Wiktoria Popowicz

Tu się dzieje tekst to mapa miejsc, które nie są tylko tłem – są bohaterami, inspiracją, kontekstem. To punkty w terenie, gdzie opowieść spotyka rzeczywistość: czasem wprost, czasem w domyśle. Znajdziesz tu lokalizacje, które przewijają się w moich tekstach – te znane i te zapomniane, realne i przetworzone przez pamięć, mit i wyobraźnię. To mapa literacko-etnograficzna, prywatna i nieoczywista. Kliknij – i zobacz, gdzie tekst wchodzi w teren.

Za moment zaserwuję Wam słów kilka o Kieżmarku (Kežmarok) na słowackim Spiszu, w moim ukochanym kraju preszowkim. Będę się przez stronę A4 mądrzyć, ignorując fakt, że i miasto, i kościół odkryłam… przypadkiem. Zjazd na przykościelny parking był spontaniczny do tego stopnia, że po zwiedzaniu towarzyszyło mi widmo pozostania na tym parkingu na wieki wieków (parkometr był żądny eurasków – monet// których nota bene nie mieliśmy i poratowali nas spacerujący w pobliżu rodacy// parking był tani jak na słowackie standardy, godzina postoju kosztowała 1.30 euro// ale jednak trzeba było mieć monety, których zazwyczaj się nie ma//naiwnie myślałam, że zapłacę kartą// NIE DA SIĘ). Morał: zanim wjedziecie gdzieś na parking, sprawdźcie jak działają opłaty i upewnijcie się, że będziecie w stanie wyjechać.

Głównym spiritus movens tego wpisu jest film dokumentalny „Kumotry” (2025), który obejrzałam przedpremierowo w warszawskim Kinomuzeum. Skusiła mnie nie tylko fabuła, ale i możliwość wysłuchania prowadzonej przez Sylwię Chutnik poseansowej rozmowy z reżyserką Emilią Śniegoską i genealożką Anetą Godynią, znaną z profilu „Galicyjskie Drzewo”. Uważam, że na projekcję wybrać się warto (następna już 4 czerwca), a oto dlaczego… SĄ W NIM KROWYYY, bbb dużo krów, KRÓÓÓÓÓWKI!!!!!!!!!! (I koza!!) A tak serio…

Tylko do 30 czerwca w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie można zwiedzać, oglądać, chłonąć i podziwiać wystawę ,,Formy Obecności: Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich” – wyjątkowy pod względem zasięgu przegląd twórczości artystek i artystów związanych z kulturą rusińską. Wśród prezentowanych prac pojawiają się zarówno nazwiska szeroko rozpoznawalne, jak Andy Warhol, Jerzy Nowosielski czy Epifaniusz Drowniak (Nikifor), jak i twórcy mniej znani, których praktyki wyrastają z lokalnych tradycji Karpat oraz doświadczenia rusińskiej diaspory rozproszonej w różnych zakątkach Europy i Ameryki. W tym kontekście szczególnie interesująca jest obecność fotografii Paraski Płytki-Horytsvit – Galicyjskiej Hucułki z Krzyworówni, artystki dokumentującej życie huculskiej wsi „od środka”. Jej prace wprowadzają do wystawy perspektywę południowo-wschodnich Karpat, dopełniając szeroką opowieść o sztuce górali karpackich i wnosząc istotny głos zakorzeniony w lokalnym, huculskim doświadczeniu. Zapraszam do lektury:). Życzę zachwytów i odkryć, do zobaczenia na Huculszczyźnie!

Zapraszam na wędrówkę. W głąb lasu i w głąb siebie (ale może przełóżcie ją na nieco chłodniejszy dzień). Ubi campi nos fuimus, cytując polującego w okolicy Puszczy Kampinoskiej Jana III Sobieskiego, czyli tam byliśmy, gdzie pola. I ja tam byłam, w mistycznych czasach, kiedy dało się jeszcze wyjść z domu bez ryzyka poparzeń słonecznych (to znaczy jakieś dwa tygodnie temu). Pochodzenie nazwy ,,Kampinos” nie jest do końca znane… Może nawiązywać do występującego w dokumentach książąt mazowieckich i kancelarii królewskiej zwrotu campus noster (nasze pole). Niektórzy widzą tu nawiązania do słowa ,,kępa”, co znajdowałoby uzasadnienie w otaczających Puszczę Kampinoską wzniesieniach na bagnach. Rowki odprowadzające wodę z nieposiadających rynien drewnianych budynków na mazowieckich wsiach nazywało się ,,kapinosem”, więc doszukiwanie się początków nazwy Kampinosu i tutaj wcale nie wydaje się być głupim pomysłem.

Los ma to do siebie, że czasem lubi chichotać i przez taki właśnie chichot losu (w celach okołozawodowych, z godzinką na własne, samolubne, małe przyjemności) znalazłam się wczoraj w stosunkowo najnowszej, XVIII dzielnicy Krakowa – Nowej Hucie.

Oj zdarza mi się książki porzucać. Postanowiłam zapisać tu te książki. których w ostatnim (niesprecyzowanym) czasie NIE porzuciłam (uważam, że w mojej kondycji czytelniczej to świadczy o ich olbrzymiej wartości). Wpis służy zmotywowaniu się (a może i Cię) do niepoddawania się. Make czytelnictwo GREAT again!!!

Stare Pole (dawniej Altfelde), miejscowość o długiej tradycji rolniczej, z silnie rozwiniętym sektorem hodowli ,,żywca wołowego”, głównie kojarzona właśnie z Targami Rolniczymi, na pierwszy rzut oka wygląda jak każda inna miejscowość na Żuławach Wiślanych. Na obrzeżach cisza (przerywana jedynie w sezonie turystycznym tłumem wycieczek szkolnych zmierzających w stronę oddalonego o niecałe 10 km Malborka), niekończące się blokowe rozłogi pól obsianych pszenicą i obsadzonych burakami, a do tego smagający po twarzy wiatr… Gdzieniegdzie zagrody holenderskie i imponujących rozmiarów budynki z czerwonej cegły. Jak to mówią – ,,poniemieckie” .

,,Jeśli Ci umilkną, kamienie wołać będą – cmentarze mennonickie na Żuławach Wiślanych”, czyli temat, który wzięłam dziś na warsztat, nie jest bezpośrednio związany z moim obszarem badań, stanowi jednak wynik tych wędrówek po rozsianym w krajobrazie Żuław Wiślanych wspomnieniu o ludziach, którzy przybyli tu przed wiekami. Kim byli Ci ludzie?

Ponoć konie cenił bardziej od ludzi i gdyby mógł, to nieba by im przychylił. Kaprysuchnom (bo tak zwał ukochane klacze), pozwalał nocować w głównej izbie swojego dworku, żeby dogodnie spędzały noce, a wracając późnym wieczorem z zabawy, gdy zastała go zawieja – zgodnie z polskim powiedzeniem –,,baba z wozu, koniom lżej” – nakazał damom opuścić wóz, podwinąć suknie do kolan i przepędził je przez niemiłosierne błoto, podczas gdy konie z pietyzmem okrył derką i powoli prowadził do ciepłego domu. Proszę Państwa, przed Państwem – Ziunieczek!

Choć często się tu czymś dzielę, to nieczęsto uzewnętrzniam z myśli i przekonań. A do sztuki nowoczesnej raczej przekonana nie byłam i ilekroć przejeżdżałam przez centrum Warszawy to mi ten „biały klocek" nie pasował. Jakiś chichot losu sprawił, że ,,nowoczesny potworek" stał mi się drugim domem i za każdym razem kiedy do niego idę, to myślę: „A w sumie to co tu do siebie pasuje"?.

Kategorycznie zabrania się: - czerpania wody z publicznych studni, jak i korzystania z publicznych mostów, dotykania poręczy i balustrad schodów, wykonywania zawodów innych niż ,,brudne” (ciesielstwo, stolarstwo, garbarstwo, praca funeralna), zawierania związków małżeńskich z osobami spoza swojej grupy (co tam małżeństwo – zakazuje się także wspólnego spożywania posiłków, kąpieli czy zwykłych pogawędek), wchodzenia do kościoła głównym wejściem, dotykania wody święconej znajdującej się w aspersorium (grozi za to ucięcie ręki), chodzenia boso (żeby swym nieczystym ciałem nie dotykać ziemi – pod karą przekłucia stóp). Zaleca się za to: mieszkanie na uboczu (poza wioską, w górach i odległych zakątkach – w rodzaju getta zwanego Cagoterie) i schodzenie ludziom z oczu, w razie pojawienia się w mieście informowanie o tym dźwiękiem grzechotki lub dzwonka, wchodzenie do kościoła jedynie oddzielnym, bocznym wejściem, korzystanie z oddzielnej kropielnicy, zajmowanie miejsca w specjalnie wyznaczonej kratą ławce lub stanie z tyłu podczas mszy, przyjmowanie komunii jedynie za pomocą przyczepionej do długiego kija łyżki, grzebanie zmarłych na osobnym cmentarzu z dala od świątyń i kaplic, noszenie znaku rozpoznawczego (grzechotki, ptasiej łapki, butów)... Nie lubimy, gdy się nam czegoś zabrania. Ale spokojnie, jeśli nie jesteś Kagotem, żaden z tych zakazów i nakazów Cię nie dotyczy.