Marcin Zegadło

"(...) Naturalnie wydarza się również dobre, które w odróżnieniu od złego często tracimy z oczu. Podobnie jak brak bólu dostrzegamy dopiero wtedy, kiedy pojawia się ból - dobre traktujemy z arogancją i lekceważeniem nie dostrzegając jego cichej obecności. Na przykład: …godziny spędzone z dziećmi, rozmowy z Radkiem, pełny żołądek, ciepłe wnętrza, w których wygrzewamy się jak koty. I jeszcze książki, spacery oraz wybór, który wciąż mamy. To że możemy słuchać. To, że możemy być słuchani. Że mogę powiedzieć: “Do jutra” i że to jutro wydarza się kilka godzin później, a oni są tam gdzie byli. Że jest do czego wracać, jest od czego odpocząć, jest coś za czym można tęsknić i coś, czego można mieć serdecznie dość. Że można doświadczać, można rezygnować, można porzucać, wracać, można czegoś żałować i można zrozumieć. Że istnieją utrata i nadmiar, chaos i porządek, niepokój i kojąca świadomość, że wszystko ma swój koniec. Że można mieć pewność i można mieć wątpliwości. Że można wiedzieć lub wierzyć - można ufać i trwać w ufności. Że wciąż jeszcze niewiele muszę, wiele natomiast mogę. Że nie jest możliwe wszystko, ale wciąż wiele może się wydarzyć. Wiedzieć dobre, które z natury bywa ciche. Czasami bywa nudne. I wtedy nazywamy to codziennością. Sprowadzając ją do frazesu, mówimy o “prozie życia”. Bezwstydnie. Bo to jest w gruncie rzeczy - “dobra proza”. Trzeba się tylko wczytać. (...)"

"(...) …więc Duch na jakiś czas musi ustąpić miejsca ciału, bo ciało należy przebadać i ciało trzeba będzie leczyć. Na pociechę Wojciech Zalewski, który w zimowym numerze “Więzi” pisze: “Żyjąc nie uciekniemy przed wyborem. Tylko że nie dotyczy on alternatywy wiara - niewiara. Dramat wolności rozgrywa się na jeszcze głębszym poziomie i dotyka pola możliwości: fizyka albo metafizyka. Bezduszność albo duch” i jeszcze: “Duchowość to próba dosięgnięcia czegoś, co nieustannie nam się wymyka: nas samych. Kim naprawdę jestem? Co mam czynić? Skąd wychodzę i dokąd zmierzam? To te pytania są fundamentem ducha, a co za tym idzie, filozofii jako wiedzy o nim (...)”. Wolność nie pojawia się w tych fragmentach przez przypadek. Wolność jest rdzeniem zagadnienia. Wolność jest kwestią zasadniczą w rozmyślaniu o Duchu, bo przecież wolność to parsdoksalnie - precyzyjne ustalenia. Wolność to problem granic - moich granic i granic Drugiego. Wolność, którą gotów jestem w jakiejś części oddać lub współdzielić wszędzie tam, gdzie ów akt pozostaje moim, nie cudzym aktem woli. Wolność, która ulega zredukowaniu we wspólnocie stada, w rodzinności, która na tę wolność kładzie ciężar obowiązku lub powinności - ciężar do uniesienia, bo przecież jest jeszcze miłość i jest troska, jest wszystko inne, które z rozumnego ograniczenia wolności, bierzemy przecież dla siebie - przynależąc i czerpiąc z tego jakąś jednak stadność, która bliższa jest naszej naturze biologicznej niż promowana tutaj osobność. (...)"

"(...) Dla odmiany - leczyć ciało. Nie ducha. Nieznośna świadomość, że to już. Nieznośna świadomość, że to ciało. Że wór kości i tkanek, kilogramy mięśni, płyny ustrojowe i mięso, to wszystko nagle zbuntuje się w środku i na zewnątrz i trzeba będzie odtąd wystawać pod gabinetami kapryśnych i zblazowanych lekarzy, którzy już od dawna weszli w rolę usługodawców coraz mniej różniących się w swoim zachowaniu i nastawieniu od fryzjera albo kosmetyczki. W konsekwencji czego niegdysiejszy pacjent staje się klientem, a opieka lekarska przypomina rodzaj świadczenia, które nie różni się od transakcji zawieranej ze zwykłym sprzedawcą. Śmierć etosu zawodu lekarza jest bolesnym znakiem czasu, w którym żyjemy. Jest jednocześnie konsekwencją śmierci lub dogorywania szeregu wartości, od których świat odwrócił się radykalnie w procesie brutalnej i często bezmyślnej monetyzacji wszystkiego. Ja zamiast My wystarczy, żeby ta zmiana zaszła, utrwaliła się i została z nami na zawsze. (...)"

"(...) Niewiele w gruncie rzeczy zmieniła nas kultura. Wciąż pozostajemy w tym samym splątaniu. Gdzieś pomiędzy przeczuciem, że istnieje coś do czego warto się zbliżyć i rozumem, który stara się zamienić to w matematykę definicji i rozpoznań stricte naukowych. Czy przez to świat nie staje się paradoksalnie miejscem o wiele mniej interesującym niż ten, którego doświadczaliśmy setki lat temu wierząc, ufając, a nawet lękając się naiwniej? Czy nie było bardziej uczciwie stawać wobec Tajemnicy nieuzbrojonym w wiedzę, która wprawdzie ma w sobie moc ratowania życia, ale jest również formą przeciwzaklęcia - pozbawia świat uroku. Odbiera mu coś wyższego zamieniając miłość w kilka związków chemicznych, entuzjazm w dopaminę, a doświadczenie religijne sprowadza do pobudzania określonych obszarów ludzkiego mózgu. Czy to, że już wiemy jak coś działa nie zmienia poezji w publicystykę, w najlepszym wypadku - miałką prozę? A przecież to kim jesteśmy odnaleźć można w tym, do czego tęsknimy. Nasze pragnienia wydają się pragnieniami ludzi pozbawionych zdolności myślenia w kategoriach jakiejkolwiek głębszej duchowości. Duchowość połknęła popkultura z jej naturalną skłonnością do masowości i uproszczeń. Język religii zastąpiony został językiem szerokiego spektrum terapii. Ja zajęło miejsce My. Zajmujemy się nieustanną produkcją siebie. Tak widzi to Byung Chul Han, który pisze... (...)"

"(...) Tak czy owak - skoro intuicje zjawiają się przed rozumem, to należałoby przyjąć, że w bajce o dziewczynce opowiedzianej przez małego analfabetę jest wiele więcej z natury świata niż w zawracaniu głowy cytatami z Camusa i szukania ratunku w cudzej mądrości, Nie zmienia to faktu, że w obu przypadkach mówimy z wnętrza jakiejś ciemności i lepiej żeby była to wyłącznie ciemność styczniowego wieczoru, ponieważ dzisiaj, staram się to myślenie odwracać. Szukam ulgi, szukając nadziei. Wątpię nie w Boga - lecz w ateizm. Samemu sobie mówię: Sprawdzam! Nie wychodząc jak dotąd na wnioski, wychodzę jednak na przeciw. Decyduję się na udział w tym, co Whitehead nazywa “Wielką Przygodą” bez gwarancji na podróż w komfortowych warunkach, bo przecież to, czego doświadczam stawia mnie poza strefą komfortu. Dysonans wpisany jest w tę drogę. Wpisana jest w nią również obietnica. Żywe, które tętni pod warstwą zrogowaciałych powierzchni. Czy to zadanie jest zadaniem intelektu, którego funkcją i naturalną kompetencją w moim rozumieniu jest nieustannie ponawiana wątpliwość? Intelekt, który nie podważa, nie kwestionuje i nie wątpi wcześniej czy później okaże się bezużyteczny. Mówię tutaj o tym, co nazywamy "myśleniem krytycznym", ale też zwracam uwagę na to, że intelekt nie jest szczególnie potrzebny do tego, żeby entuzjastycznie popierać, afirmować, wyznawać, hołubić, a nawet buntować się, czy wzniecać rewolucje. W tym wypadku może się, co najwyżej przydać. Zawsze lepiej, kiedy jest niż kiedy go brakuje. (...)"

"(...) Kolejny raz zasypiam nad książką. Budzę się w środku nocy żeby wygasić światła. Ból karku będzie przypominał mi o niewygodnej pozycji,w której zalegałem przez ponad dwie godziny. Starzeję się, a moje ciało mi o tym przypomina. Staram się być dla siebie w tym względzie wyrozumiały. Nie gniewać się na siebie za owe zaniedbania, które wkradają się w moje lektury i pracę związaną z tym dziennikiem, ale również z redakcją tomu wierszy, który od miesięcy leży odłogiem, nie tknięty. Poza tym codzienność upomina się przecież o swoje. Na przykład - rodzicielstwo. Współcześnie to jest przecież nic innego jak nieustannie narastające poczucie winy wobec wychowawczych obowiązków zewsząd niemal transferowanych na człowieka, który ostatecznie nie jest w życiu wyłącznie ojcem lub matką. Gąszcz podcastów w swojej uciążliwej nadprodukcji skutecznie przypomina o tym jak bardzo jesteśmy niewystarczający. Czy rzeczywiście jesteśmy, będąc z generacji, która dla swoich ojców i matek często bywała przeźroczysta? (...)"

Cytowany przez Grosa, Nietzche zanim syfilis odebrał mu rozum, pisał: "(...) jak najmniej siedzieć (...) nie wierzyć żadnej myśli, która się nie urodziła na wolnym powietrzu i przy swobodnym ruchu". Jean-Jacques Rousseau twierdził natomiast, że na widok biurka i krzesła czuje mdłości, opuszcza go cała odwaga, a wszelka inspiracja nawiedza go dopiero wtedy - kiedy chodzi. Co więcej - chodzenie jest najprostszą z form pozostawania w ruchu. Nie wymaga szczególnego wysiłku jednak przy zachowaniu odpowiedniego tempa marszu wyczuwalna jest zmiana tętna, oddech przyspiesza, a rytm kroków potrafi być mantryczny. Odwrotnością tego stanu wydawać się może spoczynek ciała na kanapie z odpalonym Netflixem i zestawem przekąsek typu: "deska serów z Lidla". "Kiedy wędruję, jest nas dwóch. Moje ciało i ja: nierozłączni jak oklepany refren." - pisze Gros, co nie oznacza oczywiście, że w tym chodzeniu niepożądane staje się czyjeś towarzystwo.

"(...) "Nie uprawia się ogródka na polach Apokalipsy (...) Większość naszych współczesnych mieni się wierzącymi, ale kultura, w której żyją, ignoruje ich wierzenia albo je sobie podporządkowuje. Ta kultura nie jest już religijna, ale nie jest też taka ateistyczna, jak by się tego sama po sobie spodziewała. Nasza epoka okazuje się niebywale skuteczna w tworzeniu na oślep cywilizacji, której absolutnie nie potrafi doprowadzić do ładu" - pisze Andre Malraux (“Przemijanie a literatura”) cytowany przez Kisiela w “Czwartej nad ranem”. Znajduję ten fragment wczoraj w nocy i wiem, że to jest początek trudnej i wymagającej rozmowy - dialogu z tekstem - zwęszonym tropem, za którym podążam. Ateista, który sięga po religijny opis świata. Ziarno, które przytrafia się ślepej kurze. Nadmiar lub brak powagi - tym pachnie wnętrze tej “świątyni”, która powstaje w błyskawicznym tempie na użytek kogoś, kto być może powinien już zrozumieć, że stawką w tej Wielkiej Przygodzie jest wybór, nie namysł i nasłuchiwanie. Wybór - żadna inna łaska, która spada z nieba.: "Na naszej pustyni nie sypie się manna" - powiada Abraham Joshua Heschel. Nasza kultura dostarcza nam niezliczoną ilość wymówek. Na przykład - negocjacje. Zamęt sumienia interpretowany jako refleksja lub wewnętrzny dialog. Ignorowanie przeczuć. Odsuwanie od siebie intuicji. Być może negocjuję sam z sobą warunki tej “odmiany”. Mam oczy i nie widzę. Mam uszy i nie słyszę. Wymówka zamiast wyboru. Wygodna intelektualnie pozycja - zgłębiać, drążyć, eksplorować. Książki układać w stosy żeby to przykryć wiedzą. Żeby to zagłuszyć, bo przecież nic wielkiego się nie wydarza, żadnych objawień i iluminacji. Najzwyczajniej w świecie - budzę się i idę na spacer. (...)"

"(...) Co jeśli istnieją wyłącznie dwie kategorie opisu świata? Przeciwstawne sobie: Prawda i Nieprawda? Co jeśli tak jest wbrew temu, z czym zostajemy mając już w sobie doświadczenie ponowoczesności lub post-ponowoczesności. Co jeśli żyjemy doświadczając bez końca kolejnych zaprzeczeń i sprzeczności opatrywanych zaklętym przedroskiem “post”, pozostając w absolutnym zmąceniu, odcięci od każdego porządku, który miałby swoje korzenie w czymś, co Bierdiajew nazywa “pierwiastkami wyższymi od człowieka”. No ale jeśli człowiek rzeczywiście jest miarą wszechrzeczy jak chce Protagoras z Abdery, to owo pragnienie i owa potrzeba, którą tutaj nieostrożnie komunikuję - jest herezją, ponieważ przypomina “odstępstwo od wiary”. Wiary w świecki humanizm i indywidualizm, z którymi tak bezlitośnie rozprawia Bierdiajew. A to już jest o jeden krok za daleko jeśli chce się być traktowanym poważnie przez tych, którzy paradoksalnie od wszelkiej powagi starają się konsekwentnie odcinać. (...)"

"(...) dzisiaj o wiele lepiej uprawia się ironię, hoduje się sarkazm, w najlepszym wypadku nieprzejrzystość i wieloznaczność. Dzisiaj gestem o wiele bardziej kontrkulturowym wydaje się nawrócenie na chrześcijaństwo niż apostazja czy hucznie deklarowany ateizm. Wykpić o wiele wygodniej niż wysłuchać z uwagą. W kulturze, w której powierzchowność stała się standardem, coraz trudniej opowiadać historie, których nie można sprowadzić do atrakcyjnego nagłówka. Gdyby kapitał kapitał kulturowy ogromnej części naszych sióstr i braci był gotówką nawet w mocnej walucie, można by go roztrwonić do szczętu robiąc nieostrożne zakupy w Pepco. Proszę mnie pozwać za to stwierdzenie, albo zarzucić mi klasizm. Dzisiaj wmawia się ludziom, że ich wolność to również prawo do bycia ignorantem lub głupcem. Skoro im się to wmawia, to proszę im teraz pozwolić ślinić się nad zrozumieniem krótkiego tekstu, z którym muszą zmierzyć się zamiast scrollować kolejne rolki na TikToku. (...)"

"(...) Paradoksalnie kompensacją męskich lęków jest (był) patriarchat, który "miłość zastępuje władzą" (znów Jung, który pisał, że tam gdzie jest władza, nie ma miłości). Monick natomiast twierdzi, że "pierwotnym wrogiem mężczyzny jest strach przed kobiecością i zranieniem przez innych mężczyzn". W tym miejscu aktywny staje się "rozdęty kompleks władzy i kierowana na zewnątrz furia". Cytowany już Hollis w "Cieniu Saturna" definiuje pytania jakie powinien zadać sobie mężczyzna: "Jakie lęki mnie blokują? O jakich czekających mnie zadaniach wiem w głębi własnego serca? Do czego wzywa mnie życie? Czy mogę uzgodnić swoją pracę z własnym duszą?Jak mogę służyć zarówno relacji jak i indywiduacji? Które obszary nie przeżytego życia mojego ojca powinienem zająć i wreszcie - o czym już była mowa: Gdzie powinienem wbić swoją flagę? “Kobiecość w większym stopniu determinuje biologia, a męskość - kontekst społeczny. Dlatego męskość jest bardziej krucha niż kobiecość. Kiedy miał miejsce ostatni kryzys kobiecości? Zgadza się - nigdy”. - napisze Richard V. Reeves w swojej książce zatytułowanej “Chłopcy i mężczyźni. Dlaczego współcześni mężczyźni przeżywają trudności, dlatego to ważne i co z tym zrobić”. I będzie miał rację. Ma rację. (...)"

"(...) "Żaden żywy organizm nie może na dłuższą metę normalnie funkcjonować w warunkach absolutnego realizmu." - pisze Shirley Jackson w ikonicznym otwarciu klasycznej powieści grozy “Nawiedzony dom na wzgórzu”. Doprawdy - w dziwnym splocie w tym dzienniku - groza i nadzieja. Tak jakbym grozę niemal podświadomie wprowadzał do narracji dla koniecznej być może równowagi. Nienauczony przebywania w rejestrach innych niż mroczne, ratuję się tym, co znam lepiej, z czym czuję się bezpieczniej. Realizm w swojej istocie to wierny i obiektywny opis rzeczywistości. Opis, który nie może pozwolić sobie na idealizację. Otóż - istnieje świat, który posiada określony charakter i naturę niezależną od tego, co na ten temat powstaje w naszych głowach. Nie obraz świata liczy się w tym wypadku lecz to jaki świat jest po prostu. Bo ostatecznie jakiś jest. Przynajmniej w założeniu, które dla Shirley Jackson nie jest możliwe do przezwyciężenia dla ludzkiego umysłu, który wykazuje się tendencją do kolejnych ucieczek w fikcję i miraże. Również w lęki, które w tym wypadku doskonale przewodzą wszelkiego rodzaju fantazje na temat natury rzeczy i zjawisk. Groza, po którą sięgam wydaje się w tym wypadku naturalną konsekwencją wcześniejszych prób urealnienia świata, w którym żyłem w minionych dziesięcioleciach. Świata tworzonego na własny użytek z wykorzystaniem doskonale nadającego się do tego narzędzia jakim jest, była i będzie fikcja. (...)"