Marcin Zegadło

"(...) Tak czy owak - skoro intuicje zjawiają się przed rozumem, to należałoby przyjąć, że w bajce o dziewczynce opowiedzianej przez małego analfabetę jest wiele więcej z natury świata niż w zawracaniu głowy cytatami z Camusa i szukania ratunku w cudzej mądrości, Nie zmienia to faktu, że w obu przypadkach mówimy z wnętrza jakiejś ciemności i lepiej żeby była to wyłącznie ciemność styczniowego wieczoru, ponieważ dzisiaj, staram się to myślenie odwracać. Szukam ulgi, szukając nadziei. Wątpię nie w Boga - lecz w ateizm. Samemu sobie mówię: Sprawdzam! Nie wychodząc jak dotąd na wnioski, wychodzę jednak na przeciw. Decyduję się na udział w tym, co Whitehead nazywa “Wielką Przygodą” bez gwarancji na podróż w komfortowych warunkach, bo przecież to, czego doświadczam stawia mnie poza strefą komfortu. Dysonans wpisany jest w tę drogę. Wpisana jest w nią również obietnica. Żywe, które tętni pod warstwą zrogowaciałych powierzchni. Czy to zadanie jest zadaniem intelektu, którego funkcją i naturalną kompetencją w moim rozumieniu jest nieustannie ponawiana wątpliwość? Intelekt, który nie podważa, nie kwestionuje i nie wątpi wcześniej czy później okaże się bezużyteczny. Mówię tutaj o tym, co nazywamy "myśleniem krytycznym", ale też zwracam uwagę na to, że intelekt nie jest szczególnie potrzebny do tego, żeby entuzjastycznie popierać, afirmować, wyznawać, hołubić, a nawet buntować się, czy wzniecać rewolucje. W tym wypadku może się, co najwyżej przydać. Zawsze lepiej, kiedy jest niż kiedy go brakuje. (...)"

"(...) Kolejny raz zasypiam nad książką. Budzę się w środku nocy żeby wygasić światła. Ból karku będzie przypominał mi o niewygodnej pozycji,w której zalegałem przez ponad dwie godziny. Starzeję się, a moje ciało mi o tym przypomina. Staram się być dla siebie w tym względzie wyrozumiały. Nie gniewać się na siebie za owe zaniedbania, które wkradają się w moje lektury i pracę związaną z tym dziennikiem, ale również z redakcją tomu wierszy, który od miesięcy leży odłogiem, nie tknięty. Poza tym codzienność upomina się przecież o swoje. Na przykład - rodzicielstwo. Współcześnie to jest przecież nic innego jak nieustannie narastające poczucie winy wobec wychowawczych obowiązków zewsząd niemal transferowanych na człowieka, który ostatecznie nie jest w życiu wyłącznie ojcem lub matką. Gąszcz podcastów w swojej uciążliwej nadprodukcji skutecznie przypomina o tym jak bardzo jesteśmy niewystarczający. Czy rzeczywiście jesteśmy, będąc z generacji, która dla swoich ojców i matek często bywała przeźroczysta? (...)"

Cytowany przez Grosa, Nietzche zanim syfilis odebrał mu rozum, pisał: "(...) jak najmniej siedzieć (...) nie wierzyć żadnej myśli, która się nie urodziła na wolnym powietrzu i przy swobodnym ruchu". Jean-Jacques Rousseau twierdził natomiast, że na widok biurka i krzesła czuje mdłości, opuszcza go cała odwaga, a wszelka inspiracja nawiedza go dopiero wtedy - kiedy chodzi. Co więcej - chodzenie jest najprostszą z form pozostawania w ruchu. Nie wymaga szczególnego wysiłku jednak przy zachowaniu odpowiedniego tempa marszu wyczuwalna jest zmiana tętna, oddech przyspiesza, a rytm kroków potrafi być mantryczny. Odwrotnością tego stanu wydawać się może spoczynek ciała na kanapie z odpalonym Netflixem i zestawem przekąsek typu: "deska serów z Lidla". "Kiedy wędruję, jest nas dwóch. Moje ciało i ja: nierozłączni jak oklepany refren." - pisze Gros, co nie oznacza oczywiście, że w tym chodzeniu niepożądane staje się czyjeś towarzystwo.

"(...) "Nie uprawia się ogródka na polach Apokalipsy (...) Większość naszych współczesnych mieni się wierzącymi, ale kultura, w której żyją, ignoruje ich wierzenia albo je sobie podporządkowuje. Ta kultura nie jest już religijna, ale nie jest też taka ateistyczna, jak by się tego sama po sobie spodziewała. Nasza epoka okazuje się niebywale skuteczna w tworzeniu na oślep cywilizacji, której absolutnie nie potrafi doprowadzić do ładu" - pisze Andre Malraux (“Przemijanie a literatura”) cytowany przez Kisiela w “Czwartej nad ranem”. Znajduję ten fragment wczoraj w nocy i wiem, że to jest początek trudnej i wymagającej rozmowy - dialogu z tekstem - zwęszonym tropem, za którym podążam. Ateista, który sięga po religijny opis świata. Ziarno, które przytrafia się ślepej kurze. Nadmiar lub brak powagi - tym pachnie wnętrze tej “świątyni”, która powstaje w błyskawicznym tempie na użytek kogoś, kto być może powinien już zrozumieć, że stawką w tej Wielkiej Przygodzie jest wybór, nie namysł i nasłuchiwanie. Wybór - żadna inna łaska, która spada z nieba.: "Na naszej pustyni nie sypie się manna" - powiada Abraham Joshua Heschel. Nasza kultura dostarcza nam niezliczoną ilość wymówek. Na przykład - negocjacje. Zamęt sumienia interpretowany jako refleksja lub wewnętrzny dialog. Ignorowanie przeczuć. Odsuwanie od siebie intuicji. Być może negocjuję sam z sobą warunki tej “odmiany”. Mam oczy i nie widzę. Mam uszy i nie słyszę. Wymówka zamiast wyboru. Wygodna intelektualnie pozycja - zgłębiać, drążyć, eksplorować. Książki układać w stosy żeby to przykryć wiedzą. Żeby to zagłuszyć, bo przecież nic wielkiego się nie wydarza, żadnych objawień i iluminacji. Najzwyczajniej w świecie - budzę się i idę na spacer. (...)"

"(...) Co jeśli istnieją wyłącznie dwie kategorie opisu świata? Przeciwstawne sobie: Prawda i Nieprawda? Co jeśli tak jest wbrew temu, z czym zostajemy mając już w sobie doświadczenie ponowoczesności lub post-ponowoczesności. Co jeśli żyjemy doświadczając bez końca kolejnych zaprzeczeń i sprzeczności opatrywanych zaklętym przedroskiem “post”, pozostając w absolutnym zmąceniu, odcięci od każdego porządku, który miałby swoje korzenie w czymś, co Bierdiajew nazywa “pierwiastkami wyższymi od człowieka”. No ale jeśli człowiek rzeczywiście jest miarą wszechrzeczy jak chce Protagoras z Abdery, to owo pragnienie i owa potrzeba, którą tutaj nieostrożnie komunikuję - jest herezją, ponieważ przypomina “odstępstwo od wiary”. Wiary w świecki humanizm i indywidualizm, z którymi tak bezlitośnie rozprawia Bierdiajew. A to już jest o jeden krok za daleko jeśli chce się być traktowanym poważnie przez tych, którzy paradoksalnie od wszelkiej powagi starają się konsekwentnie odcinać. (...)"

"(...) dzisiaj o wiele lepiej uprawia się ironię, hoduje się sarkazm, w najlepszym wypadku nieprzejrzystość i wieloznaczność. Dzisiaj gestem o wiele bardziej kontrkulturowym wydaje się nawrócenie na chrześcijaństwo niż apostazja czy hucznie deklarowany ateizm. Wykpić o wiele wygodniej niż wysłuchać z uwagą. W kulturze, w której powierzchowność stała się standardem, coraz trudniej opowiadać historie, których nie można sprowadzić do atrakcyjnego nagłówka. Gdyby kapitał kapitał kulturowy ogromnej części naszych sióstr i braci był gotówką nawet w mocnej walucie, można by go roztrwonić do szczętu robiąc nieostrożne zakupy w Pepco. Proszę mnie pozwać za to stwierdzenie, albo zarzucić mi klasizm. Dzisiaj wmawia się ludziom, że ich wolność to również prawo do bycia ignorantem lub głupcem. Skoro im się to wmawia, to proszę im teraz pozwolić ślinić się nad zrozumieniem krótkiego tekstu, z którym muszą zmierzyć się zamiast scrollować kolejne rolki na TikToku. (...)"

"(...) Paradoksalnie kompensacją męskich lęków jest (był) patriarchat, który "miłość zastępuje władzą" (znów Jung, który pisał, że tam gdzie jest władza, nie ma miłości). Monick natomiast twierdzi, że "pierwotnym wrogiem mężczyzny jest strach przed kobiecością i zranieniem przez innych mężczyzn". W tym miejscu aktywny staje się "rozdęty kompleks władzy i kierowana na zewnątrz furia". Cytowany już Hollis w "Cieniu Saturna" definiuje pytania jakie powinien zadać sobie mężczyzna: "Jakie lęki mnie blokują? O jakich czekających mnie zadaniach wiem w głębi własnego serca? Do czego wzywa mnie życie? Czy mogę uzgodnić swoją pracę z własnym duszą?Jak mogę służyć zarówno relacji jak i indywiduacji? Które obszary nie przeżytego życia mojego ojca powinienem zająć i wreszcie - o czym już była mowa: Gdzie powinienem wbić swoją flagę? “Kobiecość w większym stopniu determinuje biologia, a męskość - kontekst społeczny. Dlatego męskość jest bardziej krucha niż kobiecość. Kiedy miał miejsce ostatni kryzys kobiecości? Zgadza się - nigdy”. - napisze Richard V. Reeves w swojej książce zatytułowanej “Chłopcy i mężczyźni. Dlaczego współcześni mężczyźni przeżywają trudności, dlatego to ważne i co z tym zrobić”. I będzie miał rację. Ma rację. (...)"

"(...) "Żaden żywy organizm nie może na dłuższą metę normalnie funkcjonować w warunkach absolutnego realizmu." - pisze Shirley Jackson w ikonicznym otwarciu klasycznej powieści grozy “Nawiedzony dom na wzgórzu”. Doprawdy - w dziwnym splocie w tym dzienniku - groza i nadzieja. Tak jakbym grozę niemal podświadomie wprowadzał do narracji dla koniecznej być może równowagi. Nienauczony przebywania w rejestrach innych niż mroczne, ratuję się tym, co znam lepiej, z czym czuję się bezpieczniej. Realizm w swojej istocie to wierny i obiektywny opis rzeczywistości. Opis, który nie może pozwolić sobie na idealizację. Otóż - istnieje świat, który posiada określony charakter i naturę niezależną od tego, co na ten temat powstaje w naszych głowach. Nie obraz świata liczy się w tym wypadku lecz to jaki świat jest po prostu. Bo ostatecznie jakiś jest. Przynajmniej w założeniu, które dla Shirley Jackson nie jest możliwe do przezwyciężenia dla ludzkiego umysłu, który wykazuje się tendencją do kolejnych ucieczek w fikcję i miraże. Również w lęki, które w tym wypadku doskonale przewodzą wszelkiego rodzaju fantazje na temat natury rzeczy i zjawisk. Groza, po którą sięgam wydaje się w tym wypadku naturalną konsekwencją wcześniejszych prób urealnienia świata, w którym żyłem w minionych dziesięcioleciach. Świata tworzonego na własny użytek z wykorzystaniem doskonale nadającego się do tego narzędzia jakim jest, była i będzie fikcja. (...)"

"(...) Zagadnienie sprowadzić można bowiem do pytania, które zamienia w rodzaj anegdoty czeski ksiądz katolicki, wykładowca Uniwersytetu w Pradze, Tomàš Hàlik, który powiada, że ilekroć spotyka na swojej drodze ateistę, pyta go “w jakiego Boga nie wierzysz, ponieważ być może podzielamy tę samą niewiarę?” Jest w pytaniu Hàlika coś, co dotyczy mnie wprost. Jest coś, co w zawstydzająco prosty sposób łamie kod dostępu do moich upartych twierdzeń i stanowisk. Wciąż bowiem chodzi o Boga, który nie tylko znajduje sobie miejsce w tym akapicie na poziomie frazesu, ale pozostaje obecny również w świadomości piszącego te słowa - chrześcijanina a rebours. Możliwe, że wyłącznie przez to nominalnego ateisty. Odwrotność, ale wciąż na powierzchniach tej samej monety. (...)"

"(...) A u Camusa miłość i zerwane unie. Te, które nie odtrącają szansy na odnowę. I te, w których trudno dopatrzeć się takiej szansy. Wszystko wydarza się jednocześnie i podobnie jak w przypadku Nadziei nie wymaga od nas zajęcia ewangelicznego stanowiska opartego na kategorycznym tak tak - nie nie. Nadzieja nie oczekuje deklaracji. Nie wymaga wyznania wiary, chociaż jest nią w swojej istocie, co może budzić lęk u typów przesiąkniętych narracjami z kręgu idiomu charakteryzującego Hitchensa czy Dowkinsa - błyskotliwych i przenikliwych ironistów, którym miałbym ochotę dzisiaj odpowiedzieć pytaniem: “I cóż z tego, panowie?”. A przecież jeszcze tak niedawno ufałem ich rozpoznaniom bezgranicznie. Z drugiej strony to przecież Hitchens zauważa, że im słabsza w człowieku wiara, tym silniejsza potrzeba jej manifestacji. Idąc tym tropem - być może - im mniej jest w człowieku Nadziei, tym więcej o niej innym ów człowiek opowiada. Przekonać samego siebie. To jest wyzwanie godne natychmiastowego podjęcia. Dać sobie takie kłamstwo, żeby można było z niego wyprowadzić jakąś prawdę, albo dać sobie taką prawdę, żeby można było zignorować wpisane w nią kłamstwo. Wszystko wydarza się jednocześnie. “Zgoda i odmowa”. “Bunt wobec wszystkiego, co nie jest z łez i ze słońca.” (...)"

"(...) Upływu czasu. Zatrważające tempo. Mam wrażenie, a właściwie jestem głęboko przekonany o tym, że czas uległ niezrozumiałej kompresji, a dni i godziny trwają krócej, co staje się odczuwalne organicznie. Ciało buntuje się przeciw temu. Nie chce wydarzać się szybciej. Stąd niepokojące doświadczenie bycia oszukiwanym przez trudnych do ustalenia sprawców. Demiurgiczny szwindel kogoś, kto bez uprzedzenia zmienia zasady gry. Ćwierć stulecia mam przecież za sobą, a żyją we mnie wciąż intensywne wspomnienia tamtej sylwestrowej nocy, kiedy wszyscy zastanawialiśmy się czy milenijna pluskwa ogołoci nam konta, wyzeruje nasze dane w cyfrowych rejestrach, a my staniemy się mimowolnymi świadkami software’owej apokalipsy. Oczywiście nic takiego nie miało miejsca, o czym dowiedzieliśmy się już w południe 31 grudnia 1999 roku po tym jak północ wybiła w Nowej Zelandii i Australii. Kiedy o tym myślę odnoszę wrażenie, że ówczesne problemy Pierwszego Świata ważyły jednak odrobinę mniej niż ważą dzisiaj. (...)"

"(...) Problem pojawia się wtedy, kiedy człowiek decyduje się nie obsługiwać już relacji dla niej samej i żyć zaczyna w przeświadczeniu, że lepiej nie mieć, niż mieć tylko po to, żeby było. Rzecz sięga dalej niż jakość. Rzecz się odnosi do sensu. Osobność nie samotność. A nawet jeśli samotność - to warto. Nie groza drugiego człowieka jest udręką - o czym regularnie pojękuję Paweł Lęcki w swoich coraz bardziej płaczliwych, fejsbukowych postach. Nie groza - powiadam - jest ową udręką lecz pustka. Wszechogarniająca, wyczerpująca, ssąca wampirycznie - pustka. Pustka przed którą nie ma ucieczki jeśli człowiek postawi fałszywie na uprzejmość i towarzyskość. (...)"