Marek Budzisz - Obserwator strategiczny

Kilka miesięcy temu w polityce europejskiej pojawiło się porozumienie państw G-3, Francji, Wielkiej Brytanii i Niemiec, które pretendują do odegrania przywódczej roli na kontynencie, koordynując swą politykę wobec wojny na Ukrainie czy innych fundamentalnych kwestii. Nieskrywaną ambicją liderów tych państw jest wypełnienie coraz większej „próżni geostrategicznej” powstającej w związku ze zmianą amerykańskich priorytetów i stopniowym redukowaniem zaangażowania w sprawach europejskich. Problemem jest wszakże to, że G-3 to sojusz państw, których zdolności ulegają dramatycznej redukcji, pogrążonych w głębokim kryzysie i rządzonych przez niepopularnych przywódców o których można wiele powiedzieć, ale nie to, że mają klarowną wizje przyszłości. Jeśli ton w europejskiej polityce mają wyznaczać liderzy pokroju Macrona, Merza czy Burnhama, to nad przyszłością kontynentu należałoby zapłakać bo tego rodzaju przywództwo nie zapowiada sukcesów. Trudno zresztą uczciwie utrzymywać, że Niemcy, Francja i Wielka Brytania to ekspansywne, pełne energii i wigoru państwa, których przywódcy zdolni są do wytyczenia drogi w przyszłość. Mamy raczej do czynienia z potęgami przeszłości, które zazdrośnie strzegą swojej słabnącej pozycji broniąc resztek znaczenia.

Nowa rosyjska taktyka wygrania wojny z Ukraina ma wszelkie szanse powodzenia. Już obserwujemy realizacje jej elementów, które w ciągu najbliższych 6 miesięcy, mają doprowadzić do wymuszenia próby "wyjścia" z wojny, nawet za cenę akceptacji utraty terytoriów i elementów suwerenności. Polska, w efekcie tego może znaleźć się w trudnej sytuacji, którą do pewnego stopnia porównać można do zajęcia przez Niemcy Czechosłowacji. Nasze położenie strategiczne ulegnie pogorszeniu, a nasi sojusznicy na Zachodzie Europy, zarówno Francja jak i Niemcy mogą znajdowac się wówczas w centrum kryzysu politycznego co zmniejszy ich determinacje i możliwości działania. Nawet jeśli jest to tylko jeden z możliwych scenariuszy, to odpowiedzialne elity państwowe (nie widzę ich w Polsce) winny zacząć przygotowywać się na najgorsze warianty. Może moje wystapienie to głos wołającego na puszczy, czuję się jednak w obowiązku przestrzec rodaków przed tym co być może nadchodzi.

W Kijowie jak w Chicago czasów prohibicji albo jeszcze ciekawiej. Strzelają do siebie agenci tajnych służb i jednostek specjalnych. GUR (wywiad wojskowy) kontra Służba Bezpieczeństwa Ukrainy. W biały dzień porywa się ludzi, którzy trzymani są a tajnych więzieniach i próbuje się na nich wymusić zeznania a cała operacja ma osobiście kierować Aleksander Pokład, szef SBU. GUR jest oskarżany o to, że z jego szeregów rekrutowali się zamachowcy, którzy próbowali zabić ukraińskiego oligarchę (nie z tych najwiekszych) mieszkającego w Monako. Na to nakładają się kolejne afery. Po Mindyczgate, mamy Forrest Gump (aresztowana z-ca szefa administracji Zełenskiego) a teraz trwa Kartagina, z która związany jest Krawczenko, propkurator generalny. Miał on być szefem prawdziwego syndykatu call centers, które wyłudzały pieniądze od naiwnych, głownie emerytów. O co w tym wszystkich chodzi? Czy mamy do czynienia z demoralizacją w obozie władzy (z pewnością), głębokimi konfliktami (też) czy może początkiem władzy o to kto przyjdzie po Zełenskim?

Rosjanie przeprowadzili już operację testowania zdolności aktywnego kształtowania teatru działań wojennych w starciu kinetycznym z NATO. Ich celem jest segmentacja i rozdzielenie dwóch teatrów - zachodnioeuropejskiego i na wschodniej flance. Obecnie zwiększają presję, również mającą na celu ograniczenie zdolności marynarek wojennych państw Sojuszu do wygrania wojny na Bałtyku i formowania konwojów. Jeśli „incydenty z dronami” w państwach Europy Zachodniej były pierwszą fazą rosyjskiej wojny z Zachodem, to obecnie znajdujemy się w drugiej, w toku której zwiększa się presję. Testowana jest odporność na wojnę bez wtargnięcia sił lądowych, na dystans, z zastosowaniem dronów i rakiet różnych typów. Czy znajdziemy się w kolejnej III fazie, w której będziemy mieć do czynienia z „mniejszymi wtargnięciami” jest jeszcze sprawą otwartą. W rosyjskiej doktrynie użycie siły militarnej jest narzędziem polityki, a zatem jeśli będzie można osiągnąć zasadnicze cele bez odwoływania się do siły to wojny może w ogóle nie być. Nie zmienia to jednak faktu, że Rosjanie już wykonali kilka znaczących kroków na drabinie eskalacyjnej, analizują nasza odporność i zdolności uczestniczenia w wojnie nowej generacji i może się okazać, że niedługo, znajdziemy się w kolejnej fazie konfliktu, który de facto już się rozpoczął.

Po incydencie na Lubelszczyźnie, gdzie spadła i eksplodowała rosyjska rakieta balistyczna, można było oczekiwać poważnej dyskusji na temat budowanego przez Polskę systemu obrony przestrzeni powietrznej. Tak się jednak nie stało i nasi politycy albo skoncentrowali się na wzajemnych oskarżeniach albo byli jedynie w stanie wygłaszać infantylne bon moty. Dominowała narracja "stanęliśmy na wysokości zadania" albo "Polacy nic się nie stało". Jest to tym bardziej niepojęte, że posiadane zasoby w zakresie rakiet do systemów Patriot pozwoliłyby nam przetrwać nie dłużej niż miesiąc takiego ostrzału jakiemu podlega dziś Ukraina. Dziecinadą są tezy wypowiadane przez premiera Tuska, że "gdyby Ukraińcy mieli więcej" systemów Patriot to rakieta rosyjska nie spadła by w Polsce. Dlaczego? Dlatego, że nie dostaną ich więcej, bo tych rakiet po prostu nie ma. W ostatnich tygodniach gwałtownie pogorszyła się relacja sił (w tym segmencie) między Rosją a NATO, czego (co przerażające) nasi politycy nie zauważyli. Dlatego zdecydowałem się na napisanie tego artykułu.

Co wspólnego mają ze sobą ukraińskie ataki na rosyjskie centra dystrybucyjne i demonstracje w Kijowie i innych ukraińskich miastach po dymisji ministra Fiodorowa? Jeśli poddać głębszej analizie procesy które obserwujemy, a to staram się zrobić, to wynika z tego wniosek, iż w obydwu przypadkach mamy do czynienia z rozgrywką o władzę. I to nie w biznesie, ale w państwie. Trwająca wojna uruchamia bowiem procesy zmian w systemie politycznym. W niektórych przypadkach, jak ma to teraz miejsce na Ukrainie są one spontaniczne, w innych inspirowane czy wywoływane przez przeciwnika. Ale współczesna wojna, o czym warto abyśmy pamiętali, to przede wszystkim pojedynek wydolności i odporności państwa, tego jak w sytuacji napięcia funkcjonuje system polityczny i podejmowania decyzji. W naszym przypadku nie działa on dobrze nawet w czasie pokoju a co będzie w kryzysie czy w wojnie?

Nie wiedzieć czemu Zełenski uchodzi w Polsce za stratega, polityka, który z wyprzedzeniem planuje i realizuje wizje o charakterze strategicznym, buduje jakąś oś Berlin - Kijów czy dąży świadomie do umniejszenia roli Polski. Kiedy mówię moim ukraińskim przyjaciołom i rozmówcom o takim postrzeganiu Wołodymira Zełenskiego w Polsce uśmiechają się tylko, bo do głowy nie przychodzą im, jak argumentują, takie wnioski. Znając lepiej niż my swojego prezydenta mówią mi, że w jego przypadku taktyka, gra polityczna jest wszystkim a kalkulacje strategiczne albo w ogóle nie są uwzględniane albo się nie liczą.

W Polsce i Europie koncentrujemy się na aspekcie ilościowym amerykańskiej obecności wojskowej. Dyskutujemy o obecności wojskowej, naszą wyobraźnię ożywia kwestia redukcji jednej z brygad sił lądowych i ewentualne przesunięcie tego potencjału na teren Rzeczpospolitej. To istotne aspekty ale nie najważniejsze. Zdecydowanie większą wagę ma amerykańskie zaangażowanie jakościowe, w zakresie niektórych zdolności, tzw. High enablers od których zależy możliwość urzeczywistnienia przyjętego modelu wojny, sposobu w jaki siły NATO chciałyby pokonać agresywnego przeciwnika, w tym wypadku Rosjan.

Zajęci polsko - ukraińską wojną symboliczną nie zauważyliśmy trwającej i bardzo ciekawej rozgrywki, która dotyczy Białorusi, państwa o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa Europy Środkowej. Rozpoczęła się właśnie batalia, która może doprowadzić do eskalacji i nawet wybuchu konfliktu regionalnego, jeśli przeważą w tym starciu Rosjanie, albo do „neutralizacji” Mińska jeśli zwycięzcą okażą się Ukraińcy. „Neutralizacja” nie jest w tym wypadku dobrym terminem bo Białoruś nie stanie się państwem w sensie dosłownym neutralnym i nie wyjdzie w najbliższym czasie z obozu rosyjskiego (choć wydarzenia mogą przyspieszyć), ale zmiana jej polityki może dużo znaczyć zarówno dla perspektyw zakończenia wojny rosyjsko - ukraińskiej jak i dla sytuacji całego regionu. Neutralizację w tym wypadku należy rozumieć w kategoriach spadku geostrategicznego znaczenia Białorusi, co leży w interesie Ukrainy i z pewnością, gdyby taki scenariusz się zmaterializował byłoby poważnym ciosem dla Federacji Rosyjskiej.

Warto na konflikt polsko - ukraiński, który eskaluje, spojrzeć przez pryzmat strategii. Jakie jest położenie strategiczne obydwu państw i co z niego wynika? Formułuję tezę, że o ile Polska ma alternatywę i nie musi realizować koncepcji Międzymorza, o tyle położenie Ukrainy jest z tego punktu widzenia gorsze. Co to oznacza? Możemy mówić o asymetrii stawki i ryzyka. Alians strategiczny między Warszawą a Kijowem poprawiałby pozycję (bezpieczeństwo, rozwój etc) Polski ale nie jest warunkiem naszego sukcesu, tym bardziej przetrwania. Nam wystarczy "strategiczna bezczynność". Sytuacja Ukrainy jest inna i dlatego Zełenski popełnia, inicjując konflikt z Warszawą, błąd strategiczny. Zapraszam do lektury.

„Czy jest już za późno, by uratować Wielką Brytanię? - pyta we wstępie do swego artykułu Allister Heath, redaktor naczelny konserwatywnego The Telegraph - Czy rozkład jest zbyt głęboki, upadek zbyt zaawansowany, a nasz system polityczny zbyt osłabiony, by zmienić kurs, czy też pozostała iskierka nadziei, że pewnego dnia odzyskamy choć część naszej wielkości?” Szukając odpowiedzi na to pytanie Heath napisał, że jeszcze w ubiegłym roku uważał, iż jego ojczyzna miała 25 % szans aby nie stać się „państwem upadłym”, ale po ostatnich wydarzeniach jego pesymizm wzrósł i dziś dawałby Zjednoczonemu Królestwu jedną na sześć szans uniknięcia takiego losu.

Konflikt z Polską na tle polityki pamięci był potrzebny Zełenskiemu. Dzięki temu będzie on miał możliwość korzystnego dla siebie ukształtowania reprezentacji negocjacyjnej Zachodu, która winna zacząć rozmowy z Rosją o zakończeniu wojny. Ta sprytna kalkulacja taktyczna jest jednak, postrzegając sytuację z perspektywy strategicznej, obarczona poważnym błędem. Zełenski, taką stawiam tezę, popełnia właśnie błąd. Forsowany przezeń układ ma słaby punkt - Niemcy, gdzie sytuacja może się już niedługo zacząć zmieniać i gdzie rosną wpływy tej części opinii publicznej, która opowiada się za dialogiem z Rosją. Jeśli ta opcja zwycięży to Ukraina co najwyżej otrzyma drugie Porozumienie Mińskie a niekorzystnych zjawisk nie będzie w stanie równoważyć innymi formatami, bo poróżniona z Kijowem Warszawa będzie partnerem znacznie ostrożniejszym i mniej skorym do zaangażowania.