Marek Budzisz - Obserwator strategiczny

Po incydencie na Lubelszczyźnie, gdzie spadła i eksplodowała rosyjska rakieta balistyczna, można było oczekiwać poważnej dyskusji na temat budowanego przez Polskę systemu obrony przestrzeni powietrznej. Tak się jednak nie stało i nasi politycy albo skoncentrowali się na wzajemnych oskarżeniach albo byli jedynie w stanie wygłaszać infantylne bon moty. Dominowała narracja "stanęliśmy na wysokości zadania" albo "Polacy nic się nie stało". Jest to tym bardziej niepojęte, że posiadane zasoby w zakresie rakiet do systemów Patriot pozwoliłyby nam przetrwać nie dłużej niż miesiąc takiego ostrzału jakiemu podlega dziś Ukraina. Dziecinadą są tezy wypowiadane przez premiera Tuska, że "gdyby Ukraińcy mieli więcej" systemów Patriot to rakieta rosyjska nie spadła by w Polsce. Dlaczego? Dlatego, że nie dostaną ich więcej, bo tych rakiet po prostu nie ma. W ostatnich tygodniach gwałtownie pogorszyła się relacja sił (w tym segmencie) między Rosją a NATO, czego (co przerażające) nasi politycy nie zauważyli. Dlatego zdecydowałem się na napisanie tego artykułu.

Co wspólnego mają ze sobą ukraińskie ataki na rosyjskie centra dystrybucyjne i demonstracje w Kijowie i innych ukraińskich miastach po dymisji ministra Fiodorowa? Jeśli poddać głębszej analizie procesy które obserwujemy, a to staram się zrobić, to wynika z tego wniosek, iż w obydwu przypadkach mamy do czynienia z rozgrywką o władzę. I to nie w biznesie, ale w państwie. Trwająca wojna uruchamia bowiem procesy zmian w systemie politycznym. W niektórych przypadkach, jak ma to teraz miejsce na Ukrainie są one spontaniczne, w innych inspirowane czy wywoływane przez przeciwnika. Ale współczesna wojna, o czym warto abyśmy pamiętali, to przede wszystkim pojedynek wydolności i odporności państwa, tego jak w sytuacji napięcia funkcjonuje system polityczny i podejmowania decyzji. W naszym przypadku nie działa on dobrze nawet w czasie pokoju a co będzie w kryzysie czy w wojnie?

Nie wiedzieć czemu Zełenski uchodzi w Polsce za stratega, polityka, który z wyprzedzeniem planuje i realizuje wizje o charakterze strategicznym, buduje jakąś oś Berlin - Kijów czy dąży świadomie do umniejszenia roli Polski. Kiedy mówię moim ukraińskim przyjaciołom i rozmówcom o takim postrzeganiu Wołodymira Zełenskiego w Polsce uśmiechają się tylko, bo do głowy nie przychodzą im, jak argumentują, takie wnioski. Znając lepiej niż my swojego prezydenta mówią mi, że w jego przypadku taktyka, gra polityczna jest wszystkim a kalkulacje strategiczne albo w ogóle nie są uwzględniane albo się nie liczą.

W Polsce i Europie koncentrujemy się na aspekcie ilościowym amerykańskiej obecności wojskowej. Dyskutujemy o obecności wojskowej, naszą wyobraźnię ożywia kwestia redukcji jednej z brygad sił lądowych i ewentualne przesunięcie tego potencjału na teren Rzeczpospolitej. To istotne aspekty ale nie najważniejsze. Zdecydowanie większą wagę ma amerykańskie zaangażowanie jakościowe, w zakresie niektórych zdolności, tzw. High enablers od których zależy możliwość urzeczywistnienia przyjętego modelu wojny, sposobu w jaki siły NATO chciałyby pokonać agresywnego przeciwnika, w tym wypadku Rosjan.

Zajęci polsko - ukraińską wojną symboliczną nie zauważyliśmy trwającej i bardzo ciekawej rozgrywki, która dotyczy Białorusi, państwa o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa Europy Środkowej. Rozpoczęła się właśnie batalia, która może doprowadzić do eskalacji i nawet wybuchu konfliktu regionalnego, jeśli przeważą w tym starciu Rosjanie, albo do „neutralizacji” Mińska jeśli zwycięzcą okażą się Ukraińcy. „Neutralizacja” nie jest w tym wypadku dobrym terminem bo Białoruś nie stanie się państwem w sensie dosłownym neutralnym i nie wyjdzie w najbliższym czasie z obozu rosyjskiego (choć wydarzenia mogą przyspieszyć), ale zmiana jej polityki może dużo znaczyć zarówno dla perspektyw zakończenia wojny rosyjsko - ukraińskiej jak i dla sytuacji całego regionu. Neutralizację w tym wypadku należy rozumieć w kategoriach spadku geostrategicznego znaczenia Białorusi, co leży w interesie Ukrainy i z pewnością, gdyby taki scenariusz się zmaterializował byłoby poważnym ciosem dla Federacji Rosyjskiej.

Warto na konflikt polsko - ukraiński, który eskaluje, spojrzeć przez pryzmat strategii. Jakie jest położenie strategiczne obydwu państw i co z niego wynika? Formułuję tezę, że o ile Polska ma alternatywę i nie musi realizować koncepcji Międzymorza, o tyle położenie Ukrainy jest z tego punktu widzenia gorsze. Co to oznacza? Możemy mówić o asymetrii stawki i ryzyka. Alians strategiczny między Warszawą a Kijowem poprawiałby pozycję (bezpieczeństwo, rozwój etc) Polski ale nie jest warunkiem naszego sukcesu, tym bardziej przetrwania. Nam wystarczy "strategiczna bezczynność". Sytuacja Ukrainy jest inna i dlatego Zełenski popełnia, inicjując konflikt z Warszawą, błąd strategiczny. Zapraszam do lektury.

„Czy jest już za późno, by uratować Wielką Brytanię? - pyta we wstępie do swego artykułu Allister Heath, redaktor naczelny konserwatywnego The Telegraph - Czy rozkład jest zbyt głęboki, upadek zbyt zaawansowany, a nasz system polityczny zbyt osłabiony, by zmienić kurs, czy też pozostała iskierka nadziei, że pewnego dnia odzyskamy choć część naszej wielkości?” Szukając odpowiedzi na to pytanie Heath napisał, że jeszcze w ubiegłym roku uważał, iż jego ojczyzna miała 25 % szans aby nie stać się „państwem upadłym”, ale po ostatnich wydarzeniach jego pesymizm wzrósł i dziś dawałby Zjednoczonemu Królestwu jedną na sześć szans uniknięcia takiego losu.

Konflikt z Polską na tle polityki pamięci był potrzebny Zełenskiemu. Dzięki temu będzie on miał możliwość korzystnego dla siebie ukształtowania reprezentacji negocjacyjnej Zachodu, która winna zacząć rozmowy z Rosją o zakończeniu wojny. Ta sprytna kalkulacja taktyczna jest jednak, postrzegając sytuację z perspektywy strategicznej, obarczona poważnym błędem. Zełenski, taką stawiam tezę, popełnia właśnie błąd. Forsowany przezeń układ ma słaby punkt - Niemcy, gdzie sytuacja może się już niedługo zacząć zmieniać i gdzie rosną wpływy tej części opinii publicznej, która opowiada się za dialogiem z Rosją. Jeśli ta opcja zwycięży to Ukraina co najwyżej otrzyma drugie Porozumienie Mińskie a niekorzystnych zjawisk nie będzie w stanie równoważyć innymi formatami, bo poróżniona z Kijowem Warszawa będzie partnerem znacznie ostrożniejszym i mniej skorym do zaangażowania.

Co się stało w Rumuni? W Gałaczu rosyjski dron uderzył w budynek mieszkalny ale strategiczny wymiar tego wydarzenia jest znacznie poważniejszy. Słabnie odstraszanie Rosji i dlatego Putin i jego otoczenie sygnalizuje gotowość rozszerzenia wojny, zarówno wertykalnie jak i konwencjonalnie. Prawdopodobieństwo eskalacji jest tym większe, że obecna faza wojny nie przebiega po myśli Rosjan i w najbliższych miesiącach ich sytuacja będzie się pogarszać. W eskalacji widzą oni być może jedyne wyjście z obecnego położenia. Oznacza to, że lato będzie gorące, nie tylko ze względu na pogodę.

Czy zamieszanie informacyjne w sprawie amerykańskiego kontyngentu wojskowego w Polsce to kwestia przypadku? Wątpię. Podobnie jak nieprzypadkowe jest to co dzieje się na Białorusi. To państwo, a Amerykanie rozpoczęli tu finezyjną grę, jest kluczem do bezpieczeństwa Europy Środkowej. Również zakończenia wojny na Ukrainie. Waszyngton chce też storpedować, grając z państwami naszego regionu, "suwerenność strategiczną" Europy.

Amerykanie wstrzymują dyslokacje batalionu Tomahawk do Niemiec a zużycie środków walki, w tym rakiet, w czasie wojny z Iranem zmniejsza ich możliwości w zakresie dostaw dla sojuszników. Równolegle przedstawiciele Rosji zaostrzają retorykę grożąc atakami rakietowymi na miasta europejskie. Oznacza to, że członkowie NATO z Europy muszą pilnie wzmocnić odstraszanie Federacji. A jakie są w tym zakresie możliwości? Jak zaawansowane są projekty realizowane przez państwa naszego kontynentu? Czy jedyną opcją na najbliższe lata jest wykorzystanie technologii ukraińskich, które nie są w pełni dojrzałe, ale tanie i dostępne?

Labour poniosła historyczną klęskę w ostatnich wyborach lokalnych. Triumfuje Reform, zyskuje Zielonych i nacjonaliści w Walii. W Szkocji partia nacjonalistyczna SNP jest nadal największą siłą i znów zaczyna myślec o referendum niepodległościowym. Rozpoczyna się walka o władzę w Labour, cały system polityczny wchodzi w stan rozchwiania. Relacje atlantyckie są złe a perspektywy brytyjskiej gospodarki fatalne. Kolejne wybory o ile nie zostaną ogłoszone przedterminowe będą w 2029 roku. Do tego czasu system będzie "gnił" a rządzić może lewica Labour opowiadająca się za większymi podatkami i wydatkami socjalnymi. Czy Londyn znajdzie pieniądze na zbrojenia? Wątpliwe. Pytania trzeba stawiać jeśli myślimy o Wielkiej Brytanii w kategoriach sojusznika strategicznego. Będzie to sojusznik zajęty własnymi sprawami, z dużymi kłopotami. Innymi słowy drugiej a może nawet trzeciej kategorii.