Marcin Zegadło

"(...) To nie jest film słaby w sensie ścisłym. To jest po prostu kino dla tych, którzy o historii mają wiedzę mętną i nieusystematyzowaną. To jest film dedykowany widzom, których poziom olśnień wyrażony w tej narracji zadziwi tylko dlatego, że wcześniej jakimś cudem uniknęli kontaktu z urodzajem narracji krążących wokół problemu procesu norymberskiego, wiecznie aktualnego pytania unde malum, nie spotkali się z wierszem Cohena o Eichmannie i o tym co napisano już po Arendt o banalności zła lub wręcz przeciwnie - o jego demoniczności, totalności i podstępności. Wiele jest w “Norymberdze” komiksowego uproszczenia, wiele jest w postaci Goeringa pretensjonalnych klisz.. Wiele jest w tej historii banału, który wprawdzie ma swoją moc, ale nie zawsze skutecznie się broni. Temat miał w sobie potencjał, który mógł zostać wykorzystany w konwencji dramatu sądowego lub rzeczywiście pogłębionego studium przypadku poświęconego umysłowości narcystycznej, psychopatycznej czy Bóg raczy wiedzieć jakiej jeszcze. Tymczasem dostajemy kulejącą opowieść, która próbuje nami wstrząsnąć archiwalnym materiałem zarejestrowanym przez aliantów w trakcie lub po wyzwoleniu obozów koncentracyjnych i obozów zagłady. Materiałów, które również w żaden sposób nie są już niczym nowym i trzeba dołożyć niemałych starań żeby do dzisiaj nie wiedzieć o ich istnieniu, nie obejrzeć ich wcześniej w dokumentach lub innych produkcjach filmowych. Przede wszystkim - nie uwierzyłem w Goeringa - Crowe'a i w Kelleya - Maleka. Crowe pozostał Maximusem z istotną nadwagą (wbrew temu, że Goering w takcie procesu był już dość mocno “odchudzony”), a Malek był Mercurym bez nadliczbowych trzonowców. Na dodatek Malek boleśnie niepoważny, manieryczny i po prostu słaby. Nie rozumiem fenomenu tego aktora. Nigdy nie rozumiałem. W przypadku “Norymbergi” Malek jawi się jako błąd obsadowy. Nic ponadto. (...)"

"(...) Wciąż organizuję sobie przyjemność czytania pozbawionego konieczności pracy recenzenckiej. King - “Worek kości”. Bezwstydnie i radośnie pogrążam się wieczorami w lekturze tej dobrze zrobionej powieści bez towarzyszącego mi wcześniej w podobnych sytuacjach poczucia winy. Marnowanie czasu nie powinno być naszym problemem jeżeli zaczniemy postrzegać ten bezbożny akt jako nieunikniony. Staram się powiedzieć, że czas “niemarnowany” lub “nie-marnowany” to fikcja oparta na przekonaniu, że nasze życie ma jakiekolwiek znaczenie w wymiarze nieco szerszym niż gospodarstwo domowe, rodzina lub grupa przyjaciół. Zresztą, każda z tych przestrzeni bez trudu zaakceptuje fakt naszego nieistnienia. O pracy zawodowej nie wspominam, ponieważ jak uczy doświadczenie późnego kapitalizmu - nie ma ludzi niezastąpionych, a na nasze miejsce nie będzie wiecznym wakatem. Niczym innym nie zajmuje się przecież kapitalizm jak nieustannym trzymaniem nas w komunikacyjnej sprzeczności. (...)"

"(...) Ten dziennik zbłądził, a ja zbłądziłem z dziennikiem. Myśl, która towarzyszyła mi w pierwszych akapitach rozszczepiła się w tekście na dziesiątki wątków, a przecież to miała być opowieść o tym jak rośnie we mnie niemądre pragnienie nadziei, jak rodzi się we mnie potrzeba innego opisu świata. Dziennik, który miał nasłuchiwać wibruje, pulsuje jak stroboskop. (...)"

"(...) Nie potrafię zapanować nad nawykiem, który odbiera mi spokój niczym nie obciążonej lektury. Gdyby jeszcze kogoś ta praca obchodziła. Gdyby to rzeczywiście miało w sobie jakąś niepodważalną istotność. Tymczasem wypluwam z siebie setkę tekstów rocznie tylko po to, żeby któregoś dnia zgasły wraz z nieuchronną śmiercią cyfrowego świata, nad którym wisi groza możliwych blackoutów, cyberataków albo innej równie przejmującej apokalipsy nieuchronnie prowadzącej nas wprost do jaskiń, w których będziemy tłuc się po łbach maczugami nad kawałkiem kości pozwalającej ogryźć się z resztek gnijącego mięsa. (...)"

"(...) Mieć tą świadomość lepiej jest niż jej nie mieć, bo kiedy rozgląda się człowiek po rynku książki brutalnie nasuwają mu się dwa wnioski. Pierwszy jest taki, że nie wszyscy taką świadomością dysponują. Drugi jest taki, że o wiele gorsze od braku tej świadomości jest świadome “robienie” literatury małej, wtórnej, przeźroczystej, niskokalorycznej, względnej, aspirującej, wystającej w poczekalniach wszelkiej maści Konkursów i Nagród. O wiele gorsze od braku tej świadomości jest zajmowanie się literaturą, która rymuje się z “duchem czasu”, ideą lub ideologią, społeczną potrzebą, publicystyką, “palącymi problemami współczesności”, a w tym: inkluzywnością lub jej brakiem, feminizmem, szowinizmem, faszyzmem, socjalizmem, patriarchatem, matriarchatem, poligamią, poliandrią, polityką, świństwem lub poczciwością. Innymi słowy - brakuje powieści wielkich, ponieważ przychodzą one ze świata zdominowanego przez zredukowane namiętności. Redukcja namiętności jest rakiem, który morduje literaturę sprowadzając ją do rangi lokalnych mikroopowieści. (...)"

"(...).O tym wszystkim czytam wczorajszej nocy w półmroku mojego mieszkania i szukam w sobie miejsca żeby to ziarno posiać, pozwolić mu wzrastać. Jest w tym gotowość troski o ten wzrost. Niemało w tym również badawczej ciekawości. Pierwszy raz obserwuję siebie w świadomym kontakcie z rodzajem nastroju oraz ofertą określonego światopoglądu, który znajduje się w opozycji do katastroficznych wniosków i projektowanych mrocznych puent zdarzeń przyszłych i spodziewanych. Więc - nie spodziewać się niczego, co pozwala zamknąć się w określony projekt, w dosłowność celu lub konkret skutku. Być zawieszonym pomiędzy miłością, ufnością i zgodą na to, co może przynieść ze sobą życie...(...)"

"(...) Kończę Kinga. Czytam Zalewskiego, u którego piękny fragment z “Myśli” Blaise’a Pascala: “Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą (...) Ale gdyby nawet wszechświat go zmiażdżył, człowiek byłby i tak czymś szlachetniejszym niż to co go zabija, ponieważ wie, że umiera, i zna przewagę, którą wszechświat ma nad nim. Wszechświat nie wie nic o tym.” Poza oczywistą lirycznością cytatu jest w nim również przejmujący potencjał mocy. Świadomość triumfuje nad fałszywą w gruncie rzeczy, sztucznie wykreowaną potrzebą “życia szczęśliwego”, które ostatecznie i tak ponosi klęskę wobec śmierci, która nie mieści się w ramach tego, co przesądza o współczesnym pojmowaniu sensu - szczęście jako forma spełnienia. Szczęście jako synonim życia, które można uznać za udane. Wreszcie szczęście jako wypchnięcie poza nawias wszelkiego nie-szczęścia, co oczywiście jako projekt trąci fałszem już na poziomie założenia. “Na szczęście” jest nadzieja, która ma w sobie przestrzeń na wszelką dolę i niedolę, która sięga dalej. Będę donosił na bieżąco o tym, czego nowego doświadczam w trakcie tego eksperymentu. (...)"

"(...)Problem w tym, że biorą się za nie niemal wszyscy, bo każdy pisać potrafi, więc od razu nabiera przekonania, że stać go również na książkę. Mamy później pisarzy i pisarki, których zdolność narracyjna opiera się głównie na podglądaniu siebie i swoich bliskich w prywatnych udrękach. Ktoś powie - cóż w tym złego, żeby i z tego robić literaturę. Odpowiem - nic w tym złego o ile nie porzuci się dość niemodnej koncepcji fikcji, która jednak w dużej części ma pośród swoich zasług powstanie powieści epickiej lub przynajmniej takich narracji, których owocem było powołanie do życia uniwersów - miejsc, które trwają w zmyślonym czasie i wymyślonej przestrzeni gotowe przyjąć do siebie każdego, kto zgłosi swój akces. (...)"

"(...) Jest dla mnie czymś interesującym przyglądanie się sobie w procesie, w którym pojawia się wątek zaufania, bo przecież jest w tej postawie konieczność zwrócenia się w kierunku potencjalności jaką jest wspomniane wyżej “dobro”. Dobro, które nie musi nas spotkać. Wystarczy, że istnieje. Jest w postawach związanych z nadzieją konieczność odrzucenia wszelkiej ostrożności, o którą prosi się życie, jeśli chcemy oprzeć je na poczuciu kontroli lub urealnieniach, które często są jedynie przebraniem dla postaw wprost cynicznych. Nadzieja wymaga odwagi, a przez to - podobnie jak odwaga - jest decyzją, ponieważ tam, gdzie większość pomyśli o ucieczce, ktoś inny podejmie decyzję - żeby jednak zostać. Oczywiście, w tekstach Zalewskiego, nie chodzi o kapitalizm i opór wobec produktywności. Stawką jest życie i śmierć. Stawką może być również “wybawienie”. Wolność rozumiana duchu myślenia religijnego, ale też wolność wyjęta z ram konfesyjności. Nadzieja w tym wypadku jest formą postawy, która nie oczekuje spełnienia się konkretnej obietnicy - projekcji, a jednak otwiera się na możliwe i potencjalnie dostępne dobro, które może nas spotkać. Czytam eseje Zalewskiego z ostrożnością. Wiele w nich jednak z myślenia, w którym filozofia zostaje zastąpiona teologią. Co może być samo w sobie zarzutem i z całą pewnością w wielu przypadkach nim będzie. (...)"

"(...) Wiele się ostatnio wydarza. Zdarzenia nabierają dynamiki, a “mała historia”, pisana przez z nas o świecie, który jest dla nas “widzialny” - zdaje się - rusza z miejsca i szuka sobie nowego znaczenia. Andrzejewski w Dzienniku, który wciąż mi towarzyszy, pisze: "Nie znamy ludzi, których kochamy dzisiaj, lecz kochani wczoraj są istotami jeszcze bardziej nieznanymi i to, co jest najdokuczliwsze i męczące to właśnie to że muszą dla nas pozostać nieznane na zawsze i ostatecznie wszystko mi się wymyka, wszystko mi ucieka Nie mam nawet cienia spokoju dzisiaj i daremnie bym go szukał we wspomnieniach." Blisko w tym wyznaniu do tego, co mam dzisiaj w sobie, z czym jestem od miesięcy, a już na pewno od kilku ostatnich tygodni. Blisko w tym do niepokoju, który szuka sobie we mnie miejsca, a ja staram się go przyjąć jak współlokatora. Z drugiej strony równie blisko w tym do potrzeby, którą zaczynam sobie uzmysłowiać. Chciałbym osiąść. Zatrzymać się w miejscu, które uznałbym kiedyś za swoje. (...)"

"(...) Tymczasem jak pisze Andrzejewski w Dziennikach: "(...) Wszelkie pragnienia opanowania świata obiektywnego, jeśli taki w ogóle istnieje, kończyć się muszę na jednym rozwiązaniu: niepohamowanej potrzebie wiary lub ideologii." Żeby tego uniknąć nie staram się nad niczym usilnie panować. Kontrola jest wdzięcznym złudzeniem. Głęboką, najczęściej niezrealizowaną potrzebą. Jest emanacją lęków i wysoce uogólnionego niepokoju. Dlatego zdaję się na to, co przyniesie życie, a skoro życie wybiera sobie na posłańca kuriera firmy przewozowej przynosząc mi Joan Didion, to najwyraźniej można mu zaufać. Od zaufania natomiast już tylko krok do przywołanej tutaj wielokrotnie nadziei, bo jedno jak i drugie drugie okazuje się być kwestią przyjmowaną najczęściej “na wiarę”. (...)"

"(..._ wciąż wyśmienicie sprzedaje się literatura dotycząca wszelkich diagnoz. Dobrze jeśli są to diagnozy psychiatryczne lub zagadnienia z kręgu tego, co w literaturze przedmiotu nazywa się “medykalizacją cierpienia”. Mógłbym ostrożnie unikać podobnych obserwacji, ale coraz częściej czuję, że opresyjność inkluzywności niczym nie różni się od opresyjności wszelkiej innej cenzury. Więc dość już tego dobrego. Od tej chwili w tym dzienniku rzeczy będą nazywane po imieniu, bo głupota i nikczemność nie mają poglądów politycznych. Dotyczą wszystkich w równym stopniu znacząc ludzi “wrażliwej” lewicy jak i wszelkiej maści politycznej, społecznej oraz obyczajowej “reakcji”. A najlepiej jeśli człowiek wcale się tym nie zajmuje tylko skupia uwagę na tym, co istotne. (...)"