Marcin Zegadło

"(...) Po jej przeciwnej stronie znajdują się opowieści niosące prawdę o doświadczeniu bycia kobietą. Istnieje jednak doświadczenie równie istotne, które zasługuje w równym stopniu na uwagę i namysł nad jego istotą. Jest nim doświadczenie bycia mężczyzną. Czyż nie? A może mylę się robiąc z tego zagadnienie? Co więcej, wydaje mi się, że doświadczenie bycia mężczyzną współcześnie, kiedy stawia się pod znakiem zapytania kwestie z tym związane, a z męskości czyni się zjawisko niemal wyłącznie kulturowe - staje się szczególnego rodzaju dolegliwością, co w zasadzie stawia sprawę na granicy absurdu. Tym bardziej, że bycie kobietą, wciąż pozostaje kwestią niepodważalną wręcz biologicznie oczywistą. Jak pisze Richard V. Reeves w "Chłopcach i mężczyznach": "Kobiecość w większym stopniu determinuje biologia, a męskość – kontekst społeczny. Dlatego męskość jest bardziej krucha niż kobiecość. Kiedy miał miejsce ostatni kryzys kobiecości? Zgadza się – nigdy". (...)"

"(...) Nasza córka sporządza “Listę Rzeczy, które Można Robić w Grecji, kiedy Nie Możesz Kąpać się w Basenie, ponieważ Miałaś Ospę”. W pozycji numer jeden notuje: “Znaleźć miejsce, w którym słychać wiatr”. W pozycji numer dziesięć czytamy: “Zobaczyć z bliska filozofa”. To efekt naszej wczorajszej rozmowy podczas której dowiedziała się o istnieniu Sokratesa. Wątpię czy w hotelach pełnych współczesnych turystów zdoła wypatrzeć jakiegoś myśliciela, ale można mieć przecież nadzieję, że przy odrobinie szczęścia uda jej się spotkać przynajmniej kogoś zamyślonego. (...)"

"(...) Takie błądzenie ma swój urok, ale jest w nim również coś z prokrastynacji, a przecież wybór, który może być końcem jakiejś drogi jest ofertą kolejnej podróży. Można jedynie zastanowić się w tym miejscu, czy rzeczywiście lubię wracać tam, gdzie już byłem i czy to będzie dokładnie to samo miejsce, skoro mogę zjawić się w nim z zupełnie nowym, o wiele bardziej rozległym doświadczeniem. Prawda jak powiada Strzelczyk “nie potrzebuje przymusu, tylko czasu”, co w pewnym sensie usprawiedliwia wszelkie wahanie, a nawet je uzasadnia. Tyle że dzisiaj decyzje podejmuje się błyskawicznie w oparciu o marketing multiplikowanych bodźców. Począwszy od zakupu kolejnych przedmiotów, skończywszy na wyborze partnera lub partnerki działamy pod presją czasu celebrując siebie. Kategoria prawdy w tym kontekście wydaje się archaiczną wiarą w istnienie “reguły generalnej”, o która można oprzeć swoje wybory, a w konsekwencji - działanie. Reguły, której można zaufać. Czy jesteśmy zdolni ufać temu, co pozostaje w ukryciu? (...)

"(...) Pisałem wtedy o wszystkim wychodząc z założenie, że wszystko jest tekstem. Dzisiaj wydaje mi się to błędnym rozpoznaniem. Tekst wprawdzie stwarza rzeczywistość lecz także ją zakrzywia. Podobnie jak ludzie oko, które odwraca widziany przez siebie obraz, tekst redukuje realne do wymiaru pojęć, co w gruncie rzeczy nie jest niczym innym jak powstawaniem granic pomiędzy mną, a tym, co mnie otacza. Można sięgnąć w tym miejscu po Wittgensteina, ale równie dobrze sprawdzi się Kingsnorth, który w “Okrutnych bogach” pisze: "Słowom brakuje witalności, ani nie tańczą, ani się nie chwieją, nigdy w nich nie mieszka. To wbite w ziemię tyczki pomiarowe, akrylowe falsyfikaty, które giną, skonfrontowane z rzeczywistością. Jedyne, co robią ludzie, to mówią (...) myląc dźwięki ze znaczeniem albo działaniem." Jest w akcie tworzenia tekstu próżność, jest w nim pycha. (...)"

Dosyć późno zrozumiałem, że "nie przynależę". Jeszcze później pozbyłem się związanego z tym poczucia winy, które było źródłem dotkliwego dyskomfortu odczuwanego pośród ludzi, których nie miałem ochoty pytać: "Co u ciebie?" W swojej powieści "Zaufanie" Hernan Diaz ustami Mildred Below powiada:" (...) sztuczność stała się najwyższym standardem." Być może właśnie dlatego - żeby temu sprostać - pytałem i uczestniczyłem w spektaklu wizyt, rewizyt i odwiedzin. Konwenans ma swoją urokliwą moc. Niezależnie czy jest to spotkanie rodzinne, czy okoliczność towarzyska wolna od genetycznych uwikłań.

"(...) Jestem zmęczony nieustannym rzucaniem na siebie oskarżeń o nie dość odpowiedzialne rodzicielstwo, więc staram się zdjąć z siebie ciężar możliwych w tym względzie zaniedbań. Jednocześnie to, co się wydarza, być może stanie się dla naszej córki doświadczeniem w tym wymiarze, istotnym. Nurt życia, bieg zdarzeń lub jeśli ktoś woli - los - sam w sobie pozostaje przecież amoralny, daleki od takich pojęć jak sprawiedliwość, dobro czy zło. Przypomina to porządek panujący w naturze pozbawionej w gruncie rzeczy moralnej i etycznej refleksji. A przecież jesteśmy owej natury częścią. Co więcej, wcale nie tak istotną z punktu widzenia jej początków i późniejszego trwania. Dzisiaj dewastując naturalne porządki raczymy zapominać, że większość z nas nie przetrwałby poddana jej surowym regułom, gdyby pozbawić nas możliwości korzystania z bezpiecznego skafandra cywilizacji, która ostatecznie unicestwi tę planetę. Antropocen - termin powołany do życia przez holenderskiego chemika Paula Crutzena, który w ten sposób określił moment w historii Ziemi, w którym kluczową rolę odgrywa działalność człowieka, może okazać się momentem decydującym o losach kosmicznego ziarenka piasku, na którego powierzchni żyjemy. (...)"

"(...) Choroba to jest subtelny chlew” - pisał Marai w “Niebie i Ziemi” - “Jest w niej urynał i rytm wierszy Rilkego, bekanie i równocześnie muzyka sfer. Nade wszystko zaś jest szansą, jaką oferuje los, okazją; żyć albo umierać.” Trudno wyzionąć ducha z powodu połamanych palców, można jednak z powodzeniem tego ducha stracić jeśli człowiek poleży przed ekranem zbyt długo. “Urynał i rytm wierszy Rilkego”. Przenikliwa synteza genialnego Węgra. A zatem wzniosłość i ekskrementy. Dosłowność i metafora. Wszystko co warte uwagi powstaje przez kontrast. “(...) bekanie i jednocześnie muzyka sfer”. Bóg, który wedle Ciorana - bez Bacha pozostaje figurą drugorzędną. Człowiek w tym wszystkim jest tylko grą sprzeczności. Workiem cuchnących wnętrzności, z których potrafi wydobyć “Etiudę Rewolucyjną” albo “Braci Karamazow”. Ostatecznie zawsze odwraca się od własnego gówna. Ale przecież odwraca się pięknie i z wielkim wdziękiem udaje, że to nie jego. (...).

"(...) Ciało - obszar nieustannie trwającego konfliktu, który znajduje swój finał zawsze w tym samym punkcie - jest nim śmierć. Czym jest pragnienie nieustannej kontroli nad ciałem, o którym pisze Ehrenreich, jeśli nie rozpaczliwą i żałosną próbą zmiany scenariusza. Ile uwagi należy temu poświęcić? Ile zaangażowania wymaga od nas trwanie w przeświadczeniu o własnym dobrostanie oraz nieustanne potwierdzanie jego obecności, wykłócanie się z losem o kolejne spłachetki spokoju, które ten wydziera nam zsyłając na nas objawy, symptomy, oznaki, a przede wszystkim oferuje nam ból - ostateczny sygnał alarmowy. Jakże często traktujemy to jako działanie wrogie, a przecież ból przywołuje nas do porządku, ból koncentruje naszą rozproszoną uwagę. Ból jest przejawem troski ciała o ciało. Przypomina nam jak bardzo iluzoryczne i nietrwałe są chwile wolne od zmartwień. Poczuć ciało - oznacza, “żyć bardziej”. Poczuć ból to przyjąć prawdę tego ciała. A przecież chcemy je postrzegać wyłącznie jako źródło zmysłowych przyjemności. Tymczasem rewers przynosi doświadczenie wręcz odwrotne, o wiele bardziej prawdopodobne, dostępne i możliwe - ból oraz to jak bardzo pragniemy go uniknąć, a przecież większość z nas wcześniej czy później go doświadczy. Cóż z tego, że nie ma w nas zgody na biologiczną zużywalność naszych organizmów skoro i tak zęby psują się mimo tego, że są leczone, organy przestają działać pomimo profilaktycznej diagnostyki, a skóra starzeje się wbrew zabiegom medycznym mającym ten proces powstrzymać. (...)"

"(...) Nasza duchowość kończy się na symbolach, estetyzuje przestrzeń. Wciąż jednak niedziela Wielkiej Nocy stanowi pretekst dla rodzinnego spotkania. Gromadzi nas przy stole. Bez rytuałów i dystynkcji - mimo to - we wspólnocie - hałaśliwej, tętniącej, łakomej. Pod każdym względem - żywej. I jeśli człowiek porzuci dręczącą go chęć ucieczki, to w gruncie rzeczy dobrze się temu przyglądać z połamanymi palcami obu stóp wiedząc, że nawet to przeminie. Co więcej - będzie do tego człowiek tęsknił, bo jest w tym przecież jasne światło wibrującego spotkania. Jest gwar istotnej rozmowy i perspektywa możliwej niestrawności. Są żywi ludzie, po których nic nie zostanie. Nic poza tym, co zdołamy z tego zapamiętać, żeby ostatecznie rozpłynąć się w niepamięci - umierać w nieznanej nam przecież kolejności, co oznacza, że na poziomie potencjalnym ktoś z nas dawać może swój ostatni, świąteczny występ. Dlatego to jest ważne, Marcinku. Dlatego nie można przejść nad tym do porządku dziennego i uciec w głupi spacer. Zamiast tego ciesz się, Kochany, z połamanych palców swoich stóp, albowiem dzięki temu uczestniczysz w misterium spotkania, które może być darem o wiele bardziej istotnym niż przypuszczasz - powtarzam sobie mając w pamięci fragment z Márai’ego, który w “Niebie i Ziemi” pisze: “Pewnego dnia spotykamy się z ludźmi i akceptujemy ich. Ta chwila jest cicha. Tak, tak - mruczymy. W takich chwilach zaczynamy się starzeć.” (...)"

"(...) I jeszcze “miary niewidoczne”. Nic bardziej niż one nie wymaga odwagi. Garda powinna być zdjęta. Głowa wystawiona na ciosy. Niekoniecznie w porządku nadstawiania “drugiego policzka”. Z całą pewnością jednak w gotowości na wiedzę, która może pozbawiać nas komfortu wygodnego trwania, a przecież o nic bardziej nie dbamy od dziesięcioleci niż o komfort. Szczególnie własny. Mówi o tym do nas często fałszywa lub błędnie interpretowana terapia w jej uproszczonych wariantach powstałych dla naszej wygody. A zatem: nie wymagać od siebie zbyt wiele, jeśli zdołasz - wiń innych. Lista winnych pozostaje do twojej dyspozycji, na jej szczycie odnajdziesz toksycznych, niedojrzałych emocjonalnie rodziców, patriarchów lub po prostu mężczyzn jako wyziew kultury gwałtu i wszelkiej innej przemocy, wszystkich tych, którzy czegoś od ciebie chcą, a przecież byłeś krzywdzony - nieświadomy i straumatyzowany plączesz się teraz w pokracznych narracjach o samym sobie usuwając z “grona znajomych” każdego, kto nie jest skłonny zgodzić się z tobą w każdej sprawie. Tymczasem “miary niewidoczne” mogą okazać się podróżą do świata, który nie orbituje wokół ciebie, który od ciebie oczekuje, który się tobie przygląda okiem o wiele mniej życzliwym niż twój uprzejmy psychoterapeuta. Co zatem powiesz “Płatku Śniegu”, “Śnieżynko”, “Osobo pacjencka”, “Osobo kliencka”, “Osobo autorska”, “Osobo studencka”, “Osobo męska, niemęską, żeńska” i “Trzecia Osobo” dla samej siebie niemal “Osobo Boska”? A przecież jak pisze Śpiewak: “Ludzkie doświadczenie jest uwikłane w niepewność” i dalej: (...) Wiedza nie jest dana wszystkim w równym stopniu, nawet jeśli zapewni się stosowne wykształcenie, znajomość warsztatu naukowego i umożliwi swobodne uprawianie teorii (...) Potrzebne jest dojrzewanie do stosownego przeżycia”. (...)"

"(...) Okres obniżonego nastroju ma wpływ na ton tego dziennika. Język, którego używam prezentuje swój pawi ogon, wdzięczy się i sięga wysoko. Postanowiłem jednak nie czynić sobie z tego powodu wyrzutów, nie dołączać do grona tych, którzy szukają ratunku w ironii i sarkazmie - figurach wymagających lecz w gruncie rzeczy tanich, bo jakże często towarzyszy im intencja redukcji znaczeń, jakże łatwo schować za nimi brak odwagi do mówienia wprost. Ostatnie tygodnie wymagały ode mnie dużej odporności. Być może te, które przede mną - będą wymagały jeszcze większej, a przecież kilka minionych miesięcy to czas intensywnych konfrontacji. Tych, w których najtrudniej ustać, ponieważ mierzył się człowiek z tym, co dla niego ma znaczenie fundamentalne, w czym ma swój udział miłość, przyjaźń i przywiązanie, ale też to, w co człowiek wierzy lub nie wierzy, to czemu ufa lub to, od czego zdecydował się odwrócić. Trudno z tą świadomością o chłód trzeźwego oglądu, trudno w tym szukać porządku, którego chciałby rozum. Łatwiej w tym znaleźć zamęt emocji i splątanie uczuć. Trudno się na nich oprzeć, a przecież bywa tak, że to jedyne oparcie. (...)"

"(...) "Wielkie Teraz” jest duchem naszej epoki, która doskonale czuje się z samą sobą trwając w aroganckim przeświadczeniu o swojej mądrości, wiedzy i kontroli nad coraz większą przestrzenią wszelkiej ludzkiej aktywności. Tymczasem choroba każe nam wysiąść z rozpędzonego bolidu, którym poruszamy się ogłuszeni i zacząć funkcjonować w rzeczywistości dusznych poczekalni, w których czas płynie wolniej, a my zaczynamy go zauważać. Mamy go przecież niewiele - od czego tak rozpaczliwie odwracamy się w codzienności, która czule potrafi myśleć wyłącznie o tym, co nowe lub młode, starość traktując jak niepożądaną, wstrętną ciału aberrację. Cierpliwość jest słowem z języka obcego naszej kulturze. Kulturze, w której człowiek stracił zdolność do głębszego namysłu, w czym Byung Chul Han widzi przecież źródło współczesnego kryzysu wiary, o którym mówię, kiedy myślę o mojej nieufności do deklarowanych wcześniej postaw. To nie strach zwraca nas w stronę Tajemnicy. Prowadzi nas do niej głęboka i autentycznie przeżywana potrzeba odnalezienia nadziei, trwania w rzeczywistości, która dzięki niej wydaje się “wyższa” - może nawet nie pozbawiona sensu i celu. Bywamy tym zawstydzeni. Być może dlatego, że kojarzymy to z naiwnością lub wydajemy się sobie słabi, nie widząc w tym wielkiej odwagi. Odwagi wyboru kontrkulturowego. (...)"