Jarek Holden

Traktowanie tej prozy jedynie jako labiryntu, to zbyt mało. Bo są jeszcze dwa stany: „przed” i „po". To, co pośrodku, co w środku jest jak chwilowe starzenie się i nagły powrót do dzieciństwa. Trzeba uważać albo przebiec szybko z opaską na oczach. Jedno i drugie przynosi konsekwencje.

"Świat, który to wszystko widział, postarzał się i posiwiał, ale miłość jest pracą, więc musimy tę pracę robić codzienną". - Serhij Żadan, piosenka "Metro" - 27 maja 2022 roku.

„4” jest formą dojrzałej poezji! Książka Łukasza Kamińskiego jest „synem potężnych przeciwieństw natury i sztuki”, jest córką „która odkrywa krwawy sens istnienia". Wspomagam się „Esejem o tragiczności”, bo Peter Szondi istotnie ujmuje dzieje filozofii, które przypominają Lot Ikara. I takie jest „4”, bo dlatego Kamiński cytuje Hannę Krall: „Diabeł istnieje". Diabeł i Ikar przeglądają się poezji z „4” i oddychają kolejnymi porażkami. Opowiadają historie krwawych ulic.

Ta książka od „A” do „Z” jest siłowaniem się, zmaganiem.... mocowanie ze samą sobą. A w szczególe, a w ogóle: - To pewna wariacja o rozpisanej poezji na sylaby. Książkę znam od dwóch tygodni, a dzisiaj (czyli wczoraj) bawię się nią — bez intencji mordercy — wyrazem (wyrazami) w nadziei, wyrwanej z niewypowiedzianego. Czuję słodycz na siłę (z miętówką w ustach).

Dawno nie czytałem tak smutnej książki i dawno nie wkurwiła mnie tak bardzo obwoluta z blubrami, Stwierdzenia, że jest to najlepsza fabuła o rozwodzie, to są tanie chwyty niegodne tej wyjątkowej powieści. Prostota uproszczeń.

Kodeks etyki Bykau jest czymś wyjątkowym. Bo opisując Moskwę czy Grodno, czujemy się uczestnikami wydarzeń. - Jak to się stało, że nie znając współpartnerów literackich, tak bardzo czujemy „puls Bykau”?!

Z jeden strony sytuacje rzeczywiste, próby ich opisania, jak można najdosadniej. „Zwykła” publicystyka, a tak naprawdę niezwykła moc poezji. Bo wystarczające są frazy: „kim jestem” (zbędny pytajnik) w kontrze do „powrócić do swego początku” i mamy ucztę, ale najważniejsze są kąt i akcent.

Prezydent jak „ojciec założyciel”. Narrator z offu. Sufler, bo naród (posłusznie) przeżywa każdy wypadek. Pielgrzymi, oficjele. Wszyscy do piachu.

Dostawać razy (od poetki). Litania składająca się z gróźb (cenzurka) wypowiadanych PRZEZ BOGA wobec człowieka.

Zachęcić, to ja Was mogę, do napicia się tuż przed snem mleka z domieszką miodu, ewentualnie nieprzedawkowania imbiru. Natomiast z książką „Ja, Olga Hepnarová” jest jak z bluesem. Mocno gitarowy, gardłowy, mocno modlitewny, harmonijkowy (mowa o instrumencie). Epicki, a jednakże „suchy” reporterski to zapis.

Znam ten rękopis od miesięcy. Zgrzyta mi ta tam kilka „przejść” – jak niewyjaśniony zakup parówek z „Żabce” - ale to didaskalia. Bo najważniejsza jest umiejętność pisarska Piotra Paz deja, a ta jest naprawdę wyższa od wywyższanych publicznie publikacji.

„Zsunęła się z krzesła” – Matka, ale (do cholery!) nieistotne kto, sama frazeologia jest tak ujmująca, że książkę chce się przeczytać, jeść, połykać, chłonąć. Zatrzymać dla siebie. A potem czytelnik nie ma już wyjścia. Wciągnęło mnie to czytanie do spodu.