowicza nie doczekała wyboru męża w 1922 r. na najwyższy urząd w państwie i nie dostąpiła zaszczytu pełnienia obowiązków Pierwszej Damy. Ewa Krzyżanowska-Narutowicz zmarła przedwcześnie w lutym 1920 r. na raka, mając zaledwie 45 lat. Osierociła córkę Annę i syna Stanisława. W dzisiejszej opowieści przypomnę zatem wyłącznie losy małżonki prezydenta Stanisława Wojciechowskiego, Marii Kiersnowskiej-Wojciechowskiej i małżonek prezydenta Ignacego Mościckiego, Michaliny Czyżewskiej-Mościckiej i Marii Dobrzańskiej-Mościckiej.

Przemysł lotniczy rozwijał się dynamicznie od początku XX w. Jednak marzenia człowieka, żeby dorównać ptakom w przestworzach zderzały się z brutalną rzeczywistością niedorozwoju cywilizacyjnego świata. Rewolucja technologiczna przyśpieszyła przed 125 laty, ale porównując jej osiągnięcia ze współczesnym stanem wiedzy widać przepaść, którą człowiek próbował pokonać najczęściej z narażeniem własnego życia. Dlatego wypadki a niekiedy prawdziwe katastrofy wpisały się w historię lotnictwa całą serią tragicznych wydarzeń w I poł. XX w. II RP także zapisała tragiczną kartę tych historii.

Za ojca przemysłu i transportu lotniczego na ziemiach polskich można bez obawy o nadużycie uznać księcia Stanisława Lubomirskiego (1875-1932). Ten przemysłowiec, finansista i działacz gospodarczy, gruntownie wykształcony w Berlinie i szwajcarskim Fryburgu na kilka lat przed wybuchem I wojny światowej dostrzegł szansę na cywilizacyjny postęp związany z opanowaniem przez człowieka przestworzy.

Na rozwój polskiego handlu zagranicznego w czasach międzywojnia największy wpływ wywarła wojna celna z Niemcami. U zarania niepodległości wydawało się, że eksport węgla z kopalni Województwa Śląskiego, zdobytego trudem trzech powstań śląskich, na długie lata zabezpieczy dopływ środków finansowych dla podnoszącego się z biedy i ruin państwa. Po zamknięciu rynku niemieckiego sytuacja na rynkach eksportowych bardzo się skomplikowała…

Służba zdrowia w II RP musiała zmierzyć się z problemami, które przy organizacji ówczesnego systemu ochrony zdrowia i poziomu wiedzy medycznej w pierwszej połowie XX w. nie były możliwe do opanowania. I bez ogródek trzeba napisać, że po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. przez całe dwudziestolecie międzywojenne „trup słał się gęsto”, jak ojczyzna nasza długa i szeroka. Na zdecydowanie ponadnormatywną liczbę zgonów wpływały najpierw wojny prowadzone w pierwszych latach niepodległości a potem także fatalne warunki higieniczne na wsiach (także w miastach), powszechna bieda, z której wynikało niedożywienie milionów obywateli II RP i last but not least choroby zakaźne dziesiątkujące mieszkańców naszego kraju.

Suwerenem w systemie służby zdrowia w II RP były instytucje państwowe takie jak Kasy Chorych, o których opowiadałem tydzień temu, bo państwo zamarzyło sobie, że uda mu się wprowadzić i kontrolować powszechną opiekę zdrowotną na terenie całego kraju dla wszystkich obywateli. I żeby ten cel osiągnąć scedowano na samorządy liczne obowiązki w tym także organizację i nadzór nad szpitalami i ośrodkami zdrowia w terenie. To było zadanie niewykonalne, dlatego obok instytucji służby zdrowia kontrolowanych przez władze centralne i jednostki samorządu terytorialnego działały także stowarzyszenia, fundacje i inne prywatne inicjatywy także filantropijne, które wspomogły finansowo system ochrony zdrowia w II RP. I właśnie dzięki sektorowi prywatnemu – między innymi amerykańskiej Fundacji Rockefellera, udało się stworzyć i rozbudować w II RP sieć ośrodków zdrowia.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. władze II RP bezzwłocznie przystąpiły do organizacji służby zdrowia na terenie całego kraju. Podjęto próbę przejęcia przez państwo kontroli nad wszystkimi sprawami związanymi ze zdrowiem publicznym. Politykę zdrowotną II RP kształtowały poglądy doktryny socjalizmu, stąd przekonanie, że tylko państwo powinno wyznaczać cele i zadania zmierzające do ochrony zdrowia jednostki i całego społeczeństwa i tylko państwo może zbudować infrastrukturę leczniczą zdolną do zapewnienia opieki zdrowotnej wszystkim obywatelom.

I wojna światowa pochłonęła miliony ofiar. Ocaleni z tej hekatomby czcili pamięć poległych. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza na świecie powstał w Paryżu w 1920 r. w hołdzie 1,5 mln żołnierzy francuskich poległych w latach 1914-1918. Zaraz potem do podobnego upamiętnienia bezimiennych żołnierzy, którzy oddali życie na polach bitew Wielkiej Wojny przystąpiła Wielka Brytania. Podobna inicjatywę podnieśli także polscy kombatanci. I 22 marca 1925 r. odsłonięto, jako pierwszy tego rodzaju pomnik w Polsce, poświęcony bezimiennym poległym na polach bitew. Pomnik został zaprojektowany przez Stanisława Kazimierza Ostrowskiego (1879-1947) jako monumentalnych rozmiarów płyta nagrobna. Pomnik składał się z dwóch płyt posadowionych w układzie schodkowym, na których ułożono płytę z czarnego polerowanego marmuru z wyrytym napisem: Nieznanemu żołnierzowi miasto Łódź – rok 1925.

Opowiadanie o historii Poczty Polskiej w Gdańsku, które zainicjowałem na łamach „Kuriera Ostrowskiego” przed tygodniem, tragiczną klamrą spinają wydarzenia, do których doszło 1 września 1939 r. Dramat polskich pocztowców rozpoczął się dokładnie o 4:00, gdy niemieccy okupanci odcięli do budynku Gdańsk 1, przy ówczesnym placu Heweliusza, dopływ prądu i wyłączyli wszystkie połączenia telefoniczne. Szturm Niemców na polską placówkę pocztową nastąpił po 45 minutach, czyli dokładnie o 4:45.

Konferencja paryska, zakończona podpisaniem traktatu wersalskiego, nie przychyliła się w 1919 r. do postulatów Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego i Francuza Julesa Martina Cambona – przewodniczącego Specjalnej Komisji ds. Polski i Gdańsk nie został przyznany II RP. Na wniosek wielkiego „przyjaciela” Polski Davida Lloyda George’a, premiera Wielkiej Brytanii, mocarstwa wybrały salomonowe rozwiązanie i utworzyły tzw. WOLNE MIASTO GDAŃSK, eksterytorialną jednostkę administracyjną, ni to państewko, ni to gminę, już u zarania rozdartą sprzecznymi interesami politycznymi i gospodarczymi Państwa Polskiego i Rzeszy Niemieckiej.

Potrzeba – jak to w życiu bywa – jest matką wynalazku. Stowarzyszenie Polski Związek Żeglarski zostało powołane do życia 11 maja 1924 roku w Tczewie. Za pomysłem utworzenia organizacji stało marzenie działaczy: Pierwszego Polskiego Klubu Yachtowego w Gdańsku, Klubu Żeglarskiego w Chojnicach, Sekcji Żeglarskiej Wojskowego Klubu Wioślarskiego w Warszawie oraz Sekcji Żeglarskiej Akademickiego Związku Sportowego w Warszawie wystawienia żeglarskiej reprezentacji Polski na igrzyska olimpijskie w Paryżu w 1924 roku. Bez centralnej struktury, takiej jak PZŻ, na paryską olimpiadę polscy żeglarze nie mogliby dopłynąć we wrześniu 1924 r.