Marcin Zegadło

"(...) Język tego dziennika bywa wzniosły. Puszy się cytatami. Pawi ogon cudzej mądrości zamiast odwagi mówienia wprost? Z drugiej strony żyjemy w nieznośnej kulturze autentyczności oczekującej od nas pornografii wyznań. Samopordukcja. Autowyzysk w poczuciu realizacji własnych potrzeb, które w rzeczywistości stanowią wyłącznie cudze oczekiwania. Narracje tożsamościowe. Nieustanna potrzeba deklarowania tego kim jestem. Wysyp opinii i konieczność zajęcia stanowiska w każdej sprawie. Media społecznościowe uginające się pod ciężarem wiecznie gotowych reagować komentatorów - tych depresyjnych i płaczliwych jak Lęcki, tych sarkastycznych i nieznośnie współczesnych jak Najder, tych agresywnych i kategorycznych jak Gretkowska. Oszalały od zajętych stanowisk kompas tego medium to autentyczna karuzela od której obrotów można dostać mdłości. Rzeczywistość, w której jeśli zatrzymasz się w miejscu, ktoś natychmiast wpadnie ci na plecy i złamie kręgosłup. Płyniesz głównym nurtem lub spływasz rynsztokiem? W tym wypadku wydostanie się z własnej głowy to zadanie wymagające radykalnej zmiany nawyków. Zmiany pozycji wobec współczesności. Odmowy współdziałania, co faktycznie sprowadza się do zaniechań. (...)"

"(...) Jednym słowem trudno orzec, co gorsze - komory gazowe, czy niemożliwy do okiełznania ruch płyt tektonicznych. Z tym mniej więcej przychodzi Mailer, a Lennon słucha. Zysk i Sk-a natomiast Mailera wydaje, ponieważ dwa Pulitzery najwyraźniej czynią godnym uwagi każdy bełkot. A jest to bełkot pierwszorzędny, arogancki, naiwny i w gruncie rzeczy wyjątkowo amerykański ponieważ jest zrobiony ze wszystkiego, co w amerykańskiej kulturze wydaje się najgorsze. Mianowicie opowieść Mailera zrobiona jest z powierzchowności. Gdyby podobne rzeczy opowiadał na przykład Wojciech Cejrowski wszyscy pokładaliby się ze śmiechu lub pukali się w czoło z poniekąd słusznym poczuciem, że oto mamy do czynienia z prymitywną próbą zamknięcia dalece niedoskonałych obserwacji w system wierzeń, który przypomina treści, jakie można usłyszeć uczestnicząc w spotkaniu organizowanym przez rekruterów jakiejś sekty. (...)"

"(...) Kilka raportów z Londynu. Syn dzieli się wrażeniami z wyspy. Ojciec, który mocno trzyma się kontynentu - słucha. Rozmontowane imperium, które nie upadło. Karol Stuart - pierwszy nowożytny monarcha ścięty przez Republikę, która niewiele później wyrzeknie się samej siebie restaurując katolicką wówczas dynastię. Dziś po cyklach zmian i przeistoczeń Anglia wciąż pozostaje monarchią pełną konserwatywnego blichtru. Karol III nie porusza się po Londynie rowerem jak jego szwedzki odpowiednik. Jego niedawno zmarła matka spędziła swoje niemal stuletnie życie szczelnie zamknięta w murach królewskich rezydencji. Tymczasem mój syn fotografuje Londyn, a ja z córką gniję gdzieś na obrzeżach dawnej Kongresówki żywiąc nadzieją, że mróz, który trzyma od kilku dni to już agonia tej zimy. Czytam Jona Fossego w rozmowie z Eskilem Skjeldalem. “Misterium wiary” jest wyznaniem, które Fosse wydaje się czynić niechętnie, bowiem jak pisze Skjeldal: “Przekonanie, że misterium powinno być spowite milczeniem, bywa niekiedy silniejsze niż potrzeba jego rozgłaszania”. "Bóg jest, ale nie istnieje" - mówi Fosse powołując się na Ciorana - "Dla mnie oznacza to, że Bóg jest we wszystkim, co jest, jest częścią wszystkiego, co jest, lecz nie jest czymś ograniczonym, czymś, co można zdefiniować w taki czy inny sposób, nie jest żadnym obiektem, więc w pewnym sensie nie jest niczym, co egzystuje, co istnieje". Przekonuje mnie ta optyka. Jest ostrożna i radykalna jednocześnie. W rycie rzymskim ociera się niemal o herezję ... (...)"

"(...)Żyjemy w świecie najbardziej bezpiecznym ze światów, których doświadczyła przed nami ta planeta. Jednocześnie narażeni jesteśmy na bezprecedensową grozę bycia częścią rzeczywistości, w której nie sposób odróżnić realne od nierealnego, prawdę od nieprawdy, intymność od wyznania i autentyczność od statusu w mediach społecznościowych. Można od tego uciekać, ale przecież nie sposób od tego uciec. Jesteśmy bowiem dostępni. Czy nam się to podoba, czy nie. Na wyciągnięcie ręki. Zawsze w orbicie potencjalnego kontaktu (...)"

"(...) Wysyp uciążliwych aktywności. Droga do Warszawy w śnieżnej zamieci. Powrót nocą na granicy poślizgu. Systemy wspomagające układ sterowania, które producent określił mianem “inteligentych” raz po raz korygują tor jazdy szarpiąc kierownicą. Już nie ja decyduję o tym, czy przeżyję. Teraz “inteligentny” pojazd porywa mnie ku życiu i nawet jeśli miałbym zamiar z nonszalancją właściwą dla tych, którym ziemia osuwa się spod nóg, wbić się w przydrożną bandę - wcześniej - musiałbym pokonać opór myślącej za mnie maszyny. Żyjemy w epoce kolejnych abdykacji: inteligencji żywej na rzecz sztucznej, wolnej woli na rzecz wolnej i bezpiecznej jazdy, krytycznego myślenia na rzecz inkluzywności, uważności oraz mętnych narracji z pogranicza brutalnego hejtu i lewicowego bełkotu o klasizmie, któremu jednocześnie towarzyszą nienawistne komentarze pod adresem każdego, kto odwraca się świadomie lub nie od sformatowanego języka “wrażliwego projektu”, który obraża się na wszystko karmiąc się oburzeniem. (...)"

Czy antidotum na lęk przed odchodzeniem może być "utowarowiony" buddyzm pozbawiony jakichkolwiek odniesień do transcendencji? Kim w rzeczywistości jest Larry Ellison, współzałożyciel Oracle deklarujący, że przywykł do osiągania celów, więc nie rozumie dlaczego miałby się kiedykolwiek zatrzymać, tymczasem śmierć "bardzo go wkurza", w związku z czym decyduje się wydać miliony dolarów na badania nad powstrzymaniem procesu starzenia. Jak donosi cytowany przez autorkę Newsweek: "Peter Thiel, miliarder, współzałożyciel Pay Palla, planuje dożyć 120 lat. (...) Dimitry Itskov, ojciec chrzestny rosyjskiego internetu, twierdzi, że jego celem jest 10 tysięcy lat życia." Wspomniany wcześniej Ellison uważa, że "samo pojęcie akceptacji śmiertelności jest niepojęte, a współzałożyciel Google, ma nadzieję, że pewnego dnia wynajdzie lekarstwo na śmierć". Pycha przesiąknięta groteską. Paniczny lęk przebrany za bezczelność lub tupet. “Ja”, które wije się w konwulsyjnym lęku, więc zaczyna bredzić. “Śmierć jest nie do przyjęcia, chyba że ktoś umie zapomnieć o własnym ja” - zauważa w swoim dzienniku Susan Sontag. Intelektualne tło dla takiej definicji “ja” Ehrenreich widzi w figurze “śmierci Boga”. Magazyn “Time” w roku 1966 publikuje okładkę z pytaniem sformułowanym przez Nietzchego: “Czy Bóg umarł?”. Najwyraźniej odpowiedź na to pytanie, której udzieliła sobie część ludzkości czytającą “Timesa” brzmiała: “Owszem - ten gość nie żyje” i odtąd jesteśmy “sami w martwym wszechświecie, nie pozostały już poza nami żadne świadome istoty”. Gdyby rozumowali w ten sposób “średniowieczni”, być może nigdy nie powstałyby gotyckie katedry

"(...) Późny spacer. Od kilku dni gwałtowne ocieplenie sprawia, że powietrze wydaje się niemal wiosenne. Prognozy wieszczą jednak rychły powrót mrozu, więc korzystając z okazji błądzę po mieście rozpaczliwie usiłując nadać wędrówce jakiś wektor. Odnajduje się zatem pośród książek w czynnym jeszcze Empiku i całkiem niewiele brakuje do tego, żebym opuścił ten moloch z “Septologią” Fosse’go. Od zakupu powstrzymuje mnie jedynie lista lektur, do przeczytania zapisana wymownie w stosach książek, które wypełniają przestrzeń mojego mieszkania. Centrum natomiast wyludnione. Pomimo piątku - zatrzymane i puste. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu mieszkało tutaj niemal ćwierć miliona ludzi. Dzisiaj populacja tego powiatowego miasta, na którym ciąży odium rosyjskiego zaboru i smutek pokracznej Kongresówki, nie przekracza dwustu tysięcy mieszkańców. Ale nie demografia przychodzi mi do głowy, kiedy maszeruję w ciemnościach. (...)"

"(...) Czym jest “Królestwo” Carrere wyjaśnia powołując się na Łukasza i przypowieść o synu marnotrawnym - jedną z tych przypowieści, w których absurd staje się nie do zniesienia. Nasze poczucie moralności lub wprost - sprawiedliwości, zostaje poddane wielkiej próbie. Odwracamy się zatem od “Dobrej Nowiny” przekonani o tym, że to jest jednak eksperyment nazbyt radykalny. "Życie na tym padole jest właśnie takie, niesprawiedliwe, okrutne, stronnicze, wszyscy o tym wiemy, ale zobaczycie, Królestwo to coś całkiem innego..." Otóż wcale nie. Łukasz wcale tego nie mówi. On mówi: "To jest właśnie Królestwo". I jak mistrz zen, wypowiedziawszy koan, zostawia was z tą zagadką" - pisze Carrere. Więc dostajemy od Łukasza swoisty rejestr grozy. Upadek rozumu, który następuje wskutek konfliktu porządków. Tego, który wydaje się oczywisty, z tym, który do nas przychodzi w przypowieści. Groza - albowiem niespodziewanie nic nie jest tym, czym się wydaje. Może nie od razu “świat to ułuda”, ale paradoksalnie “Królestwo” jawiąc się jako bolesna realność dalekie jest od wyobrażeń związanych z Królestwem Niebieskim, które przeczuwamy. Myśleliśmy przecież, że to o nie chodzi. Mocna puenta. Urealnienie na miarę nawrócenia. A może zawrócenia z drogi, która prowadzi do rzeczywistości, w której woda zamienia się w wino, nieuchronnie przenosząc nas tym razem w rejestr baśniowy, a przecież uciekamy tutaj od fikcji. Czy mamy jednak dość odwagi, żeby zrezygnować z koniecznych w baśniowym rejestrze, pomyślnych zakończeń? (...)

"(...) Naturalnie wydarza się również dobre, które w odróżnieniu od złego często tracimy z oczu. Podobnie jak brak bólu dostrzegamy dopiero wtedy, kiedy pojawia się ból - dobre traktujemy z arogancją i lekceważeniem nie dostrzegając jego cichej obecności. Na przykład: …godziny spędzone z dziećmi, rozmowy z Radkiem, pełny żołądek, ciepłe wnętrza, w których wygrzewamy się jak koty. I jeszcze książki, spacery oraz wybór, który wciąż mamy. To że możemy słuchać. To, że możemy być słuchani. Że mogę powiedzieć: “Do jutra” i że to jutro wydarza się kilka godzin później, a oni są tam gdzie byli. Że jest do czego wracać, jest od czego odpocząć, jest coś za czym można tęsknić i coś, czego można mieć serdecznie dość. Że można doświadczać, można rezygnować, można porzucać, wracać, można czegoś żałować i można zrozumieć. Że istnieją utrata i nadmiar, chaos i porządek, niepokój i kojąca świadomość, że wszystko ma swój koniec. Że można mieć pewność i można mieć wątpliwości. Że można wiedzieć lub wierzyć - można ufać i trwać w ufności. Że wciąż jeszcze niewiele muszę, wiele natomiast mogę. Że nie jest możliwe wszystko, ale wciąż wiele może się wydarzyć. Wiedzieć dobre, które z natury bywa ciche. Czasami bywa nudne. I wtedy nazywamy to codziennością. Sprowadzając ją do frazesu, mówimy o “prozie życia”. Bezwstydnie. Bo to jest w gruncie rzeczy - “dobra proza”. Trzeba się tylko wczytać. (...)"

"(...) …więc Duch na jakiś czas musi ustąpić miejsca ciału, bo ciało należy przebadać i ciało trzeba będzie leczyć. Na pociechę Wojciech Zalewski, który w zimowym numerze “Więzi” pisze: “Żyjąc nie uciekniemy przed wyborem. Tylko że nie dotyczy on alternatywy wiara - niewiara. Dramat wolności rozgrywa się na jeszcze głębszym poziomie i dotyka pola możliwości: fizyka albo metafizyka. Bezduszność albo duch” i jeszcze: “Duchowość to próba dosięgnięcia czegoś, co nieustannie nam się wymyka: nas samych. Kim naprawdę jestem? Co mam czynić? Skąd wychodzę i dokąd zmierzam? To te pytania są fundamentem ducha, a co za tym idzie, filozofii jako wiedzy o nim (...)”. Wolność nie pojawia się w tych fragmentach przez przypadek. Wolność jest rdzeniem zagadnienia. Wolność jest kwestią zasadniczą w rozmyślaniu o Duchu, bo przecież wolność to parsdoksalnie - precyzyjne ustalenia. Wolność to problem granic - moich granic i granic Drugiego. Wolność, którą gotów jestem w jakiejś części oddać lub współdzielić wszędzie tam, gdzie ów akt pozostaje moim, nie cudzym aktem woli. Wolność, która ulega zredukowaniu we wspólnocie stada, w rodzinności, która na tę wolność kładzie ciężar obowiązku lub powinności - ciężar do uniesienia, bo przecież jest jeszcze miłość i jest troska, jest wszystko inne, które z rozumnego ograniczenia wolności, bierzemy przecież dla siebie - przynależąc i czerpiąc z tego jakąś jednak stadność, która bliższa jest naszej naturze biologicznej niż promowana tutaj osobność. (...)"

"(...) Dla odmiany - leczyć ciało. Nie ducha. Nieznośna świadomość, że to już. Nieznośna świadomość, że to ciało. Że wór kości i tkanek, kilogramy mięśni, płyny ustrojowe i mięso, to wszystko nagle zbuntuje się w środku i na zewnątrz i trzeba będzie odtąd wystawać pod gabinetami kapryśnych i zblazowanych lekarzy, którzy już od dawna weszli w rolę usługodawców coraz mniej różniących się w swoim zachowaniu i nastawieniu od fryzjera albo kosmetyczki. W konsekwencji czego niegdysiejszy pacjent staje się klientem, a opieka lekarska przypomina rodzaj świadczenia, które nie różni się od transakcji zawieranej ze zwykłym sprzedawcą. Śmierć etosu zawodu lekarza jest bolesnym znakiem czasu, w którym żyjemy. Jest jednocześnie konsekwencją śmierci lub dogorywania szeregu wartości, od których świat odwrócił się radykalnie w procesie brutalnej i często bezmyślnej monetyzacji wszystkiego. Ja zamiast My wystarczy, żeby ta zmiana zaszła, utrwaliła się i została z nami na zawsze. (...)"

"(...) Niewiele w gruncie rzeczy zmieniła nas kultura. Wciąż pozostajemy w tym samym splątaniu. Gdzieś pomiędzy przeczuciem, że istnieje coś do czego warto się zbliżyć i rozumem, który stara się zamienić to w matematykę definicji i rozpoznań stricte naukowych. Czy przez to świat nie staje się paradoksalnie miejscem o wiele mniej interesującym niż ten, którego doświadczaliśmy setki lat temu wierząc, ufając, a nawet lękając się naiwniej? Czy nie było bardziej uczciwie stawać wobec Tajemnicy nieuzbrojonym w wiedzę, która wprawdzie ma w sobie moc ratowania życia, ale jest również formą przeciwzaklęcia - pozbawia świat uroku. Odbiera mu coś wyższego zamieniając miłość w kilka związków chemicznych, entuzjazm w dopaminę, a doświadczenie religijne sprowadza do pobudzania określonych obszarów ludzkiego mózgu. Czy to, że już wiemy jak coś działa nie zmienia poezji w publicystykę, w najlepszym wypadku - miałką prozę? A przecież to kim jesteśmy odnaleźć można w tym, do czego tęsknimy. Nasze pragnienia wydają się pragnieniami ludzi pozbawionych zdolności myślenia w kategoriach jakiejkolwiek głębszej duchowości. Duchowość połknęła popkultura z jej naturalną skłonnością do masowości i uproszczeń. Język religii zastąpiony został językiem szerokiego spektrum terapii. Ja zajęło miejsce My. Zajmujemy się nieustanną produkcją siebie. Tak widzi to Byung Chul Han, który pisze... (...)"