Marcin Zegadło

"(...) Dzień, który zmienia biegi wydarzeń niewiele różni się od innych. Jeżeli wciąż chcemy widzieć w słowach sprawczą moc - zdajmy się na słowa. Jeżeli taką moc przypisujemy uczynkom - odrobinę dłużej możemy czuć się bezpieczni. Ostatecznie dość często pierwsze nie kończy się drugim. O wszystkim decyduje konieczność. Jeżeli potrafimy rozpoznać subtelny urok jej wibracji sięgamy po nią jak sięga się po kapsułkę z cyjankiem. Jeszcze chwilę trzyma ją człowiek na języku i to jest właśnie to “mgnienie”, które lubimy nazywać “życiem” w nieustannym i głupim podziwie dla prędkości z jaką nam ucieka. (...)" Dzisiaj przeżyłem taki dzień.

"(...)Któż bowiem współcześnie, poważnie traktuje poetów? Któż poważnie traktuje zajęcie nie pozwalające niezwłocznie zmonetyzować jego owoców? Któż potraktuje je poważnie, kiedy przekona się o tym, że owych owoców nie sposób monetyzować w żaden sposób, a już na pewno nie w taki, który pozwala mieć z tego zajęcia pieniądz “na przetrwanie”. Jest w tym oczywiście pewna słuszność przy założeniu, że dorosły, a tym samym odpowiedzialny człowiek powinien swoje życie organizować tak, żeby móc przynajmniej samego siebie utrzymać, nakarmić, dać sobie dach nad głową. To jasne, że nie tylko poezja, ale literatura w ogólności takich gwarancji nie daje, co więcej - niemal zawsze jest źródłem finansowych niedomagań tych, którzy wyłącznie jej poświęcają swój czas. Być może to wyjaśnia wyniosłość ich postawy wobec życia na “etacie”, który w opinii “środowiska” czyni z literata parającego się fachem “zwykłych śmiertelników” - amatora, w przeciwieństwie do pozostałej reszty, która żyje z grantów, stypendiów, a w jednym procencie całości - być może - z wyników sprzedażowych, które uzyskują napisane przez nich książki. Owa “wyniosłość” postawy może w pewnym stopniu windykować należne w opinii “zawodowych” pisarzy i pisarek - uznanie - dla ich twórczego trudu oraz dolegliwości związanych z wyborem życiowej drogi. Poeta w tym wypadku przynajmniej nie ma złudzeń. Nie da się z tego żyć i trzeba szukać pieniędzy gdzieś indziej. (...)"

"(...)Olśnienie w orbicie banału: że owo drżenie, ów lęk, to napięcie, który nawiedza mnie tak często i równie często nie chce mnie tygodniami opuścić jest kwestią czegoś co straciłem z oczu patrząc w to stale jak w lustro. Tymczasem to wszystko co wydarza się we mnie jest niemal wyłącznie kwestią wyobraźni, która w moim przypadku pracuje na pełnych obrotach jak nieustająca w swoim trudzie, ogromna i mroczna fabryka. Wyobraźnia zostaje w tym dzienniku wskazana nie po raz pierwszy. Tym razem jednak w sposób przytomny wbijam ją klinem pomiędzy mnie, a moje przekonania. Bo przecież niemal wszystko co zostało tutaj napisane jest w pewnym sensie jej zasługą jeżeli nie po prostu produktem (...)"

"(...) Po jej przeciwnej stronie znajdują się opowieści niosące prawdę o doświadczeniu bycia kobietą. Istnieje jednak doświadczenie równie istotne, które zasługuje w równym stopniu na uwagę i namysł nad jego istotą. Jest nim doświadczenie bycia mężczyzną. Czyż nie? A może mylę się robiąc z tego zagadnienie? Co więcej, wydaje mi się, że doświadczenie bycia mężczyzną współcześnie, kiedy stawia się pod znakiem zapytania kwestie z tym związane, a z męskości czyni się zjawisko niemal wyłącznie kulturowe - staje się szczególnego rodzaju dolegliwością, co w zasadzie stawia sprawę na granicy absurdu. Tym bardziej, że bycie kobietą, wciąż pozostaje kwestią niepodważalną wręcz biologicznie oczywistą. Jak pisze Richard V. Reeves w "Chłopcach i mężczyznach": "Kobiecość w większym stopniu determinuje biologia, a męskość – kontekst społeczny. Dlatego męskość jest bardziej krucha niż kobiecość. Kiedy miał miejsce ostatni kryzys kobiecości? Zgadza się – nigdy". (...)"

"(...) Nasza córka sporządza “Listę Rzeczy, które Można Robić w Grecji, kiedy Nie Możesz Kąpać się w Basenie, ponieważ Miałaś Ospę”. W pozycji numer jeden notuje: “Znaleźć miejsce, w którym słychać wiatr”. W pozycji numer dziesięć czytamy: “Zobaczyć z bliska filozofa”. To efekt naszej wczorajszej rozmowy podczas której dowiedziała się o istnieniu Sokratesa. Wątpię czy w hotelach pełnych współczesnych turystów zdoła wypatrzeć jakiegoś myśliciela, ale można mieć przecież nadzieję, że przy odrobinie szczęścia uda jej się spotkać przynajmniej kogoś zamyślonego. (...)"

"(...) Takie błądzenie ma swój urok, ale jest w nim również coś z prokrastynacji, a przecież wybór, który może być końcem jakiejś drogi jest ofertą kolejnej podróży. Można jedynie zastanowić się w tym miejscu, czy rzeczywiście lubię wracać tam, gdzie już byłem i czy to będzie dokładnie to samo miejsce, skoro mogę zjawić się w nim z zupełnie nowym, o wiele bardziej rozległym doświadczeniem. Prawda jak powiada Strzelczyk “nie potrzebuje przymusu, tylko czasu”, co w pewnym sensie usprawiedliwia wszelkie wahanie, a nawet je uzasadnia. Tyle że dzisiaj decyzje podejmuje się błyskawicznie w oparciu o marketing multiplikowanych bodźców. Począwszy od zakupu kolejnych przedmiotów, skończywszy na wyborze partnera lub partnerki działamy pod presją czasu celebrując siebie. Kategoria prawdy w tym kontekście wydaje się archaiczną wiarą w istnienie “reguły generalnej”, o która można oprzeć swoje wybory, a w konsekwencji - działanie. Reguły, której można zaufać. Czy jesteśmy zdolni ufać temu, co pozostaje w ukryciu? (...)

"(...) Pisałem wtedy o wszystkim wychodząc z założenie, że wszystko jest tekstem. Dzisiaj wydaje mi się to błędnym rozpoznaniem. Tekst wprawdzie stwarza rzeczywistość lecz także ją zakrzywia. Podobnie jak ludzie oko, które odwraca widziany przez siebie obraz, tekst redukuje realne do wymiaru pojęć, co w gruncie rzeczy nie jest niczym innym jak powstawaniem granic pomiędzy mną, a tym, co mnie otacza. Można sięgnąć w tym miejscu po Wittgensteina, ale równie dobrze sprawdzi się Kingsnorth, który w “Okrutnych bogach” pisze: "Słowom brakuje witalności, ani nie tańczą, ani się nie chwieją, nigdy w nich nie mieszka. To wbite w ziemię tyczki pomiarowe, akrylowe falsyfikaty, które giną, skonfrontowane z rzeczywistością. Jedyne, co robią ludzie, to mówią (...) myląc dźwięki ze znaczeniem albo działaniem." Jest w akcie tworzenia tekstu próżność, jest w nim pycha. (...)"

Dosyć późno zrozumiałem, że "nie przynależę". Jeszcze później pozbyłem się związanego z tym poczucia winy, które było źródłem dotkliwego dyskomfortu odczuwanego pośród ludzi, których nie miałem ochoty pytać: "Co u ciebie?" W swojej powieści "Zaufanie" Hernan Diaz ustami Mildred Below powiada:" (...) sztuczność stała się najwyższym standardem." Być może właśnie dlatego - żeby temu sprostać - pytałem i uczestniczyłem w spektaklu wizyt, rewizyt i odwiedzin. Konwenans ma swoją urokliwą moc. Niezależnie czy jest to spotkanie rodzinne, czy okoliczność towarzyska wolna od genetycznych uwikłań.

"(...) Jestem zmęczony nieustannym rzucaniem na siebie oskarżeń o nie dość odpowiedzialne rodzicielstwo, więc staram się zdjąć z siebie ciężar możliwych w tym względzie zaniedbań. Jednocześnie to, co się wydarza, być może stanie się dla naszej córki doświadczeniem w tym wymiarze, istotnym. Nurt życia, bieg zdarzeń lub jeśli ktoś woli - los - sam w sobie pozostaje przecież amoralny, daleki od takich pojęć jak sprawiedliwość, dobro czy zło. Przypomina to porządek panujący w naturze pozbawionej w gruncie rzeczy moralnej i etycznej refleksji. A przecież jesteśmy owej natury częścią. Co więcej, wcale nie tak istotną z punktu widzenia jej początków i późniejszego trwania. Dzisiaj dewastując naturalne porządki raczymy zapominać, że większość z nas nie przetrwałby poddana jej surowym regułom, gdyby pozbawić nas możliwości korzystania z bezpiecznego skafandra cywilizacji, która ostatecznie unicestwi tę planetę. Antropocen - termin powołany do życia przez holenderskiego chemika Paula Crutzena, który w ten sposób określił moment w historii Ziemi, w którym kluczową rolę odgrywa działalność człowieka, może okazać się momentem decydującym o losach kosmicznego ziarenka piasku, na którego powierzchni żyjemy. (...)"

"(...) Choroba to jest subtelny chlew” - pisał Marai w “Niebie i Ziemi” - “Jest w niej urynał i rytm wierszy Rilkego, bekanie i równocześnie muzyka sfer. Nade wszystko zaś jest szansą, jaką oferuje los, okazją; żyć albo umierać.” Trudno wyzionąć ducha z powodu połamanych palców, można jednak z powodzeniem tego ducha stracić jeśli człowiek poleży przed ekranem zbyt długo. “Urynał i rytm wierszy Rilkego”. Przenikliwa synteza genialnego Węgra. A zatem wzniosłość i ekskrementy. Dosłowność i metafora. Wszystko co warte uwagi powstaje przez kontrast. “(...) bekanie i jednocześnie muzyka sfer”. Bóg, który wedle Ciorana - bez Bacha pozostaje figurą drugorzędną. Człowiek w tym wszystkim jest tylko grą sprzeczności. Workiem cuchnących wnętrzności, z których potrafi wydobyć “Etiudę Rewolucyjną” albo “Braci Karamazow”. Ostatecznie zawsze odwraca się od własnego gówna. Ale przecież odwraca się pięknie i z wielkim wdziękiem udaje, że to nie jego. (...).

"(...) Ciało - obszar nieustannie trwającego konfliktu, który znajduje swój finał zawsze w tym samym punkcie - jest nim śmierć. Czym jest pragnienie nieustannej kontroli nad ciałem, o którym pisze Ehrenreich, jeśli nie rozpaczliwą i żałosną próbą zmiany scenariusza. Ile uwagi należy temu poświęcić? Ile zaangażowania wymaga od nas trwanie w przeświadczeniu o własnym dobrostanie oraz nieustanne potwierdzanie jego obecności, wykłócanie się z losem o kolejne spłachetki spokoju, które ten wydziera nam zsyłając na nas objawy, symptomy, oznaki, a przede wszystkim oferuje nam ból - ostateczny sygnał alarmowy. Jakże często traktujemy to jako działanie wrogie, a przecież ból przywołuje nas do porządku, ból koncentruje naszą rozproszoną uwagę. Ból jest przejawem troski ciała o ciało. Przypomina nam jak bardzo iluzoryczne i nietrwałe są chwile wolne od zmartwień. Poczuć ciało - oznacza, “żyć bardziej”. Poczuć ból to przyjąć prawdę tego ciała. A przecież chcemy je postrzegać wyłącznie jako źródło zmysłowych przyjemności. Tymczasem rewers przynosi doświadczenie wręcz odwrotne, o wiele bardziej prawdopodobne, dostępne i możliwe - ból oraz to jak bardzo pragniemy go uniknąć, a przecież większość z nas wcześniej czy później go doświadczy. Cóż z tego, że nie ma w nas zgody na biologiczną zużywalność naszych organizmów skoro i tak zęby psują się mimo tego, że są leczone, organy przestają działać pomimo profilaktycznej diagnostyki, a skóra starzeje się wbrew zabiegom medycznym mającym ten proces powstrzymać. (...)"

"(...) Nasza duchowość kończy się na symbolach, estetyzuje przestrzeń. Wciąż jednak niedziela Wielkiej Nocy stanowi pretekst dla rodzinnego spotkania. Gromadzi nas przy stole. Bez rytuałów i dystynkcji - mimo to - we wspólnocie - hałaśliwej, tętniącej, łakomej. Pod każdym względem - żywej. I jeśli człowiek porzuci dręczącą go chęć ucieczki, to w gruncie rzeczy dobrze się temu przyglądać z połamanymi palcami obu stóp wiedząc, że nawet to przeminie. Co więcej - będzie do tego człowiek tęsknił, bo jest w tym przecież jasne światło wibrującego spotkania. Jest gwar istotnej rozmowy i perspektywa możliwej niestrawności. Są żywi ludzie, po których nic nie zostanie. Nic poza tym, co zdołamy z tego zapamiętać, żeby ostatecznie rozpłynąć się w niepamięci - umierać w nieznanej nam przecież kolejności, co oznacza, że na poziomie potencjalnym ktoś z nas dawać może swój ostatni, świąteczny występ. Dlatego to jest ważne, Marcinku. Dlatego nie można przejść nad tym do porządku dziennego i uciec w głupi spacer. Zamiast tego ciesz się, Kochany, z połamanych palców swoich stóp, albowiem dzięki temu uczestniczysz w misterium spotkania, które może być darem o wiele bardziej istotnym niż przypuszczasz - powtarzam sobie mając w pamięci fragment z Márai’ego, który w “Niebie i Ziemi” pisze: “Pewnego dnia spotykamy się z ludźmi i akceptujemy ich. Ta chwila jest cicha. Tak, tak - mruczymy. W takich chwilach zaczynamy się starzeć.” (...)"