Borys Tynka

Czy decyzja sprzed niemal czterystu lat może usprawiedliwiać współczesną wojnę? Od ugody perejasławskiej z 1654 roku, przez aneksję Krymu w 2014, po pełnoskalową agresję z 24 lutego 2022 – Rosja konsekwentnie używa historii jako narzędzia władzy. To opowieść o tym, jak „zjednoczenie” stało się synonimem podporządkowania i dlaczego wojna z Ukrainą toczy się nie tylko o terytorium, lecz także o prawo do własnej narracji.

Styczeń 2026 roku. Wojna w Ukrainie trwa czwarty rok, a świat obserwuje kolejne „rozmowy pokojowe”. Problem w tym, że przy stole nie ma jednej ze stron konfliktu – Rosji.

Wojna Rosji z Ukrainą to nie tylko konflikt zbrojny i geopolityczny. To także wojna o znaczenia, symbole i tożsamość.

Czym naprawdę jest „rosyjski świat”? Projektem kulturowej wspólnoty, nostalgiczną próbą ocalenia więzi po upadku ZSRR, a może nową formą imperialnej ideologii?

Czym była Noworosja naprawdę – a czym stała się w narracji Kremla po 2014 roku? To pojęcie, wyciągnięte z carskich archiwów, miało nadać historyczną legitymację rozbiorowi Ukrainy i stworzeniu prorosyjskiego tworu od Donbasu po Odessę.

Konflikty i złe emocje między Polakami a Ukraińcami nie pojawiają się przypadkiem. Za każdym razem, gdy relacje między naszymi narodami się psują, warto zadać jedno proste pytanie: kto na tym zyskuje? Historia pokazuje, że bardzo rzadko są to sami zainteresowani. Od lat ten sam gracz z boku z satysfakcją dolewa oliwy do ognia, wykorzystując stare rany, emocje i uproszczone narracje.

To nie jest wojna wyłącznie o terytorium. Rosja prowadzi systematyczny atak na język, historię i tożsamość Ukrainy, próbując odebrać Ukraińcom prawo do istnienia jako narodu.

Polska domaga się deheroizacji UPA w imię historycznej sprawiedliwości. Dla wielu Ukraińców brzmi to jednak jak żądanie wyrzeczenia się własnej tożsamości. Czy da się budować przyjaźń między państwami, narzucając drugiej stronie swoją wersję historii?

Nie ma sensu udawać, że ZSRR i współczesna Rosja to dwa różne światy. To ta sama tradycja władzy, która wykorzystuje naturę jako narzędzie przemocy. Kiedyś był to syberyjski mróz, dziś jest nim zimowa noc w nieogrzewanym mieszkaniu. Zmieniły się technologie, nie zmieniła się mentalność.

Obsesja posłów prawicy na punkcie domniemanej ukrainizacji Polski.

Porównanie Lwowa i Odessy sprzed kilkunastu kat pozwala uchwycić mechanizm funkcjonowania podziałów tożsamościowych współczesnej Ukrainy.

Aby komentować zjawisko tak zwanego "kultu Bandery" z polskiej perspektywy w sposób uczciwy, rzetelny i odpowiedzialny, nie wystarczy jedynie kierować się moralnym oburzeniem ani uciekać się do uproszczonych historycznych skrótów. Takie podejście prowadzi zwykle do powielania stereotypów, które nie wyjaśniają ani genezy, ani mechanizmów funkcjonowania tego zjawiska w świadomości ukraińskiej. By zrozumieć, dlaczego Stepan Bandera odgrywa w niektórych częściach Ukrainy tak symboliczną rolę, trzeba najpierw przyjrzeć się złożonemu kontekstowi historycznemu, społecznemu i regionalnemu, w jakim narodziła się i rozwijała się pamięć o nim.