Marcin Zegadło

"(...) Paradoksalnie kompensacją męskich lęków jest (był) patriarchat, który "miłość zastępuje władzą" (znów Jung, który pisał, że tam gdzie jest władza, nie ma miłości). Monick natomiast twierdzi, że "pierwotnym wrogiem mężczyzny jest strach przed kobiecością i zranieniem przez innych mężczyzn". W tym miejscu aktywny staje się "rozdęty kompleks władzy i kierowana na zewnątrz furia". Cytowany już Hollis w "Cieniu Saturna" definiuje pytania jakie powinien zadać sobie mężczyzna: "Jakie lęki mnie blokują? O jakich czekających mnie zadaniach wiem w głębi własnego serca? Do czego wzywa mnie życie? Czy mogę uzgodnić swoją pracę z własnym duszą?Jak mogę służyć zarówno relacji jak i indywiduacji? Które obszary nie przeżytego życia mojego ojca powinienem zająć i wreszcie - o czym już była mowa: Gdzie powinienem wbić swoją flagę? “Kobiecość w większym stopniu determinuje biologia, a męskość - kontekst społeczny. Dlatego męskość jest bardziej krucha niż kobiecość. Kiedy miał miejsce ostatni kryzys kobiecości? Zgadza się - nigdy”. - napisze Richard V. Reeves w swojej książce zatytułowanej “Chłopcy i mężczyźni. Dlaczego współcześni mężczyźni przeżywają trudności, dlatego to ważne i co z tym zrobić”. I będzie miał rację. Ma rację. (...)"

"(...) "Żaden żywy organizm nie może na dłuższą metę normalnie funkcjonować w warunkach absolutnego realizmu." - pisze Shirley Jackson w ikonicznym otwarciu klasycznej powieści grozy “Nawiedzony dom na wzgórzu”. Doprawdy - w dziwnym splocie w tym dzienniku - groza i nadzieja. Tak jakbym grozę niemal podświadomie wprowadzał do narracji dla koniecznej być może równowagi. Nienauczony przebywania w rejestrach innych niż mroczne, ratuję się tym, co znam lepiej, z czym czuję się bezpieczniej. Realizm w swojej istocie to wierny i obiektywny opis rzeczywistości. Opis, który nie może pozwolić sobie na idealizację. Otóż - istnieje świat, który posiada określony charakter i naturę niezależną od tego, co na ten temat powstaje w naszych głowach. Nie obraz świata liczy się w tym wypadku lecz to jaki świat jest po prostu. Bo ostatecznie jakiś jest. Przynajmniej w założeniu, które dla Shirley Jackson nie jest możliwe do przezwyciężenia dla ludzkiego umysłu, który wykazuje się tendencją do kolejnych ucieczek w fikcję i miraże. Również w lęki, które w tym wypadku doskonale przewodzą wszelkiego rodzaju fantazje na temat natury rzeczy i zjawisk. Groza, po którą sięgam wydaje się w tym wypadku naturalną konsekwencją wcześniejszych prób urealnienia świata, w którym żyłem w minionych dziesięcioleciach. Świata tworzonego na własny użytek z wykorzystaniem doskonale nadającego się do tego narzędzia jakim jest, była i będzie fikcja. (...)"

"(...) Zagadnienie sprowadzić można bowiem do pytania, które zamienia w rodzaj anegdoty czeski ksiądz katolicki, wykładowca Uniwersytetu w Pradze, Tomàš Hàlik, który powiada, że ilekroć spotyka na swojej drodze ateistę, pyta go “w jakiego Boga nie wierzysz, ponieważ być może podzielamy tę samą niewiarę?” Jest w pytaniu Hàlika coś, co dotyczy mnie wprost. Jest coś, co w zawstydzająco prosty sposób łamie kod dostępu do moich upartych twierdzeń i stanowisk. Wciąż bowiem chodzi o Boga, który nie tylko znajduje sobie miejsce w tym akapicie na poziomie frazesu, ale pozostaje obecny również w świadomości piszącego te słowa - chrześcijanina a rebours. Możliwe, że wyłącznie przez to nominalnego ateisty. Odwrotność, ale wciąż na powierzchniach tej samej monety. (...)"

"(...) A u Camusa miłość i zerwane unie. Te, które nie odtrącają szansy na odnowę. I te, w których trudno dopatrzeć się takiej szansy. Wszystko wydarza się jednocześnie i podobnie jak w przypadku Nadziei nie wymaga od nas zajęcia ewangelicznego stanowiska opartego na kategorycznym tak tak - nie nie. Nadzieja nie oczekuje deklaracji. Nie wymaga wyznania wiary, chociaż jest nią w swojej istocie, co może budzić lęk u typów przesiąkniętych narracjami z kręgu idiomu charakteryzującego Hitchensa czy Dowkinsa - błyskotliwych i przenikliwych ironistów, którym miałbym ochotę dzisiaj odpowiedzieć pytaniem: “I cóż z tego, panowie?”. A przecież jeszcze tak niedawno ufałem ich rozpoznaniom bezgranicznie. Z drugiej strony to przecież Hitchens zauważa, że im słabsza w człowieku wiara, tym silniejsza potrzeba jej manifestacji. Idąc tym tropem - być może - im mniej jest w człowieku Nadziei, tym więcej o niej innym ów człowiek opowiada. Przekonać samego siebie. To jest wyzwanie godne natychmiastowego podjęcia. Dać sobie takie kłamstwo, żeby można było z niego wyprowadzić jakąś prawdę, albo dać sobie taką prawdę, żeby można było zignorować wpisane w nią kłamstwo. Wszystko wydarza się jednocześnie. “Zgoda i odmowa”. “Bunt wobec wszystkiego, co nie jest z łez i ze słońca.” (...)"

"(...) Upływu czasu. Zatrważające tempo. Mam wrażenie, a właściwie jestem głęboko przekonany o tym, że czas uległ niezrozumiałej kompresji, a dni i godziny trwają krócej, co staje się odczuwalne organicznie. Ciało buntuje się przeciw temu. Nie chce wydarzać się szybciej. Stąd niepokojące doświadczenie bycia oszukiwanym przez trudnych do ustalenia sprawców. Demiurgiczny szwindel kogoś, kto bez uprzedzenia zmienia zasady gry. Ćwierć stulecia mam przecież za sobą, a żyją we mnie wciąż intensywne wspomnienia tamtej sylwestrowej nocy, kiedy wszyscy zastanawialiśmy się czy milenijna pluskwa ogołoci nam konta, wyzeruje nasze dane w cyfrowych rejestrach, a my staniemy się mimowolnymi świadkami software’owej apokalipsy. Oczywiście nic takiego nie miało miejsca, o czym dowiedzieliśmy się już w południe 31 grudnia 1999 roku po tym jak północ wybiła w Nowej Zelandii i Australii. Kiedy o tym myślę odnoszę wrażenie, że ówczesne problemy Pierwszego Świata ważyły jednak odrobinę mniej niż ważą dzisiaj. (...)"

"(...) Problem pojawia się wtedy, kiedy człowiek decyduje się nie obsługiwać już relacji dla niej samej i żyć zaczyna w przeświadczeniu, że lepiej nie mieć, niż mieć tylko po to, żeby było. Rzecz sięga dalej niż jakość. Rzecz się odnosi do sensu. Osobność nie samotność. A nawet jeśli samotność - to warto. Nie groza drugiego człowieka jest udręką - o czym regularnie pojękuję Paweł Lęcki w swoich coraz bardziej płaczliwych, fejsbukowych postach. Nie groza - powiadam - jest ową udręką lecz pustka. Wszechogarniająca, wyczerpująca, ssąca wampirycznie - pustka. Pustka przed którą nie ma ucieczki jeśli człowiek postawi fałszywie na uprzejmość i towarzyskość. (...)"

"(...) Nie w tym rzecz, że rodzinność spotkań to wyłącznie nieprawda, fałsz i słaby teatr. W istocie jednak to jest zawsze obłędny korowód, który sunąc potyka się, meandruje, udaje, że wie dokąd zmierza i dlaczego zjawił się z tym karnawałem, a przecież każdy pogrążony jest w samotności - wypartej lub porzucanej na rzecz przeżyć stadnych - tej pustki, która imituje pełnię. Mieć odwagę powiedzieć to na głos - nie innym - samemu sobie to wykrzyczeć do ucha. Stanąć wobec tego w prawdzie i przyjąć to jak uczciwą i sprawiedliwą śmierć. Choćby w to Boże Narodzenie - minione i przeszłe - jak każde kolejne święto stada. Oczekują od nas współudziału. “Nie chcę przynależeć. Chcę być.” - pisze Kingsnorth w “Okrutnych bogach”. Z tym się zmierzyć zamiast toczyć nierówną walkę z nuklearną siłą bigosu, gastryczną apokalipsą śledzia w cebuli i jabłku, ciemnością maku i otwartą czaszką włoskiego orzecha. Skąd zatem uczucie, które przypomina do złudzenia kojące zadowolenie, które przy odrobinie dobrej woli można określić mianem ulotnego uczucia szczęścia. (...)"

"(...) bo przecież rozpad jest zjawiskiem fascynującym, o ile nie dotyczy nas w sensie ścisłym (a może nawet i wtedy). Romantyzujemy upadek, każdą klęskę. Opowiadamy sobie bajki o moralnych zwycięstwach. I jeśli nawet broni się to w dialektyce, to niekoniecznie spełnia swoją funkcję na poziomie tak elementarnym jak ciało. Ciało upada ostatecznie. Geriatryczna dekonstrukcja ciała - to wszystko, co ma nam do zaoferowania ów katalizator pożądania i namiętności - przytulny boks dla dwóch rączych koni, na które w tym biegu tak wielu fałszywie postawi. Wszystko, co może mieć wartość większą niż płyn ustrojowy lub kolejny wyrzut dopaminy - jest gdzie indziej. Trzeba było być Stwórcą ironicznym i złośliwym, żeby receptorem odbioru świata, w którym poruszamy się z większą lub mniejszą bezradnością, uczynić ludzkie ciało. A jeśli nie jest to po prostu demiurgiczny figiel, to jest to figiel innej, perfidnej natury. Z drugiej strony jak pięknie jest tym ciałem oddychać i dotykać. Jak pięknie potrafi być ciało. Bezwzględna konfrontacja jego harmonii i sprawności z jego upośledzeniem i śmiercią wydaje się okrutnym żartem. Próbą charakteru. Grą podjętą z własną i cudzą próżnością. Ćwiczeniem duchowym w rzeczywistości, w której nikt już nie mówi o duszy. Nikt już nie mówi o Duchu. Ktoś taki nie zostanie przecież potraktowany poważnie. Więc ciało - narzędzie poznania, które sadzasz człowieku na miękkiej dupie i mówisz do ciała: Spójrz jak pięknie! A potem wszystko i tak - bardziej lub mniej gwałtownie - dobiega końca. Po dupie ani śladu. Zostaje worek kości. Przy odrobinie szczęścia wyrośnie na tobie dąb lub jakaś lipa. Ogólnie lipa. Tak to zostało zorganizowane. Piękno bezwględnie brutalnego porządku. Polub i udostępnij. “Ciało, prawdziwa droga kultury, wskazuje nam nasze granice” - pisze Camus w “Notatnikach”. Szach. Mat. (...)"

"(...) Rzeczywiście wydaje się, że zjawisko niedorastania ma już swoją tradycję na gruncie kultury, w której funkcjonujemy. Być może stanowi nawet istotny filar naszej cywilizacji. Jej glinianą nogę. Kolos musi się zachwiać skoro ostentacyjnie ignoruje fakty. Miliony niedorosłych mężczyzn. Miliony niedorosłych kobiet. Niedorosłe dzieci, które życia nauczane są przez niedorosłych “dorosłych” i naturalnie zawsze gotowy do współpracy czat GPT. Zawsze gotowi wyciągnąć pomocną rękę influencerzy wykluwający się jak pryszcze z tkanki mediów społecznościowych. Bo przecież wbrew temu, co pisał Gary Snyder przywołany tutaj kilka stron wcześniej w cytacie z Kingsnortha - naszą “starszyzną” nie są książki. Książka również została zredukowana. Powszechnie - do poziomu wyszukanej rozrywki. Kulturowo - do poziomu nadprodukowanej autofikcji. Użytkowo - do poziomu coraz mniej potrzebnego poradnika lub zwierzeń celebryty. Tak jakby człowiek koniecznie chciał zaznaczyć swoją obecność w śmierci drzewa. Szkoda tego, bo jeśli nie będziemy potrafili zbudować epickiej narracji o nas samych, zrobi to za nasz wcześniej niż później jakiś bardziej lub mniej udany model językowy, który wbrew naturze tego narzędzia lubimy nazywać sztuczną inteligencją. (...)"

"(...) Późna lektura tekstów Manna (najnowszy numer Kronosa) i kilka stron Andrzejewskiego. W tekście zatytułowanym "Pochwała przemijalności" Thomas Mann nazywa "przemijalność" - "duszą bytu" pisząc, że "jest tym, co wszelkiemu życiu nadaje wartość i godność oraz czyni interesującym, albowiem to ona stwarza czas – czas zaś jest, przynajmniej potencjalnie, najwyższym, najbardziej użytecznym darem, w swojej istocie spokrewnionym, wręcz tożsamym z wszystkim, co twórcze i czynne, wszelką ruchliwością, wszelką wolą i wszelkim dążeniem, z wszelkim doskonaleniem, wszelkim postępem ku wyższemu i lepszemu. Gdzie nie ma przemijalności, nie ma początku i końca, narodzin i śmierci, tam nie ma też czasu a bezczasowość to stojąca w miejscu nicość, równie dobra i równie zła jak ona, coś absolutnie nieinteresującego." Jednocześnie w tym samym tekście Mann zauważa że czas ludzi twórczych ma "inną strukturę, inną gęstość, inną wydajność niż luźniej tkany i łatwiej się rozpływający czas owej większości". “Przemijanie mnie trapi…” - zwierza się bohater Pilichowskiego spisu cudzołożnic “ jednej ze swoich słuchaczek. Ja natomiast podzielam owo utrapienie, chociaż jest we mnie jednocześnie wiele badawczego zdumienia, które towarzyszy mi ilekroć staram się przyglądać zdarzeniom, które instynktownie umieszczamy na osi czasu, ponieważ w ten sposób łatwiej nam pojąć i zrozumieć charakter naszego istnienia. Jego w gruncie rzeczy - istotę - pozbawioną najczęściej (niestety) istotności. (...)"

"(...) Wczoraj uczestniczę w projekcji filmu dokumentalnego stanowiącego część cyklu filmowego obrazującego historię Częstochowy. Klub Politechnik pełen ludzi. Frekwencja wysoka. Na sali kilku oficjeli. Uroczystość prowadzi były redaktor działu kulturalnego częstochowskiego wydania Gazety Wyborczej. Dokument, o którym mowa, w tej części dotyczyć ma lat 1945-1950. Znam dobrze poprzednie materiały i trudno przejść obok nich obojętnie, bez uznania dla ich twórców. Tym razem niestety jest inaczej. Winą można obarczyć tych, którzy postanowili użyć w materiałach mających “przykryć” narrację płynącą z offu - obrazem - wygenerowanym przez sztuczną inteligencję. Więc oglądamy miasto na fotografiach, które teraz zostają wprawione w ruch. Machają do nas z ekranu robotnicy i mieszkańcy miasta. Uśmiecha się do nas wymachując nieprawdziwą dłonią generał Fieldorf - Nil. Uśmiecha się radośnie, chociaż lektor informuje nas, że został zamordowany przez komunistyczną bezpiekę. Ulice Częstochowy przecinają marsze nieprawdziwych, nigdy nieistniejących postaci cywilnych oraz tych w uniformach Wehrmachtu i Armii Czerwonej. Liczne halucynacje w elementach umundurowania. Ręce, które nie należą do nikogo. Twarze przypominające fizjonomią topielców spoglądających na nas spod tafli wody. Wozy pancerne i kamienice trawi nieprawdziwy ogień. Nieprawdziwe miasto wygląda z kadrów raz po raz. Naturalnie potrafię odróżnić fragmenty wygenerowane od tych, w których realizatorzy wykorzystali materiały archiwalne, mimo to całość pozbawiona jest należnej wydarzeniom powagi, a postaci, które puszczają do nas oko (dosłownie) z ekranu, pozbawione są na dodatek godności. Arogancja z jaką ktoś potraktował całość przypomina pomysł poruszania martwą babcią w trumnie, żeby wydała się bardziej żywa. Żeby raz jeszcze można było w babci dojrzeć tę miłą starszą panią, z którą mieliśmy w zwyczaju jadać urocze podwieczorki. (...)"

"(...) Należymy do pokolenia, którego nie nauczono wiary na wielu poziomach. Nie nauczono nas nadziei, że może nas w życiu spotkać jakieś dobro, na które nie musimy zasłużyć. Uczono nas wstydu w reakcji na brak “skromności”. Skutecznie zohydzono nam siebie, a teraz jakaś część z nas stara się odreagować narcystycznym odruchem skupiania na sobie uwagi, domagania się głosu wszędzie tam, gdzie zdołamy upchnąć jakąkolwiek obecność nas samych. Doświadczaliśmy przemocy bycia niewysłuchanym, ignorowanym, redukowanym przez narzucane nam kryteria oceny własnej skuteczności (wartości?), które ostatecznie rozpoznaliśmy jako fałszywe, rozpoznając zbyt późno. Odmawiano nam prawa do wspierania samych siebie przychylnością, akceptacją, miłością. Paradoksalnie i tak wychowano pokolenie, które zdominował szeroko pojęty kult ja, o którym Camus pisze, że zakłada “amatorszczyznę lub optymizm. Dwie brednie.” Kiedy człowiek rozejrzy się po świecie lub zajrzy w głąb siebie - trudno odmówić mu racji. Więc nauczono nas wstydu, który jest wiernym towarzyszem i przychodzi zawsze tam, gdzie pojawia się choćby cień samozadowolenia. Żyjemy w konflikcie podejmując rozpaczliwe próby naprawy. Terapeutyzujemy brak wiary w pomyślność. Terapeutyzujemy brak wdzięczności, ponieważ nie potrafimy być wdzięczni. (...)"