Marcin Zegadło

"(...) Jestem zmęczony nieustannym rzucaniem na siebie oskarżeń o nie dość odpowiedzialne rodzicielstwo, więc staram się zdjąć z siebie ciężar możliwych w tym względzie zaniedbań. Jednocześnie to, co się wydarza, być może stanie się dla naszej córki doświadczeniem w tym wymiarze, istotnym. Nurt życia, bieg zdarzeń lub jeśli ktoś woli - los - sam w sobie pozostaje przecież amoralny, daleki od takich pojęć jak sprawiedliwość, dobro czy zło. Przypomina to porządek panujący w naturze pozbawionej w gruncie rzeczy moralnej i etycznej refleksji. A przecież jesteśmy owej natury częścią. Co więcej, wcale nie tak istotną z punktu widzenia jej początków i późniejszego trwania. Dzisiaj dewastując naturalne porządki raczymy zapominać, że większość z nas nie przetrwałby poddana jej surowym regułom, gdyby pozbawić nas możliwości korzystania z bezpiecznego skafandra cywilizacji, która ostatecznie unicestwi tę planetę. Antropocen - termin powołany do życia przez holenderskiego chemika Paula Crutzena, który w ten sposób określił moment w historii Ziemi, w którym kluczową rolę odgrywa działalność człowieka, może okazać się momentem decydującym o losach kosmicznego ziarenka piasku, na którego powierzchni żyjemy. (...)"

"(...) Choroba to jest subtelny chlew” - pisał Marai w “Niebie i Ziemi” - “Jest w niej urynał i rytm wierszy Rilkego, bekanie i równocześnie muzyka sfer. Nade wszystko zaś jest szansą, jaką oferuje los, okazją; żyć albo umierać.” Trudno wyzionąć ducha z powodu połamanych palców, można jednak z powodzeniem tego ducha stracić jeśli człowiek poleży przed ekranem zbyt długo. “Urynał i rytm wierszy Rilkego”. Przenikliwa synteza genialnego Węgra. A zatem wzniosłość i ekskrementy. Dosłowność i metafora. Wszystko co warte uwagi powstaje przez kontrast. “(...) bekanie i jednocześnie muzyka sfer”. Bóg, który wedle Ciorana - bez Bacha pozostaje figurą drugorzędną. Człowiek w tym wszystkim jest tylko grą sprzeczności. Workiem cuchnących wnętrzności, z których potrafi wydobyć “Etiudę Rewolucyjną” albo “Braci Karamazow”. Ostatecznie zawsze odwraca się od własnego gówna. Ale przecież odwraca się pięknie i z wielkim wdziękiem udaje, że to nie jego. (...).

"(...) Ciało - obszar nieustannie trwającego konfliktu, który znajduje swój finał zawsze w tym samym punkcie - jest nim śmierć. Czym jest pragnienie nieustannej kontroli nad ciałem, o którym pisze Ehrenreich, jeśli nie rozpaczliwą i żałosną próbą zmiany scenariusza. Ile uwagi należy temu poświęcić? Ile zaangażowania wymaga od nas trwanie w przeświadczeniu o własnym dobrostanie oraz nieustanne potwierdzanie jego obecności, wykłócanie się z losem o kolejne spłachetki spokoju, które ten wydziera nam zsyłając na nas objawy, symptomy, oznaki, a przede wszystkim oferuje nam ból - ostateczny sygnał alarmowy. Jakże często traktujemy to jako działanie wrogie, a przecież ból przywołuje nas do porządku, ból koncentruje naszą rozproszoną uwagę. Ból jest przejawem troski ciała o ciało. Przypomina nam jak bardzo iluzoryczne i nietrwałe są chwile wolne od zmartwień. Poczuć ciało - oznacza, “żyć bardziej”. Poczuć ból to przyjąć prawdę tego ciała. A przecież chcemy je postrzegać wyłącznie jako źródło zmysłowych przyjemności. Tymczasem rewers przynosi doświadczenie wręcz odwrotne, o wiele bardziej prawdopodobne, dostępne i możliwe - ból oraz to jak bardzo pragniemy go uniknąć, a przecież większość z nas wcześniej czy później go doświadczy. Cóż z tego, że nie ma w nas zgody na biologiczną zużywalność naszych organizmów skoro i tak zęby psują się mimo tego, że są leczone, organy przestają działać pomimo profilaktycznej diagnostyki, a skóra starzeje się wbrew zabiegom medycznym mającym ten proces powstrzymać. (...)"

"(...) Nasza duchowość kończy się na symbolach, estetyzuje przestrzeń. Wciąż jednak niedziela Wielkiej Nocy stanowi pretekst dla rodzinnego spotkania. Gromadzi nas przy stole. Bez rytuałów i dystynkcji - mimo to - we wspólnocie - hałaśliwej, tętniącej, łakomej. Pod każdym względem - żywej. I jeśli człowiek porzuci dręczącą go chęć ucieczki, to w gruncie rzeczy dobrze się temu przyglądać z połamanymi palcami obu stóp wiedząc, że nawet to przeminie. Co więcej - będzie do tego człowiek tęsknił, bo jest w tym przecież jasne światło wibrującego spotkania. Jest gwar istotnej rozmowy i perspektywa możliwej niestrawności. Są żywi ludzie, po których nic nie zostanie. Nic poza tym, co zdołamy z tego zapamiętać, żeby ostatecznie rozpłynąć się w niepamięci - umierać w nieznanej nam przecież kolejności, co oznacza, że na poziomie potencjalnym ktoś z nas dawać może swój ostatni, świąteczny występ. Dlatego to jest ważne, Marcinku. Dlatego nie można przejść nad tym do porządku dziennego i uciec w głupi spacer. Zamiast tego ciesz się, Kochany, z połamanych palców swoich stóp, albowiem dzięki temu uczestniczysz w misterium spotkania, które może być darem o wiele bardziej istotnym niż przypuszczasz - powtarzam sobie mając w pamięci fragment z Márai’ego, który w “Niebie i Ziemi” pisze: “Pewnego dnia spotykamy się z ludźmi i akceptujemy ich. Ta chwila jest cicha. Tak, tak - mruczymy. W takich chwilach zaczynamy się starzeć.” (...)"

"(...) I jeszcze “miary niewidoczne”. Nic bardziej niż one nie wymaga odwagi. Garda powinna być zdjęta. Głowa wystawiona na ciosy. Niekoniecznie w porządku nadstawiania “drugiego policzka”. Z całą pewnością jednak w gotowości na wiedzę, która może pozbawiać nas komfortu wygodnego trwania, a przecież o nic bardziej nie dbamy od dziesięcioleci niż o komfort. Szczególnie własny. Mówi o tym do nas często fałszywa lub błędnie interpretowana terapia w jej uproszczonych wariantach powstałych dla naszej wygody. A zatem: nie wymagać od siebie zbyt wiele, jeśli zdołasz - wiń innych. Lista winnych pozostaje do twojej dyspozycji, na jej szczycie odnajdziesz toksycznych, niedojrzałych emocjonalnie rodziców, patriarchów lub po prostu mężczyzn jako wyziew kultury gwałtu i wszelkiej innej przemocy, wszystkich tych, którzy czegoś od ciebie chcą, a przecież byłeś krzywdzony - nieświadomy i straumatyzowany plączesz się teraz w pokracznych narracjach o samym sobie usuwając z “grona znajomych” każdego, kto nie jest skłonny zgodzić się z tobą w każdej sprawie. Tymczasem “miary niewidoczne” mogą okazać się podróżą do świata, który nie orbituje wokół ciebie, który od ciebie oczekuje, który się tobie przygląda okiem o wiele mniej życzliwym niż twój uprzejmy psychoterapeuta. Co zatem powiesz “Płatku Śniegu”, “Śnieżynko”, “Osobo pacjencka”, “Osobo kliencka”, “Osobo autorska”, “Osobo studencka”, “Osobo męska, niemęską, żeńska” i “Trzecia Osobo” dla samej siebie niemal “Osobo Boska”? A przecież jak pisze Śpiewak: “Ludzkie doświadczenie jest uwikłane w niepewność” i dalej: (...) Wiedza nie jest dana wszystkim w równym stopniu, nawet jeśli zapewni się stosowne wykształcenie, znajomość warsztatu naukowego i umożliwi swobodne uprawianie teorii (...) Potrzebne jest dojrzewanie do stosownego przeżycia”. (...)"

"(...) Okres obniżonego nastroju ma wpływ na ton tego dziennika. Język, którego używam prezentuje swój pawi ogon, wdzięczy się i sięga wysoko. Postanowiłem jednak nie czynić sobie z tego powodu wyrzutów, nie dołączać do grona tych, którzy szukają ratunku w ironii i sarkazmie - figurach wymagających lecz w gruncie rzeczy tanich, bo jakże często towarzyszy im intencja redukcji znaczeń, jakże łatwo schować za nimi brak odwagi do mówienia wprost. Ostatnie tygodnie wymagały ode mnie dużej odporności. Być może te, które przede mną - będą wymagały jeszcze większej, a przecież kilka minionych miesięcy to czas intensywnych konfrontacji. Tych, w których najtrudniej ustać, ponieważ mierzył się człowiek z tym, co dla niego ma znaczenie fundamentalne, w czym ma swój udział miłość, przyjaźń i przywiązanie, ale też to, w co człowiek wierzy lub nie wierzy, to czemu ufa lub to, od czego zdecydował się odwrócić. Trudno z tą świadomością o chłód trzeźwego oglądu, trudno w tym szukać porządku, którego chciałby rozum. Łatwiej w tym znaleźć zamęt emocji i splątanie uczuć. Trudno się na nich oprzeć, a przecież bywa tak, że to jedyne oparcie. (...)"

"(...) "Wielkie Teraz” jest duchem naszej epoki, która doskonale czuje się z samą sobą trwając w aroganckim przeświadczeniu o swojej mądrości, wiedzy i kontroli nad coraz większą przestrzenią wszelkiej ludzkiej aktywności. Tymczasem choroba każe nam wysiąść z rozpędzonego bolidu, którym poruszamy się ogłuszeni i zacząć funkcjonować w rzeczywistości dusznych poczekalni, w których czas płynie wolniej, a my zaczynamy go zauważać. Mamy go przecież niewiele - od czego tak rozpaczliwie odwracamy się w codzienności, która czule potrafi myśleć wyłącznie o tym, co nowe lub młode, starość traktując jak niepożądaną, wstrętną ciału aberrację. Cierpliwość jest słowem z języka obcego naszej kulturze. Kulturze, w której człowiek stracił zdolność do głębszego namysłu, w czym Byung Chul Han widzi przecież źródło współczesnego kryzysu wiary, o którym mówię, kiedy myślę o mojej nieufności do deklarowanych wcześniej postaw. To nie strach zwraca nas w stronę Tajemnicy. Prowadzi nas do niej głęboka i autentycznie przeżywana potrzeba odnalezienia nadziei, trwania w rzeczywistości, która dzięki niej wydaje się “wyższa” - może nawet nie pozbawiona sensu i celu. Bywamy tym zawstydzeni. Być może dlatego, że kojarzymy to z naiwnością lub wydajemy się sobie słabi, nie widząc w tym wielkiej odwagi. Odwagi wyboru kontrkulturowego. (...)"

"(...) A zatem "miłość" jako religia po upadku religii. "Ostateczna wiara po końcu wszelkiej wiary" - siła, która ma wypełnić "pustkę po Bogu, kraju, klasie, polityce i rodzinie zajmujących centralne miejsce w życiu poprzednich pokoleń”. W konsekwencji - jak zauważa Laurent-Mayard - budujemy społeczeństwa wokół "związków", zamiast budować je wokół np. przyjaźni lub rodziny. Warto dodać, że niekoniecznie tej definiowanej tradycyjnie. Wręcz przeciwnie. Co do zasady “Postromantyczność” prowadzi nas przez skomplikowane zagadnienia począwszy od redefinicji przyjaźni, przez redefinicję miłości, na allorodzicielstwie skończywszy, ja natomiast po uważnej lekturze - niestety - nie potrafię oprzeć się wrażeniu, że mam do czynienia z jedną z tych narracji, która próbuje forsować konstrukty i rozwiązania, o których wiemy, że nie sposób oprzeć na nich funkcjonowania społeczeństw, które mają przetrwać, rozwijać się - a tym samym, co wydaje się w tym wypadku konieczne - po prostu - mnożyć się w sensie ścisłym. Jeżeli przyjmiemy, zgodnie z życzeniem autorki, że heteroseksualność jest uznawana za normę w porządkach, które są niepożądane, to wcześniej czy później będziemy musieli zadać sobie pytanie, co w takim razie stanowi pożądaną normę, skoro większość osób heteroseksualnych znajduje się poza nią. Rzecz w tym, że czy nam się to podoba czy nie - większość osobników z gatunku homo sapiens przejawia jednak skłonności do interesowania się płcią przeciwną. (...)"

"(...) Co więcej - stan rzeczy utrwala się i krzepnie. Wyśmienicie odnajdujemy się przecież w kulturze terapeutycznej. Z wdziękiem i poczuciem wyższości posługujemy się językiem poppsychologii, który z coraz bardziej popularnych i brutalnie monetyzowanych podcastów przeniósł się do naszych mieszkań, kawiarni, zadomowił się w nas samych na dobre, a my zadomowiliśmy się w gabinetach psychoterapeutów, których nikt nie rozlicza z ich pracy w sposób szczególnie dyscyplinujący. Ufamy licząc na to, że ostatecznie wszystko może skończyć się na “błędzie w wyborze”, że koniec końców jak nie jeden to drugi, a że terapeutów przybywa jak grzybów po deszczu nie musimy się dręczyć obawą, że dla nas terapeuty zabraknie. Oczywiście nie uważam, że pomoc psychoterapeutyczna to coś złego. Problem polega na tym, że jak we wszystkim w tym również straciliśmy umiar rozszerzając zarówno znaczenie pojęć jak i zakres pomocy na wiele obszarów, w których zarówno kiedyś jak i dzisiaj moglibyśmy uniknąć “wejścia w proces”. Jak pisze bell hooks w swojej książce zatytułowanej "Wszystko o miłości. Nowe wizje": "Kultura zachęcająca do szukania szybkiej ulgi w każdym dyskomforcie czy bólu wychowała ludzi, których cierpienie emocjonalne łatwo niszczy, niezależnie od tego, jak bardzo jest względne". Tymczasem “ufamy procesowi” tak jak kiedyś nadzieję pokładaliśmy w Bogu czy modlitwie. Duch zawsze będzie domagał się troski i uwagi. Pustka, która wypełnia się treścią jest zawsze pustką, którą wypełnia rytm określonej kultury. Ta, w której żyjemy nie potrzebuje już przecież religijności w niegdysiejszej formule - tworzy własną. W czymś przecież - tak czy inaczej musimy się odrodzić - jak pisze William James (...)"

"(...) Ciało nie pozwala mi o sobie zapomnieć i zabiega z pasją o uwagę. Jednocześnie dojrzewa we mnie przeczuwana świadomość znaczenia, które ma dla mnie życie w swojej istocie. Życie, które jak powiada Radek - jest “dobre tylko dlatego, bo jest.” Radykalny upadek wymagań oraz oczekiwań. Redukcja wszelkiej roszczeniowości. Dręczące nienasycenie i smutek “końca drogi”. Przede wszystkim jednak zawstydzający patos wyobraźni, która podsuwa scenariusze w swojej naturze - ostateczne, a przez to śmieszne i straszne. Groza kompromitacji. W pozycji horyzontalnej z rurką w gardle i krążącym w żyłach środkiem usypiającym ma w sobie człowiek mniej więcej tyle wdzięku, co wczorajsza bielizna porzucona w przypadkowym miejscu. Groza banalności. Poddanie się zabiegom medycznym w stanie wyłączonej świadomości, zdanie się na cudze kompetencje, więc w pewnym sensie - zdanie się na los - ma w sobie urok skoku do wody wobec braku wiedzy o tym jak głęboko znajduje się dno. Groza analogii. A zatem nieustanne “łączenie kropek” w niechlubnym celu zadręczania się efektem błędu potwierdzenia. Analiza objawów - jedyny taki przypadek, w którym pogłębiana wiedza może okazać się źródłem pozornych dramatów i nieszczęść. W lęku jesteśmy w stanie uwierzyć we wszystko. "Najgorszy lęk jest ten, którego nie możemy nazwać." - pisał Truman Capote w powieści z "Z zimną krwią". (...)"

"(...) …a zatem ciało doczekało się należnej mu uwagi. Będą teraz ciału zaglądać przez skórę - do środka. Mięso i kości, mięśnie, tłuszcz i stawy, tkanki, śluzówki, organy - wszystko pójdzie pod lupę diagnostyki obrazowej, a ja będę wyczekiwał opisów badań i rozpoznań. Na samą myśl o tym tracę chęć do życia, a przecież nic poza życiem nie ma w tym wypadku większego znaczenia. Życie jest w tym procesie przedmiotem wnikliwych badań i po nie już wkrótce sięgną fachowe dłonie specjalistów. Tymczasem stoję na rozdrożu możliwych nastrojów. Czy cieszyć się, że tak szybko poznam prawdę o tym, co wiedzieć powinienem, czy raczej martwić się i pogrążyć w teatralnej zadumie nad losem człowieka, który dożył wieku, w którym kolejne badania będą zlecane mu coraz częściej, a ból będzie wymownym dowodem na to, że człowiek żyje? Jak mawiał mój dziadek - ten sam, który odsiedział swoje w Gross Rosen, a później ukończył studia medyczne i został lekarzem: “Jeśli człowiek budzi się po pięćdziesiątce i nic go nie boli, jest to wyraźny dowód na to, że umarł we śnie”. Być może myśl mojego dziadka nie brzmiała dosłownie w ten sposób, ale mniej więcej taki był sens dziadkowego bon motu. (...)"

"(...) Język tego dziennika bywa wzniosły. Puszy się cytatami. Pawi ogon cudzej mądrości zamiast odwagi mówienia wprost? Z drugiej strony żyjemy w nieznośnej kulturze autentyczności oczekującej od nas pornografii wyznań. Samopordukcja. Autowyzysk w poczuciu realizacji własnych potrzeb, które w rzeczywistości stanowią wyłącznie cudze oczekiwania. Narracje tożsamościowe. Nieustanna potrzeba deklarowania tego kim jestem. Wysyp opinii i konieczność zajęcia stanowiska w każdej sprawie. Media społecznościowe uginające się pod ciężarem wiecznie gotowych reagować komentatorów - tych depresyjnych i płaczliwych jak Lęcki, tych sarkastycznych i nieznośnie współczesnych jak Najder, tych agresywnych i kategorycznych jak Gretkowska. Oszalały od zajętych stanowisk kompas tego medium to autentyczna karuzela od której obrotów można dostać mdłości. Rzeczywistość, w której jeśli zatrzymasz się w miejscu, ktoś natychmiast wpadnie ci na plecy i złamie kręgosłup. Płyniesz głównym nurtem lub spływasz rynsztokiem? W tym wypadku wydostanie się z własnej głowy to zadanie wymagające radykalnej zmiany nawyków. Zmiany pozycji wobec współczesności. Odmowy współdziałania, co faktycznie sprowadza się do zaniechań. (...)"