Marcin Zegadło

"(...) Więc czekam na to wszystko, chociaż udaję sam przed sobą, że to się dzieje obok. Co ciekawe doświadczam wielu życzliwych gestów ze strony niemal obcych ludzi, w związku z wydaniem książki i z tym, że zaczęły pojawiać się już o niej informacje. Przyznaję, że odwykłem od tego, bo to co mnie w miastku spotyka od życzliwości dzielą lata świetlne i jakoś zacząłem wierzyć w miastka na temat mnie samego, narrację. Być może jest to zwierzenie na poziomie dość łzawym, ale co mi tam. Koniec końców to jest mój dziennik i mogę w nim robić, co zechcę. Zresztą można się również w tym wypadku zasłaniać Gombrowiczem, który mówił w rozmowie z Dominique de Roux: “Czy widział pan kiedykolwiek dziennik szczery? Dziennik szczery to właśnie dziennik skłamany (...). I przecież szczerość to nudziarstwo. To nieefektowne.” Załóżmy więc, że plotę co mi ślina na język przyniesie i nie ma sensu szukać w tym ani prawdy, ani dosłowności. (...)"

"(...) W następstwie niedopuszczalnie długiej przerwy w czynieniu notatek zmuszony jestem zacząć od końca, ponieważ moja pamięć zadomowiła się w “tu i teraz”, czego konsekwencją jest trudność przywoływania wspomnień z nieodległej przeszłości. Być może jest to podana wprost przez życie oznaka starzenia, bo jak mawiała moja babka: “Bez trudu jestem w stanie przypomnieć sobie, gdzie byłam na wakacjach w 1938, natomiast za nic w świecie nie przypomnę sobie, Drogie Dziecko, co jadłam przedwczoraj na kolację”. Tak mawiała i ja to zaczynam czuć, chociaż do wieku mojej z dawna zmarłej babki brakuje mi jeszcze kilku dziesięcioleci. Zacznę zatem od końca. (...)"

"(...) Życie poprzez śmierć mówi w ten sposób człowiekowi, mniej więcej coś takiego: “A ty cóż znowu? Cóż to są za kaprysy, cóż to za minki - Cipko, Miękka Fajo? Cóż zatem w szczególe oraz w ogólności wyobrażałeś sobie Ludzka Istoto na swój, zasrany, temat? Jaką w tej kwestii uknułaś narrację? Gdzie widziałaś Ludzka Istoto swój koniec i dlaczego upatrywałaś w tym końcu jakiejś doniosłości? Skąd pomysł, że śmierć twoja ma mieć charakter wzniosły lub zasługiwać na powagę - nazwijmy to - chwili? Czyż nie jest tak Ludzka Istoto, Pizdo, Miękka Fajo, że to, co po ciebie przychodzi jest Wielkie, a przez to nie jest ani smutne, ani wesołe, ani poważne, ani niepoważne, nie jest spóźnione i nie jest przedwczesne, a wszystkim, co przesądza o jego istocie jest skala? I właśnie wobec tej skali giną wszelkie dzienne smutki, nocne sprawki i wszelkie rozkminy. (...)"

"(...) Zabawne, że wciąż to robimy, a przecież jesteśmy dorośli. Wciąż nam na tym zależy, żeby nas inni nie widzieli w “cieniach niepowodzeń”, żeby nam inni uwierzyli, że jest lepiej niż było i że w chuj się zanosi na lepiej. Zresztą to jest dużo głębsze, dużo bardziej poważne u mężczyzn, którzy przez większość dnia po prostu coś udają. Udają twardszych niż są lub bardziej obojętnych niż mogliby się wydawać. Udają, zdecydowanych. Udają dowcipnych. A już najlepiej udawać, że ma się wyjebane. To zawsze można znaleźć w “dobrym tonie”. A wyjebane to miał Ali, o którym było już w tym dzienniku i może warto żeby o Alim wspomnieć ponownie - wyciągnąć go spod kół rozpędzonej ciężarówki, która wtarła Aliego w asfalt i powiedzieć Aliemu prosto w oczy: “Chuj ci w dupę Ali. Całe życie kłamałeś, Kochany. Sobie kłamałeś i innym. Sam siebie dymałeś cwelu swoją życiową filozofią, która wisiała na wyjebaniu jak trup na szubienicznym sznurze. Nie ma takiej siły, głupi fiucie, która mogłaby wydrzeć ze mnie promil wiary w to, że po nocach nie wirowały w tobie takie światy, w których byłeś otwartą, niegojącą się raną, tęgi chuju”. Tak należałoby Aliemu powiedzieć gdyby jakimś cudem dało się cofnąć czas i nakłonić go żeby tamtego popołudnia nie wsiadł na swój dopieszczony motocykl i nie dał sobie urwać łba razem z kaskiem jakiemuś kierowcy Jelcza, albo Stara. (...)"

"(...) Bo to nie było dobre życie, a był talent. Tyle że ten Julkowy talent był krnąbrny i niechętny światu. Co zresztą stanowi jakąś tam miarę talentów, które mają w swój los wpisaną śmierć przedwczesną. Tak jakby tę śmierć chciały sprowokować, jakby się z nią droczyły. A śmierć jest wielka. Śmierć jest zupełnie obojętna na fochy, foszki, rozmach gestów i na żałosną chociaż piękną - nonszalancję - bo przecież pozwalamy sobie czasem na nią wobec śmierci. To pomaga. W ten sposób sięga się po godność tam, gdzie tej godności nie ma lub rozpaczliwie jej brakuje, a Julek umierał niefotogenicznie. Julek umierał świadomie, bo serce to jest czasami tylko i wyłącznie mięsień, a człowiek koniec końców, to jest wyłącznie mięso, kości, ścięgna oraz stawy, a przede wszystkim woda - dużo wody. A w wodzie ludzie się topią. Więc i Julek utonął. (...)"

"(...) Zresztą jak świat światem najmocniej uwagi pragną ci, którzy wiedzą niewiele i w gruncie rzeczy nic specjalnego w nich nie siedzi. To jest przewrotna umiejętność - traktować własne opinie tak - jak by to były fakty. Trzeba w życiu kilka razy upaść, żeby to zauważyć. Zresztą wiele jest w upadku dobrodziejstw i mądrości. Upadek nie musi być zły - sam w sobie. Zresztą Kingsnorth również wspomina o tym dość wymownie. Znajduje też u niego ciekawe uwagi o samobójstwie, które mniej więcej rok temu eksplorowałem "na bazie" Stefana Chwina i jego "Samobójstwa jako doświadczenia wyobraźni". A teraz Kingsnorth dorzuca swoje pięć groszy, kładzie mi je na powieki - jak miedziaki: " Zdradzę wam tajemnicę samobójstwa. Tajemnicą tą jest jego pociągający charakter. (...)"

"(...) Tymczasem spoglądanie w przyszłość niebywale komplikuje fakt, który zauważał Reich - późny uczeń Freuda. Przeszłość jest pogrzebana w naszych ciałach - nie inaczej. Każda trauma starannie zachowana - “zamurowana żywcem” - jak zauważa Olivia Laing, z której nowej książki piszę właśnie recenzję łącząc kropki na własnym podwórku. Więc nieustanne napięcie nagromadzone w szyi, w ramionach, w mięśniach wokół mostka - wymienia Laing bezlitośnie, a ja czuję, że mnie to w chuj dotyczy, bo moje ciało mówi do mnie od wielu miesięcy i być może wzywa pomocy, a ja ciała nie słyszę, ponieważ z jakiegoś powodu wydaje mi się, że gdzie indziej dzieją się we mnie ważne rzeczy. A przecież ciało to nie wygląd. Skoro zaś nie ma scenariusza, ciało nie musi być kostiumem. Zawsze miałem do ciała stosunek dość niechętny. Moje ciało nie było mi posłuszne. Ciało tyło lub chudło. Ciało chorowało. Ciało było zmęczone. Ciało było za niskie. Ciało było zbyt wątłe, żeby raptem stać się zbyt tłuste i znów opadało z sił zamiast tężeć w tężyźnie i być mi uległe. Z ciałem mieliśmy zawsze nie po drodze. (...)"

"(...) Są tacy, którzy starają się pisać o wszystkim tak jakby można było wszystko objąć, uchwycić, a później o tym opowiedzieć. Za ten wyczerpujący proces, który jest niczym innym jak pracą na dwa pełne etaty - w zamian - otrzymuje się lajki. Rozumiem to i czuję. Byłem tam gdzie jest Paweł. Nigdy nie udało mi się zbudować takiego imperium, ale każdego dnia jestem za to wdzięczny losowi, że oto nadszedł taki moment, w którym zrozumiałem jak bardzo to jest widmowa i jak w swojej istocie wyniszczający jest ów proces. Więc mnie już tam prawie nie ma, a Pawła kiedyś zabraknie, bo tego nie da się wytrzymać dłużej niż kilka lat. Ciało jest mądrzejsze od człowieka, który stara się nim zarządzać. Ciało wie kiedy przestać nawet wtedy, kiedy my jeszcze nie zdajemy sobie z tego sprawy. A najlepsze jest to, że ono naprawdę przestaje. Coś kończy się z dnia na dzień i często już nie ma do tego powrotu. Ciało jest mądre. Wystarczy tylko uważnie mu się przyglądać i słuchać tego, co ma nam do powiedzenia. To samo powie ci lekarz na SORze, tyle że wtedy jest najczęściej za późno. Wtedy już nie ma najczęściej komu tego powiedzieć. Ale każdy decyduje za siebie. Mamy wybór. (...)"

"(...) Przedświąteczne zamieszanie. Już przed ósmą gigantyczna kolejka do kas w dyskoncie, w którym zwykłem kupować sobie śniadanie. Cała Polska oszalała, bo przez dwa dni zamknięta będzie większość sklepów. Na parkingu wysyp scen dantejskich. Krzyczą na siebie i trąbią. Najwyraźniej każdy ma taką drogę krzyżową w jakiej żyje kulturze. Ukrzyżują zatem Jezusa, a w niedzielę kobiety odnajdą pusty grób pański, bo żaden z biblijnych bohaterów płci męskiej do grobu się nie wybierze. Tak to jest z mężczyznami, że zawsze znajdą sobie ciekawsze zajęcie niźli rozpacz nad mlekiem, które już się rozlało. Swoją drogą moża by z tego zrobić przypowieść o odwadze. Można by ją przypisać kobietom, a odebrać mężczyznom, których tam zabrakło, ale ja w tę stronę nie pójdę, bo mnie się zdaje, że odbieranie mężczyznom odwagi, to jest jednak pewne nadużycie, a męska i żeńska odwaga to nie są żadne opozycje. Każdy ma dla odwagi swoje “pole chwały”, na którym od czasu do czasu polegnie, innym razem powstanie żeby się tą chwałą nasycić. (...)"

"(...) I tutaj znowu raczy myli się ktoś, kto twierdził w przywołanym komentarzu, że póki jeszcze ochota na życie, to on się od śmierci odwraca na pięcie. Śmierć jest dla życia tym samym, czym sól jest dla potraw. Bez soli wszystko smakuje tak samo. Bez soli posiłki bywają jałowe. Wolałbym na dobre nie zaplątać się w gastronomiczne metafory, ale - kiedy już sobie człowiek uzmysłowi, jak bardzo nie ma wpływu, to mu się zaraz robi lepiej. Oczywiście tylko wtedy, jeśli znajdzie w sobie odpowiednią ilość pokory. Bo zbliżać się do śmierci bez pokory to jak zachodzić psa od ogona. Nawet jeśli ten pies to stworzenie łagodne i wierne - można go tym rozgniewać, a samemu zostać pokąsanym. Po prostu robi się wtedy nieprzyjemnie. (...)"

"(...) Tymczasem podczas najbliższego Turnieju Jednego Wiersza, tego cyklicznego wydarzenia, które w miastku pełni funkcję jądra życia literackiego na poziomie “wewnętrznym”, funkcję jurorki w najbliższym rozdaniu pełnić będzie jedna z kandydatek na radną miejską. Kiedyś Marcin Świetlicki w którymś ze swoich wierszy napisał, że oto żyliśmy w czasach, w których Adam Michnik wybornie znał się na poezji. Dziś mógłbym powiedzieć - daj nam Boże takiego Michnika. Tymczasem “miastko święte”, a Boga jak nie było tak nie ma. Przynajmniej w obszarze jego boskich interwencji, z których niegdyś słynął, co zostało w makabryczny sposób opowiedziane w Starym Testamencie. Może to i lepiej, bo ilekroć Bóg interweniował bezpośrednio w życie ludzkości, tylekroć kończyło się to dla niej globalnym lub lokalnym nieszczęściem. A to spłonęło miasto, a to morze wystąpiło z brzegów, a to przemówił Pan Bóg do człowieka i podżegał go dość skutecznie do zbrodni na własnym dziecku. (...)"

"(...) A skoro już mowa o przodkach to zdałem sobie sprawę, że wpływ formacyjny na mnie jako chłopaka w wieku nastoletnim miała przede wszystkim moja babka Ligia - matka mojego ojca, “hrabianka”, panienka z “dobrego domu” - że język francuski, lekcje fortepianu, przestronne mieszkanie w reprezentacyjnej kamienicy w miastku, że ojciec oficer, ordynans i służba, że ciągną się za oknem ogrody po horyzont, a w tych ogrodach i korty tenisowe i kwiaty i zieleń szumiących koron drzewostanu. Ligia snuła rodzinną opowieść, w której majaczyły ziemiańskie tradycje, inteligencki etos i wszelkie możliwe nierówności klasowe, co naturalnie w niczym mi nie przeszkadzało i wciąż właściwie nie przeszkadza. A przecież pokolenie naszych dziadków, to było pokolenie niosące na swoich barkach wojenne doświadczenie i śmierci rodzinnych mam w systemie całe zatrzęsienie. Umierała w Auschwitz siostra Ligii kładąc głowę za pomoc częstochowskim Żydom uwięzionym w getcie, umierały bliźnięta po stronie rodziny mojej matki, umierały siostrzyczki, gaśli braciszkowie. Którejś przedwojennej wigilii czteroletni braciszek matki mojej matki umiera z palcami małej dłoni wplecionymi w warkocz swojej siostry, która za pięćdziesiąt lat zostanie moją babką Danielą i z nią spędzę pierwsze lata dzieciństwa i tylko mój dziadek - ojciec ojca - cudem przetrwa dwa nazistowskie kacety uchodząc z życiem z Gross Rosen, a później z Buchenwaldu, gdzie stawał na tym samym placu apelowym, co noblista Imre Kertesz, który był tam więziony w dokładnie tym samym czasie. W niczym nie przeszkodzi to mojemu dziadkowi po kres życia pozostawać zapiekłym antysemitą podczas gdy jego wnuk - ja we własnej osobie - zgłębiał będzie mechanizm Zagłady, prowadził z tej Zagłady warsztaty dla młodzieży i pisał o tym wiersze. Taki Dybuk. Widocznie natura dąży do równowagi, szuka harmonii i koniec końców niesie odkupienie - win własnych i win cudzych. Taka droga. (...)"