Marcin Zegadło

"(...) "Wielkie Teraz” jest duchem naszej epoki, która doskonale czuje się z samą sobą trwając w aroganckim przeświadczeniu o swojej mądrości, wiedzy i kontroli nad coraz większą przestrzenią wszelkiej ludzkiej aktywności. Tymczasem choroba każe nam wysiąść z rozpędzonego bolidu, którym poruszamy się ogłuszeni i zacząć funkcjonować w rzeczywistości dusznych poczekalni, w których czas płynie wolniej, a my zaczynamy go zauważać. Mamy go przecież niewiele - od czego tak rozpaczliwie odwracamy się w codzienności, która czule potrafi myśleć wyłącznie o tym, co nowe lub młode, starość traktując jak niepożądaną, wstrętną ciału aberrację. Cierpliwość jest słowem z języka obcego naszej kulturze. Kulturze, w której człowiek stracił zdolność do głębszego namysłu, w czym Byung Chul Han widzi przecież źródło współczesnego kryzysu wiary, o którym mówię, kiedy myślę o mojej nieufności do deklarowanych wcześniej postaw. To nie strach zwraca nas w stronę Tajemnicy. Prowadzi nas do niej głęboka i autentycznie przeżywana potrzeba odnalezienia nadziei, trwania w rzeczywistości, która dzięki niej wydaje się “wyższa” - może nawet nie pozbawiona sensu i celu. Bywamy tym zawstydzeni. Być może dlatego, że kojarzymy to z naiwnością lub wydajemy się sobie słabi, nie widząc w tym wielkiej odwagi. Odwagi wyboru kontrkulturowego. (...)"

"(...) A zatem "miłość" jako religia po upadku religii. "Ostateczna wiara po końcu wszelkiej wiary" - siła, która ma wypełnić "pustkę po Bogu, kraju, klasie, polityce i rodzinie zajmujących centralne miejsce w życiu poprzednich pokoleń”. W konsekwencji - jak zauważa Laurent-Mayard - budujemy społeczeństwa wokół "związków", zamiast budować je wokół np. przyjaźni lub rodziny. Warto dodać, że niekoniecznie tej definiowanej tradycyjnie. Wręcz przeciwnie. Co do zasady “Postromantyczność” prowadzi nas przez skomplikowane zagadnienia począwszy od redefinicji przyjaźni, przez redefinicję miłości, na allorodzicielstwie skończywszy, ja natomiast po uważnej lekturze - niestety - nie potrafię oprzeć się wrażeniu, że mam do czynienia z jedną z tych narracji, która próbuje forsować konstrukty i rozwiązania, o których wiemy, że nie sposób oprzeć na nich funkcjonowania społeczeństw, które mają przetrwać, rozwijać się - a tym samym, co wydaje się w tym wypadku konieczne - po prostu - mnożyć się w sensie ścisłym. Jeżeli przyjmiemy, zgodnie z życzeniem autorki, że heteroseksualność jest uznawana za normę w porządkach, które są niepożądane, to wcześniej czy później będziemy musieli zadać sobie pytanie, co w takim razie stanowi pożądaną normę, skoro większość osób heteroseksualnych znajduje się poza nią. Rzecz w tym, że czy nam się to podoba czy nie - większość osobników z gatunku homo sapiens przejawia jednak skłonności do interesowania się płcią przeciwną. (...)"

"(...) Co więcej - stan rzeczy utrwala się i krzepnie. Wyśmienicie odnajdujemy się przecież w kulturze terapeutycznej. Z wdziękiem i poczuciem wyższości posługujemy się językiem poppsychologii, który z coraz bardziej popularnych i brutalnie monetyzowanych podcastów przeniósł się do naszych mieszkań, kawiarni, zadomowił się w nas samych na dobre, a my zadomowiliśmy się w gabinetach psychoterapeutów, których nikt nie rozlicza z ich pracy w sposób szczególnie dyscyplinujący. Ufamy licząc na to, że ostatecznie wszystko może skończyć się na “błędzie w wyborze”, że koniec końców jak nie jeden to drugi, a że terapeutów przybywa jak grzybów po deszczu nie musimy się dręczyć obawą, że dla nas terapeuty zabraknie. Oczywiście nie uważam, że pomoc psychoterapeutyczna to coś złego. Problem polega na tym, że jak we wszystkim w tym również straciliśmy umiar rozszerzając zarówno znaczenie pojęć jak i zakres pomocy na wiele obszarów, w których zarówno kiedyś jak i dzisiaj moglibyśmy uniknąć “wejścia w proces”. Jak pisze bell hooks w swojej książce zatytułowanej "Wszystko o miłości. Nowe wizje": "Kultura zachęcająca do szukania szybkiej ulgi w każdym dyskomforcie czy bólu wychowała ludzi, których cierpienie emocjonalne łatwo niszczy, niezależnie od tego, jak bardzo jest względne". Tymczasem “ufamy procesowi” tak jak kiedyś nadzieję pokładaliśmy w Bogu czy modlitwie. Duch zawsze będzie domagał się troski i uwagi. Pustka, która wypełnia się treścią jest zawsze pustką, którą wypełnia rytm określonej kultury. Ta, w której żyjemy nie potrzebuje już przecież religijności w niegdysiejszej formule - tworzy własną. W czymś przecież - tak czy inaczej musimy się odrodzić - jak pisze William James (...)"

"(...) Ciało nie pozwala mi o sobie zapomnieć i zabiega z pasją o uwagę. Jednocześnie dojrzewa we mnie przeczuwana świadomość znaczenia, które ma dla mnie życie w swojej istocie. Życie, które jak powiada Radek - jest “dobre tylko dlatego, bo jest.” Radykalny upadek wymagań oraz oczekiwań. Redukcja wszelkiej roszczeniowości. Dręczące nienasycenie i smutek “końca drogi”. Przede wszystkim jednak zawstydzający patos wyobraźni, która podsuwa scenariusze w swojej naturze - ostateczne, a przez to śmieszne i straszne. Groza kompromitacji. W pozycji horyzontalnej z rurką w gardle i krążącym w żyłach środkiem usypiającym ma w sobie człowiek mniej więcej tyle wdzięku, co wczorajsza bielizna porzucona w przypadkowym miejscu. Groza banalności. Poddanie się zabiegom medycznym w stanie wyłączonej świadomości, zdanie się na cudze kompetencje, więc w pewnym sensie - zdanie się na los - ma w sobie urok skoku do wody wobec braku wiedzy o tym jak głęboko znajduje się dno. Groza analogii. A zatem nieustanne “łączenie kropek” w niechlubnym celu zadręczania się efektem błędu potwierdzenia. Analiza objawów - jedyny taki przypadek, w którym pogłębiana wiedza może okazać się źródłem pozornych dramatów i nieszczęść. W lęku jesteśmy w stanie uwierzyć we wszystko. "Najgorszy lęk jest ten, którego nie możemy nazwać." - pisał Truman Capote w powieści z "Z zimną krwią". (...)"

"(...) …a zatem ciało doczekało się należnej mu uwagi. Będą teraz ciału zaglądać przez skórę - do środka. Mięso i kości, mięśnie, tłuszcz i stawy, tkanki, śluzówki, organy - wszystko pójdzie pod lupę diagnostyki obrazowej, a ja będę wyczekiwał opisów badań i rozpoznań. Na samą myśl o tym tracę chęć do życia, a przecież nic poza życiem nie ma w tym wypadku większego znaczenia. Życie jest w tym procesie przedmiotem wnikliwych badań i po nie już wkrótce sięgną fachowe dłonie specjalistów. Tymczasem stoję na rozdrożu możliwych nastrojów. Czy cieszyć się, że tak szybko poznam prawdę o tym, co wiedzieć powinienem, czy raczej martwić się i pogrążyć w teatralnej zadumie nad losem człowieka, który dożył wieku, w którym kolejne badania będą zlecane mu coraz częściej, a ból będzie wymownym dowodem na to, że człowiek żyje? Jak mawiał mój dziadek - ten sam, który odsiedział swoje w Gross Rosen, a później ukończył studia medyczne i został lekarzem: “Jeśli człowiek budzi się po pięćdziesiątce i nic go nie boli, jest to wyraźny dowód na to, że umarł we śnie”. Być może myśl mojego dziadka nie brzmiała dosłownie w ten sposób, ale mniej więcej taki był sens dziadkowego bon motu. (...)"

"(...) Język tego dziennika bywa wzniosły. Puszy się cytatami. Pawi ogon cudzej mądrości zamiast odwagi mówienia wprost? Z drugiej strony żyjemy w nieznośnej kulturze autentyczności oczekującej od nas pornografii wyznań. Samopordukcja. Autowyzysk w poczuciu realizacji własnych potrzeb, które w rzeczywistości stanowią wyłącznie cudze oczekiwania. Narracje tożsamościowe. Nieustanna potrzeba deklarowania tego kim jestem. Wysyp opinii i konieczność zajęcia stanowiska w każdej sprawie. Media społecznościowe uginające się pod ciężarem wiecznie gotowych reagować komentatorów - tych depresyjnych i płaczliwych jak Lęcki, tych sarkastycznych i nieznośnie współczesnych jak Najder, tych agresywnych i kategorycznych jak Gretkowska. Oszalały od zajętych stanowisk kompas tego medium to autentyczna karuzela od której obrotów można dostać mdłości. Rzeczywistość, w której jeśli zatrzymasz się w miejscu, ktoś natychmiast wpadnie ci na plecy i złamie kręgosłup. Płyniesz głównym nurtem lub spływasz rynsztokiem? W tym wypadku wydostanie się z własnej głowy to zadanie wymagające radykalnej zmiany nawyków. Zmiany pozycji wobec współczesności. Odmowy współdziałania, co faktycznie sprowadza się do zaniechań. (...)"

"(...) Jednym słowem trudno orzec, co gorsze - komory gazowe, czy niemożliwy do okiełznania ruch płyt tektonicznych. Z tym mniej więcej przychodzi Mailer, a Lennon słucha. Zysk i Sk-a natomiast Mailera wydaje, ponieważ dwa Pulitzery najwyraźniej czynią godnym uwagi każdy bełkot. A jest to bełkot pierwszorzędny, arogancki, naiwny i w gruncie rzeczy wyjątkowo amerykański ponieważ jest zrobiony ze wszystkiego, co w amerykańskiej kulturze wydaje się najgorsze. Mianowicie opowieść Mailera zrobiona jest z powierzchowności. Gdyby podobne rzeczy opowiadał na przykład Wojciech Cejrowski wszyscy pokładaliby się ze śmiechu lub pukali się w czoło z poniekąd słusznym poczuciem, że oto mamy do czynienia z prymitywną próbą zamknięcia dalece niedoskonałych obserwacji w system wierzeń, który przypomina treści, jakie można usłyszeć uczestnicząc w spotkaniu organizowanym przez rekruterów jakiejś sekty. (...)"

"(...) Kilka raportów z Londynu. Syn dzieli się wrażeniami z wyspy. Ojciec, który mocno trzyma się kontynentu - słucha. Rozmontowane imperium, które nie upadło. Karol Stuart - pierwszy nowożytny monarcha ścięty przez Republikę, która niewiele później wyrzeknie się samej siebie restaurując katolicką wówczas dynastię. Dziś po cyklach zmian i przeistoczeń Anglia wciąż pozostaje monarchią pełną konserwatywnego blichtru. Karol III nie porusza się po Londynie rowerem jak jego szwedzki odpowiednik. Jego niedawno zmarła matka spędziła swoje niemal stuletnie życie szczelnie zamknięta w murach królewskich rezydencji. Tymczasem mój syn fotografuje Londyn, a ja z córką gniję gdzieś na obrzeżach dawnej Kongresówki żywiąc nadzieją, że mróz, który trzyma od kilku dni to już agonia tej zimy. Czytam Jona Fossego w rozmowie z Eskilem Skjeldalem. “Misterium wiary” jest wyznaniem, które Fosse wydaje się czynić niechętnie, bowiem jak pisze Skjeldal: “Przekonanie, że misterium powinno być spowite milczeniem, bywa niekiedy silniejsze niż potrzeba jego rozgłaszania”. "Bóg jest, ale nie istnieje" - mówi Fosse powołując się na Ciorana - "Dla mnie oznacza to, że Bóg jest we wszystkim, co jest, jest częścią wszystkiego, co jest, lecz nie jest czymś ograniczonym, czymś, co można zdefiniować w taki czy inny sposób, nie jest żadnym obiektem, więc w pewnym sensie nie jest niczym, co egzystuje, co istnieje". Przekonuje mnie ta optyka. Jest ostrożna i radykalna jednocześnie. W rycie rzymskim ociera się niemal o herezję ... (...)"

"(...)Żyjemy w świecie najbardziej bezpiecznym ze światów, których doświadczyła przed nami ta planeta. Jednocześnie narażeni jesteśmy na bezprecedensową grozę bycia częścią rzeczywistości, w której nie sposób odróżnić realne od nierealnego, prawdę od nieprawdy, intymność od wyznania i autentyczność od statusu w mediach społecznościowych. Można od tego uciekać, ale przecież nie sposób od tego uciec. Jesteśmy bowiem dostępni. Czy nam się to podoba, czy nie. Na wyciągnięcie ręki. Zawsze w orbicie potencjalnego kontaktu (...)"

"(...) Wysyp uciążliwych aktywności. Droga do Warszawy w śnieżnej zamieci. Powrót nocą na granicy poślizgu. Systemy wspomagające układ sterowania, które producent określił mianem “inteligentych” raz po raz korygują tor jazdy szarpiąc kierownicą. Już nie ja decyduję o tym, czy przeżyję. Teraz “inteligentny” pojazd porywa mnie ku życiu i nawet jeśli miałbym zamiar z nonszalancją właściwą dla tych, którym ziemia osuwa się spod nóg, wbić się w przydrożną bandę - wcześniej - musiałbym pokonać opór myślącej za mnie maszyny. Żyjemy w epoce kolejnych abdykacji: inteligencji żywej na rzecz sztucznej, wolnej woli na rzecz wolnej i bezpiecznej jazdy, krytycznego myślenia na rzecz inkluzywności, uważności oraz mętnych narracji z pogranicza brutalnego hejtu i lewicowego bełkotu o klasizmie, któremu jednocześnie towarzyszą nienawistne komentarze pod adresem każdego, kto odwraca się świadomie lub nie od sformatowanego języka “wrażliwego projektu”, który obraża się na wszystko karmiąc się oburzeniem. (...)"

Czy antidotum na lęk przed odchodzeniem może być "utowarowiony" buddyzm pozbawiony jakichkolwiek odniesień do transcendencji? Kim w rzeczywistości jest Larry Ellison, współzałożyciel Oracle deklarujący, że przywykł do osiągania celów, więc nie rozumie dlaczego miałby się kiedykolwiek zatrzymać, tymczasem śmierć "bardzo go wkurza", w związku z czym decyduje się wydać miliony dolarów na badania nad powstrzymaniem procesu starzenia. Jak donosi cytowany przez autorkę Newsweek: "Peter Thiel, miliarder, współzałożyciel Pay Palla, planuje dożyć 120 lat. (...) Dimitry Itskov, ojciec chrzestny rosyjskiego internetu, twierdzi, że jego celem jest 10 tysięcy lat życia." Wspomniany wcześniej Ellison uważa, że "samo pojęcie akceptacji śmiertelności jest niepojęte, a współzałożyciel Google, ma nadzieję, że pewnego dnia wynajdzie lekarstwo na śmierć". Pycha przesiąknięta groteską. Paniczny lęk przebrany za bezczelność lub tupet. “Ja”, które wije się w konwulsyjnym lęku, więc zaczyna bredzić. “Śmierć jest nie do przyjęcia, chyba że ktoś umie zapomnieć o własnym ja” - zauważa w swoim dzienniku Susan Sontag. Intelektualne tło dla takiej definicji “ja” Ehrenreich widzi w figurze “śmierci Boga”. Magazyn “Time” w roku 1966 publikuje okładkę z pytaniem sformułowanym przez Nietzchego: “Czy Bóg umarł?”. Najwyraźniej odpowiedź na to pytanie, której udzieliła sobie część ludzkości czytającą “Timesa” brzmiała: “Owszem - ten gość nie żyje” i odtąd jesteśmy “sami w martwym wszechświecie, nie pozostały już poza nami żadne świadome istoty”. Gdyby rozumowali w ten sposób “średniowieczni”, być może nigdy nie powstałyby gotyckie katedry

"(...) Późny spacer. Od kilku dni gwałtowne ocieplenie sprawia, że powietrze wydaje się niemal wiosenne. Prognozy wieszczą jednak rychły powrót mrozu, więc korzystając z okazji błądzę po mieście rozpaczliwie usiłując nadać wędrówce jakiś wektor. Odnajduje się zatem pośród książek w czynnym jeszcze Empiku i całkiem niewiele brakuje do tego, żebym opuścił ten moloch z “Septologią” Fosse’go. Od zakupu powstrzymuje mnie jedynie lista lektur, do przeczytania zapisana wymownie w stosach książek, które wypełniają przestrzeń mojego mieszkania. Centrum natomiast wyludnione. Pomimo piątku - zatrzymane i puste. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu mieszkało tutaj niemal ćwierć miliona ludzi. Dzisiaj populacja tego powiatowego miasta, na którym ciąży odium rosyjskiego zaboru i smutek pokracznej Kongresówki, nie przekracza dwustu tysięcy mieszkańców. Ale nie demografia przychodzi mi do głowy, kiedy maszeruję w ciemnościach. (...)"